Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кузьман Анастасов Шапкарев, (1 қаңтар 1834 – 18 наурыз 1909) – болгар халық фольклорын зерттеуші, этнограф және ғалым, Осман империясының Македония аймағынан шыққан, оқулықтар мен этнографиялық зерттеулердің авторы және болгар ұлттық жаңаруының көрнекті қайраткері.
Kuzman Anastasov Shapkarev, , (1 January 1834 – 18 March 1909) was a Bulgarian folklorist, ethnographer and scientist from the Ottoman region of Macedonia, author of textbooks and ethnographic studies and a significant figure of the Bulgarian National Revival.
Өмірбаян
Кузман Шапкарев 1834 жылы Охрид қаласында дүниеге келген. Ол Охрид, Битола, Прилеп, Кукуш, Салоники қалаларындағы бірқатар болгар мектептерінде мұғалім болды (1854-1883). Бұл қалаларда ол жергілікті мектептерге болгар тілін енгізуде белсенділік танытты. 1882-1883 жылдары Солунда екі болгар гимназиясын ашуға бастамашы болды. Ол мынадай оқулықтарды жазды: «Болгар әліпбиі» (1866), «Үлкен болгар оқулығы» (1868), «Ана тілі» (1874), «Жер туралы қысқаша сипаттама (география)» (1868), «Қысқаша дін кітабы» (1868) және тағы да басқалары. Шапкарев шығыс болгар тілінің басымдығын сынап, тіпті оны Македонияда түсінбеушілікке алып келетінін мәлімдеді. 1868 жылы «Бір македониялық» (Эдин Македонцев) деген псевдониммен жазған «Ұлы болгар оқулығында» (Golema balgarska chitanka) өзінің македондық болгарларға түсінікті тілде жазу ниетін білдірді. Бұл әрекеті болгар баспасөзінен айыптауға ұшырады, тіпті Кузман Шапкаревті жеке македон тілінің және македон халқының ерекше тарихының болуын жақтаған деп айыптады. Шапкарев көптеген болгар газеттері мен журналдарына – «Цариградский вестник» (Константинополь газеті), «Гайда» (Сыбызғы), «Македония», «Право» (Әділет), «Саветник» (Кеңесші), «Балгарская пчела» (Болгар арасы) және тағы да басқаларына материалдар жариялады. Шапкарев революционер Георгий Раковскийдің серігі болды, ал этнография саласында Миладинов ағайындыларына көмектесті. 1883 жылдан кейін ол Шығыс Румелияда және Болгарияда – Пловдив, Сливен, Стара Загора, Враца және Орхание (Ботевград) қалаларында өмір сүрді. Болгариядағы ғылыми және қоғамдық қызметімен қатар нотариус және судья болып жұмыс істеді. 1900 жылдан бастап Болгария Ғылым академиясының тұрақты мүшесі болды. Оның автобиографиялық кітабы «Македониядағы болгар ұлттық рухын жаңғырту материалдары» деп аталады. Оның үлкен ұлы Климент Шапкарев [bg] Ішкі Македониялық революциялық ұйымының жетекші белсенділерінің бірі болды, ал екінші ұлы – Иван Шапкарев [bg] болгар армиясының жоғары шенді офицері болды. Оның немересі Петар Шапкарев [bg] болгардың белгілі экономисі, Македония ғылыми институтының төрағасы, ал шөбересі Михаил Шапкарев [bg] болгардың көрнекті мүсіншісі болды.
Kuzman Shapkarev was born in Ohrid in 1834. He was a teacher in a number of Bulgarian schools in Ohrid, Bitola, Prilep, Kukush, Thessaloniki, (1854 1883). In these towns he was especially active in introducing the Bulgarian language in local schools. Не initiated the establishment of two Bulgarian high schools in Solun in 1882–1883. He wrote the following textbooks: "A Bulgarian Primer" (1866), "A Big Bulgarian Reader" (1868), "Mother tongue" (1874), "Short Land description (Geography)" (1868), "Short Religion Book" (1868) and others. Shapkarev criticized the dominance of eastern Bulgarian and even declared that it was incomprehensible in Macedonia. In his Great Bulgarian Textbook (Golema balgarska chitanka) from 1868, which he authored under the pseudonym "One Macedonian" (Edin Makedonets), he stated his intention to write in a language understandable to his compatriots, the Macedonian Bulgarians. He also announced a project of a dictionary that would contain translation from Macedonian into Upper Bulgarian and vice versa This activity was condemned by the Bulgarian press, which even accused Kuzman Shapkarev of advocating the existence of a separate Macedonian language and of a distinct history of the Macedonian people. Shapkarev was a contributor of many Bulgarian newspapers and magazines – "Tsarigradski vestnik" (Constantinople newspaper), "Gayda" (Bagpipe), "Macedonia", "Pravo" (Justice), "Savetnik" (Adviser), "Balgarska pchela" (Bulgarian bee) and others. Shapkarev was a collaborator of the revolutionary Georgi Rakovski and in the field of ethnography, he assisted the Miladinov Brothers. After 1883 he lived in Eastern Rumelia and Bulgaria – in Plovdiv, Sliven, Stara Zagora, Vraca and Orhanie (Botevgrad). Along with his scientific and public occupation in Bulgaria he worked as a notary and a judge. From onwards 1900 he was a regular member of Bulgarian Academy of Sciences. His autobiographical book is called "Materials for the Revival of Bulgarian national spirit in Macedonia". His first son Kliment Shapkarev [bg] was one of the leading activists of Internal Macedonian Revolutionary Organization, while the second – Ivan Shapkarev [bg] was a high ranking Bulgarian Army officer. His grandson Petar Shapkarev [bg] was a prominent Bulgarian economist, chairman of the Macedonian Scientific Institute, while his great grandson Mihail Shapkarev [bg] was a prominent Bulgarian sculptor.
Құрметтер
Антарктидадағы Фаллиер жағалауындағы Шапкарев тіктелігі Кузман Шапкаревтің құрметіне аталған. София қаласындағы ең алғашқы мамандандырылған мектептердің бірі – Кузман Шапкарев атындағы орта мектеп оның есімін тасымалдайды.
Shapkarev Buttress on the Fallières Coast, Antarctica is named after Kuzman Shapkarev. The Kuzman Shapkarev Secondary School, one of the first specialized high schools in Sofia, carries his name.