Кіріспе

Солтүстік Ұлыбритания немесе Шотландияның солтүстік бөлігі – «Солтүстік Британия» термині, әсіресе 17-19 ғасырлар аралығында, Ұлыбританияның солтүстік бөлігіне немесе Шотландияға, аралдың солтүстік үштен бір бөлігін алып жатқан жерге қатысты қолданылған. «Солтүстік британиялықтар» Шотландиядан келген британдықтарды да білдіретін болған, ал «Солтүстік британиялық» кейіннен стандартты жазылымға айналды. Сондай-ақ, бұл термин елдің өзіне де қолданылды. Кем дегенде 15 ғасырдың соңынан бастап «Британия» сөзі «британдық» сөзімен мағынасы бірдей болып келді, тіпті ерте мәтіндерде олар бір-бірінің орнына қолданылған. Осыған сәйкес, «Солтүстік Британия» кейде «Солтүстік британиялық» дегенмен тең мағынада қолданылды. Екі патшалықтың алғашқы бірлескен монархы болған Джеймс VI мен I Англия және Шотландия үшін сәйкесінше «Оңтүстік Британия» және «Солтүстік Британия» терминдерін қолданды. Бұл ең танымал 1606 жылғы корольдік жарлығында көрініс тапты, онда Шотландия мен Англия басқаша аталмады.

Бұл қолданыс 1634 жылғы Карл I-нің туды пайдалану туралы жариялауында қайталанды, бірақ түсіндіру үшін Англия мен Шотландия да қосылды.

1707 жылғы Одақ актісінен кейін Шотландия кейде ресми түрде «Солтүстік Британия» деп аталды. 1707 жылы Корольдік шотландтық сұрлар «Royal North British Dragoons» деп аталды. Сол сияқты, Корольдік шотландтық фюзилерлер атауындағы «шотландтар» сөзі «Солтүстік британдықтар» деп өзгертілді, бұл атау 1877 жылға дейін сақталды, содан кейін «21-ші (Royal Scots Fusiliers) жаяу әскер полкі» болып өзгерді. 1712 жылы Британдық Солтүстік Америкадағы «The Boston News Letter» газеті «Солтүстік британдықтар» терминін қолданды. Оксфорд ағылшын сөздігі 1718 жылы Мэтью Приордың «Солтүстік британиялық» деген орфографияны қолданғанын көрсетеді. «Роб Рой» (1817) романында сэр Уолтер Скотт Англиядағы шотландты «Солтүстік британиялық» деп атайды, кейде бұл сөз ағылшын кейіпкерінің аузынан шығады, ал кейде автордың өзінен естіледі.

Тарихи қолданысы

"Солтүстік Британия" атауы көбінесе Шотландия мен Англия мемлекеттері құрылғанға дейінгі кезеңді білдіретін тарихи термин ретінде қолданылады. Осылайша, бұл аймақтың географиялық, бірақ саяси және мәдени тұрғыдан бейтарап сипаттамасы болып табылады. Аталған термин, әсіресе сын есім түрінде, теміржол жүйесін құру кезінде жиі қолданылған. "Солтүстік Британ темір жолы" 1846 жылдан 1923 жылға дейін жұмыс істеді және Эдинбургтегі "Солтүстік Британ" қонақ үйіне ат берді, ол 1990 жылдары "Балморал" қонақ үйі болып қайта аталды. "Солтүстік Британ локомотив компаниясы" 1903 жылдан 1962 жылы банкротқа дейін өмір сүрді, сондай-ақ басқа ұйымдарда атауын қалдырды. Бұл атау басқа жекеменшік кәсіпорындарда да кездеседі, мысалы, 1809 жылы құрылған "Эдинбург Солтүстік Британ сақтандыру компаниясы" және 1885 жылы құрылған "Солтүстік Британ дистиллерия компаниясы". "Солтүстік Британ резеңке компаниясы" 1856 жылы Эдинбургтің Фонтанбридж аймағында құрылды, ол Веллингтон буттерімен танымал болды және кейін "Hunter Boot Ltd" компаниясына айналды.

Ұлыбританияның солтүстігін, Шотландияны емес, білдіретін қолданылуының мысалы "Солтүстік Британ өнер академиясы" атауында кездеседі, ол 1908 жылдан 1924 жылға дейін Солтүстік Англияның Ньюкасл-апон-Тайн қаласында болды. "The North Briton" және "New North Briton" газеттері 18-19 ғасырларда жарық көрді, ал 1844 жылы "Солтүстік Британ жарнамашысы" да болды. "The North British Review" 1844 жылы Шотландияның еркін шіркеуінің мүшелерімен құрылды, ол Шотландияның "ұлттық шолуы" ретінде, секулярлық "Эдинбург шолуына" немесе консервативті "Төрт айлық шолуға" қанағаттанбағандар үшін тағайындалды. Ол 1871 жылға дейін жарық көрді. 1847 жылы "Солтүстік Британ Daily Mail" құрылды, ол 1901 жылы "Глазго Daily Mail" болып аталды және сол жылы "Glasgow Record" газетімен біріктіріліп, ақырында "Daily Record" газетіне айналды. Энтони Троллоптың 1879 жылғы романы "Кузен Генри" сол жылы "Солтүстік Британ апталық поштасында" бөлім-бөліммен жарияланды. Әсіресе 19 ғасырда "Солтүстік Британия" немесе "N. B." Шотландиядағы пошталық мекенжайларда кеңінен қолданылды. Алайда, 20 ғасырдың басында осы стильдің кең таралған қолданылуының іздері азайды. Англияға қатысты "Оңтүстік Британия" атауы, Англия-Шотландия шекарасының солтүстігінде де, оңтүстігінде де кеңінен танылмады. Кем дегенде екі кеме "SS Солтүстік Британия" деп аталды: 1940 жылы салынған және 1943 жылы торпедаланған кеме, сондай-ақ 1945 жылы "SS Солтүстік Британия", ол Литгоуз, Порт Глазгоу компаниясымен Соғыс көлік министрлігі үшін "Empire Cyprus" ретінде салынды. 1948 жылы ол сауда флотына сатылып, "Солтүстік Британия" деп аталды. 1962 жылы ол Гонконгқа сатылып, "Jesselton Bay" деп аталды және 1968 жылы жартылай бұзылды.

XXI ғасырдағы қолданысы

Қазіргі қолданыста Ұлыбританияның солтүстік бөліктері кейде жай ғана "солтүстік" деп аталады, бірақ бұл термин көбінесе Солтүстік Англияны сипаттау үшін қолданылады. Бұл қолданыс "солтүстік-оңтүстік бөлінісі" деп аталатын әлеуметтік мәселелерге қатысты пікірлерде жиі кездеседі. 2008 жылы Абердин және Эдинбург университеттері, сондай-ақ Хериот-Ватт университеті геология және инженерия тақырыптары бойынша Солтүстік Британия студенттік форумын ұйымдастырды.