Кіріспе
Фигуэроа Канадаға қарсы (AG), [2003] 1 S. C. R. 912 – Канада Жоғарғы Сотының Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартиясының 3-тарауына сәйкес федералды сайлауға қатысу құқығы туралы маңызды шешімі. Сот саяси партияның белгілі бір артықшылықтар алу үшін 50 кандидатты тікелей ұсынуын талап ететін ережені күштен шығарды.
Өмірбаян
Канада Коммунистік партиясының жетекшісі Мигель Фигероа Канада сайлау заңының 24 және 28-баптарының конституциялықтығына күдік тудырды, онда 50 үміткерлік шегі қарастырылған, бұл Канаданың құқықтары мен бостандықтары туралы хартасының үшінші тармағын бұзу болып табылады. Сотқа шағымдану 1993 жылғы жалпы федералды сайлаудан кейін туындады, оның кезінде ХКП кем дегенде 50 үміткерді тікелей ұсынбады. 1993 жылғы сайлау алдында бұрынғы консервативті үкімет басшысы Брайан Малруни өзгерістер енгізген Канада сайлау заңына сәйкес, жалпы сайлауда кем дегенде 50 үміткерді тікелей ұсынбаған тіркелген федералды партия автоматты түрде тіркеуден шығарылып қана қоймай, сонымен қатар оның таза активтерінен айырылып, олар Канада үкіметіне берілуі керек еді. Коммунистік партия мүшелерінің атынан әрекет еткен Мигель Фигероа заңдағы осы ережелерге қарсы шығып, 50 үміткерлік талап, кіші партиялар үшін үміткерлік кепілдігін арттырумен және партия активтерін тәркілеумен бірігіп, кіші саяси партияларға қатысты қатал және әділетсіз дискриминацияға алып келеді деп мәлімдеді. 1999 жылы Онтарио Жоғарғы сотының (жалпы бөлімшесі) судьясы Энн Моллой заңның көптеген ережелерін конституцияға қайшы деп таныды, оның ішінде партия активтерін тәркілеу және сайлауда кемінде 15% дауыс жинамаған үміткерлерге кепілдікті қайтармау. Сондай-ақ судья Моллой федералды партиялардың тіркеуін сақтау үшін 50 үміткерлік талапты да жойды. Канада үкіметінің атынан әрекет ететін Бас прокурор активтерді тәркілеу және үміткерлердің кепілдігін қайтармау туралы Моллойдың шешіміне шағымданудан бас тартты; Канада сайлау заңының осы бөлімдері кейіннен Канада Парламентімен өзгертілді. Дегенмен, Бас прокурор Моллойдың 50 үміткерлік талаптан бас тарту туралы шешіміне шағымдануға мәлімдеді. Одан кейін іс Онтарио апелляциялық сотына жіберілді. 2001 жылы Апелляциялық сот екіге бөлінген шешім шығарды, оған сәйкес 50 үміткерлік талаптың өзі конституциялық болғанымен, сайлау бюллетенінде партияны көрсетпеу конституцияға қайшы болды, өйткені бұл сайлаушыларға бюллетеньді толтыру кезінде үміткерлер туралы маңызды ақпараттан айырылуына себеп болды. Сот Парламентке осындай жағдайларда төменгі шекті белгілеуді тапсырды. Осы шешімнен кейін Парламент партияны көрсету үшін 12 үміткерлік шекті белгілеу мақсатында заңға қайтадан өзгерістер енгізді, яғни жалпы сайлауда кем дегенде 12 үміткерді тікелей ұсынған партиялар өздерінің үміткерлерінің есімдерімен қатар бюллетеньде партия атын көрсете алады. Питер Розентальдың өкілі болған Фигероа бұл шешімге қарсы Канада Жоғарғы сотына шағымданып, Онтарио апелляциялық сотының шешімі құқықтар мен бостандықтар хартасын дұрыс түсіндірмегенін және 50 үміткерлік талаптың Хартаға сәйкес кіші партияларға қарсы дискриминация құралатынын дәлелдеді. Канада Жоғарғы соты (ЖЖС) шағымдануға рұқсат берді және 2002 жылы ЖЖС алдында іс қарастырылды.
Соттың пікірі
Судья Якобуччи көпшіліктің атынан жазған мәлімлемесінде 3-тарау сайлау құқығын ғана емес, сонымен қатар әрбір азаматтың саясатқа қатысу құқығын да қорғайтынын айтты. Бұл құқық әрбір азаматқа елдің мемлекеттік саясаты мен институттарының қалыптасуына қатысып, өз пікірін білдіруге кепілдік береді. Дегенмен, Якобуччи 3-тарау шексіз қатысуды қорғамайтынын атап өтті. Оның орнына, ол мыналарды қорғайды: әрбір азаматтың процесте маңызды рөл атқару құқығы; заңнама сайлаушылардың толыққанды теңдігінен немесе азаматтың сайлау процесіне қатысу мүмкіндігін шектеуден жай ғана ауытқу фактісі, әрбір азаматтың сайлау процесінде маңызды рөл атқару құқығына кедергі келтіреді деген тұжырымға жетерлік негіз емес. Құқық бұзушылық анықталса, "мағыналы" қатысуға тыйым салу болуы тиіс.
the right of each citizen to play a meaningful role in the process; the mere fact that the legislation departs from absolute voter equality or restricts the capacity of a citizen to participate in the electoral process is an insufficient basis on which to conclude that it interferes with the right of each citizen to play a meaningful role in the electoral process. For a violation to be found there must be a prohibition against "meaningful" participation.