Кіріспе

Бағал Берит (בעל ברית) және Эль Берит (link=no) – ежелгі Қанаандағы Сихемде құлшылық етілген құдайдың немесе құдайлардың атаулары. "Келісім" (ברית) термині Угарит мәтіндерінде (б.з.д. екінші мыңжылдықта) брт (𐎁𐎗𐎚) түрінде Бағалмен байланысты, ал Санхуниатонның еңбегінде – Берут ретінде кездеседі. Олардың бір құдай екені немесе Бағал мен Элдің жеке түрлері екені белгісіз. Ғалымдар оның немесе олардың құнарлылық пен өсімдіктермен байланысы болғандықтан құлшылыққа тартылғанын болжайды. "Берит" атымен қандай келісімдер немесе келісім көрсетіліп отырғаны да белгісіз. Езекель Кауфманның пікірінше, "Төрешілер кітабы 9:4,46-да айтылған Бағал-берит және Эль-берит, болжам бойынша, ЖХХХ-ты білдіреді", себебі "бағал ертеде ЖХХХ-тың атауларының бірі болған". Басқа жерлерде Сихем тұрғындарының кейбіреулері "Хамордың адамдары" деп аталады; бұл "Хамордың ұлдарымен" салыстырылады, бұл ежелгі Таяу Шығыста есек құрбандығы арқылы келісім жасаған адамдарды білдіреді. "Хамордың ұрпақтары" немесе "Хамордың ұлдары" туралы айтылымдар Жаратылыс кітабында және Ешуа кітабында кездеседі, олардың екеуінде де, Төрешілер кітабындағыдай, Шехем ауданында билік еткен Хамор есімді адам және оның Шехем есімді ұлы туралы сөз болады.

Берутпен ұсынылып отырған байланыс

Санхуниатон финикиялық құдайлар туралы еухемеристік баяндамасында "Ең Жоғары" деп те аталатын Елиун мен Берут немесе Берут есімді әйелдің қазіргі Ливан жағалауындағы Библос маңында мекен еткенін айтады. Олардың екі баласы болды – Епигей/Автохтон/Аспан есімді ұл және Жер есімді қыз. Осы екі баланың сұлулығынан аспан мен жер олардың аттарымен аталып кеткен. Санхуниатонның сөзіне қарағанда, Ель мен басқа да құдайлар Аспан мен Жерден туған, бірақ ежелгі мәтіндерде Ель аспан мен жерді жаратқан деп көрсетілген. Берут есімінің еврей тіліндегі bərīt ("соглашение/келісім") сөзімен немесе Бейрут қаласымен байланысы бар деген болжамдар айтылды. Дегенмен, Роберт Р. Стиглиц Берут есімінің бʾрôt, яғни бастапқы теңіз – техоммен байланысты екенін дәлелдеді.

Рабби әдебиеті

Раввиндік дәстүр Баал Беритті "жауындардың иесі" Бельзевубпен байланыстырады, ол филистиндердің Экрон қаласының құдайы. Оған шыбыз түрінде табынылған; және еврей дәстүрінде, еврейлер оның құлшынысына осылайша тәуелді болғандықтан, оның бейнесін қалталарында алып жүрген, оны шығарып, уақыт-уақыт сүйген. Баал-Зебуб Баал-Берит деп аталды, себебі мұндай еврейлер осы сәулетке адалу туралы келісім жасаған деуге болады, одан бір сәт те айырылуға дайын емес. Басқа түсінік бойынша, Баал-Берит – осықтан тысқары құдайға табынудың ұятты нысаны, мүмкін, приап сияқты сәулет болған. Бұл, әрине, кейінірек "берит" сөзінің сүндеттеуге қатысты қолданылуына негізделген.

Христиандық

Ата Себастьен Микаэлис 1612 жылы жазған "Тамаша Тарих" кітабында Баал Берит бір кезде Экс-ан-Прованс қаласындағы бір қарындасқа ие болғандығы айтылады. Экзорцизм процесінде Баал Берит өзінің және онымен бірге оған ие болған барлық басқа да демонның есімдерін, сондай-ақ оларға қарсы тұруға ең тиімді болатын әулиелердің есімдерін де ерікті түрде жариялады.