Кіріспе

Бранденбург-Байройттың Казимир (немесе Казимир) (1481 жылдың 27 желтоқсаны – 1527 жылдың 21 қыркүйегі) – 1515 жылдан 1527 жылға дейін Байройт маргравы немесе Кульмбах маргравы болған.

Отбасылық негіздер

Казимир Ансбах қаласында Бранденбург-Ансбах маркграфы Фридрих I мен оның әйелі, Польша королі Казимир IV Ягеллонның қызы, ханшайым София Ягеллонның ұлы ретінде дүниеге келді. 1498 жылдан бастап Казимирдің әкесі Фридрих, көп саяхаттары барысында, оған маркграфтықтың штадтхальдері лауазымын берді. Ол тәжірибелі кеңесшілердің жетекшілігімен билік жүргізді. 1515 жылы Казимир мен оның кіші інісі Георг, маркграфтықтың қаржысын жойқын өмір салтымен ауырлатқан әкесінен билікті тартып алды. Содан кейін Казимир әкесін Плассенбург сарайындағы резиденциясындағы мұнара бөлмесіне қамады, оннан 12 жыл бойы қашуға мүмкіндік болмады. Ол Бранденбург-Кульмбах маркграфтығын басқарды, ал оның ағасы Георг Бранденбург-Ансбах маркграфтығын биледі. Алайда, кіші інісі көбінесе Венгрия королі сарайында болғандықтан, Казимир оның атынан Бранденбург-Ансбахты басқарды. Әкесінің биліктен тайдырылуы Казимирдің басқа ағаларын ашуландырып, кең ауқымды саяси шараларға әкелді. Бранденбург курфюрсі Иоахим I Аугсбург сапары барысында Кульмбахқа келгенде, Казимирдің әкесін босатуды сұрады, бірақ оған Плассенбург сарайына кіруге рұхсат берілмеді. Курфюрстің інісі Альберт, император Карл V жағына өтіп, кардиналдың қалпағымен сыйланды. 1522 жылы Казимирдің басқа ағаларының талаптары қанағаттандырылған келісімге қол жеткізілгенде дау шешілді. Марграф Казимир 1527 жылы Будада қайтыс болды. Осы кезде оның ағасы Георг, Казимирдің үлкен ұлы Альберт II Алькивиад 1541 жылы ересек болғанға дейін Бранденбург-Кульмбахтың регенттігін атқарды.

Шваб лигасына қатысу

Казимир император Максимилиан I-нің вассалы болды және 1499 жылы әкесі мен Баден маркграфы Кристофер I-мен бірге Швабия лигасының командирі ретінде Ескі Швейцария конфедерациясына қарсы соғысқа қатысты, сондай-ақ Базель бейбіт шартының жасалуына әкелген келіссөздерді жүргізді. Келесі жылдары ол Хабсбургтер қызметінде әскери қолбасшы және дипломат ретінде белсенді қызметін жалғастырды. 1506 жылы Швабиш-Халлда Швабия лигасына қарсы, ал 1509 жылы Вормс қаласындағы рейхстагқа қатысты. 1513 жылы ол Швабия лигасының Нердлингенде өткен құрылтайында императорлық комиссар болып тағайындалды, онда Гётц фон Берлихингеннің бейбітшілікті бұзу мәселесі қарастырылды. Казимир мен Бавария герцогы Вильгельм IV соғыстың барысын бірлесіп қадағалады. 1519 жылы ол Вюртембергтің Ульрихына қарсы федералдық шараларға қатысты; 1519 жылдың мамырында ол 700 атты әскермен Эйнингенге жорық жасады.

Нюрнберг қаласымен даулар

Бургревтер мен маргревтердің Нюрнберг императорлық қаласымен болған дәстүрлі дауларының бірі – 1502 жылы Аффальтербах жәрмеңкесін қорғау мәселесі болды. Қалалық кеңес Аффальтербах анклавын өзі қорғауға құқылы екенін мәлімдеді, ал Казимир оған қарсылық көрсетті. Бұл жағдай саяси күш көрсетуге ұласты. Нюрнбергтен күшті әскерлер Аффальтербахқа бұрыннан келген еді. Казимир шешімін өзгертті және Нюрнберг маңындағы елді мекендерге шабуыл жасады. Нюрнбергтіктер ауыр зиян шегіп, Аффальтербахтан қайта шегінуге мәжбүр болды және Швабахтағы шіркеуде көрсетілген туларын тапсырды. Осы қақтығыс халық әндерінде мәңгі есте қалды. Кейін Казимир Нюрнбергпен шекаралық дауларға да тартысты.

Франкония соғысы

Казимир 1499 жылдан бері Швабия лигасының басшысы болды. Бірақ 1522 жылы ол мүшеліктен бас тартты, себебі Нюрнберг императорлық қаласы, бұрын Нюрнберг бурграфының дәстүрлі жауы болған және кейін Нюрнберг маркграфтары, Томас фон Абсберг және оның одақтастарына қарсы соғыс бастауға ниеттенгені анық болды. 1523 жылы Франкония соғысы басталды, нәтижесінде қарақшы баронның бірнеше қамалы қирады. Осы соғысты Ханс Вандерейзен ағаш кескіндері сериясы арқылы бейнелеген.

Шаруалар соғысы

1525 жылы неміс шаруаларының соғысының алғашқы қимылдары – Тюнген епископы Конрад II басқарған көршілес Вюрцбург епископтығына және Редвиц епископы Вайганд басқарған Бамберг епископтығына жасалған шабуылдар болды. 1525 жылдың көктемінде Казимир мен көршілес князьдер Швабиядан Оденвальдқа таралу қаупі төнген бүліктерге бірлесіп қарсы тұруды талқылау үшін Нойштадт-ан-дер-Айш қаласында кездесті. Бұл кездесуге Казимир, екі епископ, Эйхштетт епископы, Альберт фон Хоэнлохе-Нойенштайн, Георг фон Вальдбург, сондай-ақ Лимбург, Вертхайм, Хеннеберг және Кастель графтары қатысты. Талқылаулар княздықтарының шекараларында жасалған алаяқтықтан туған сенімсіздік салдарынан тоқтап қалды. Казимир ағасы Георгтың қолдауына қарамастан, Реформацияға қарсы болды. Шаруалар мен Қара компанияның шабуылдары Вюрцбург епископтығын басып алды. Епископ қашып кетті, ал қорғаушылар Вюрцбургтегі Мариенберг бекінісіне шегінді. Казимир өз аумағына жасалған шабуылдарды тойтару үшін мол қаржы жұмсады және жеке күш-жігерін салды. Ол халқын қаруға шақырды және жалдамалы әскерлерді жалдады. Марграфтың міндеті – Ротенбург-об-дер-Таубер еркін императорлық қаласын қорғау еді. Ротенбургте Казимир шаруаларға қарсы алғашқы жеңісін одіп, қаланы бай олжамен тастап кетті. Бірақ көп ұзамай қалалық кеңес шаруалармен келісімге келген азаматтардың сөзін тыңдады. Бүліктер Ротенбургтен Казимирдің аумағына – Крейлсхайм, Лобенхаузен, Анхаузен, Вердек, Герабронн және Бамберг Висенбах аудандарына тарады. Казимир Ансбахқа шегініп, бекініс құрды. Ол Жоғарғы Франконияда жаңа әскер жинауға тырысты, бірақ олар көтеріліс жасады. Сондықтан Казимир ең бекіністі қамалдарды қорғау үшін тек богемдік жалдамалы әскерлерді пайдалана алды. Ұйымдастырылмаған шаруа әскерлері Вюрцбург аймағында Швабия лигасы мен Вюрцбург епискобының басқа да одақтастарынан құралған коалициямен жеңілді. Олардың қарсыласуы мен рухы ауыр шығындарға байланысты құлдырады. Казимир, "Қанды иттің" лақап атын алған, басымдыққа ие болды. Көбінесе қарсылық көрсетпей берілген көтерілісші ауылдар тоналып, қарақталды. Казимир өз аумағындағы ауылдарды да қиратты: ол ауылдардың барлығын өртеп жіберді, ал көтерілісшілерді өлімге кесті. Ол тек Фойхтвангенде ғана 300 адамды өлтірді деген хабар бар. Китцингенде ол үлгі көрсеткісі келді: ол сот орындаушысы Луи фон Хуттенге тұрғындардың өмірі сақталатынын уәде берді. Бірақ олар соғыс алдында мойынсұнғаннан кейін, ол оларды қатты жазалады: оң қолдарының бас бармақтары мен ортаңғы саусақтарын ("анты саусақтары") кесіп тастады, соқыр қылып, жер аударды. Оның "капитаны" Августин көтеріліске дейін "енді марграфты көргісі келмейді" деген 58 адамның көзін жойды. Бұл әрекет сол кезде де қорқынышты зұлмат ретінде қарастырылды. Ол сондай-ақ Ротенбургті жазалап, қаладан аумақтық жеңілдіктерді алды. Заманауи хабарлар Ротенбург пен Швайнфурттың базар алаңдары басы кесілген көтерілісшілердің қанымен қызыл түске боялғанын мәлімдейді. Казимир императордың қолбасшысы ретінде сипатталғандықтан, ол императордың немесе Швабия лигасының қалауына сәйкес әрекет еткен деп болжауға болады. Ол өзінің бауыры Иоганн Альбертті Байройтқа әскер жинаған кезде қалаға қолдау көрсетпегені үшін жазалау үшін жіберді. Ол 1526 жылдың қарашасында жазықсыз адамдардың да зардап шеккені белгілі болған кезде ғана жазалауды тоқтатты.

Габсбургтердің ізбасары

1525 жылғы желтоқсанда Аугсбургтағы және 1526 жылғы тамызда Шпейердегі рейхстагтарға императорлық комиссар ретінде қатысу арқылы Казимир Габсбург әулетіне адалдығын тағы да дәлелдеді. Болашақ неміс императоры Фердинанд I-нің 1527 жылы Богемия королі болып таққа отырғызылуы кезінде, ауыр науқастанып қалған Казимир Иоанн Заполяға қарсы Венгриядағы әскери жорыққа қосылды. Оның інісі Георгий Құдайға бағышталған да қосылғандықтан, Казимир франк иеліктеріне штадтхальтер тағайындау және қосымша әскер жинауға оралды. 1527 жылдың шілдесінде ол Венгрия шекарасына жетті. Дунайдағы бекіністер оған беріліп, ол Будаға көшті. 1527 жылғы 27 қыркүйекте ол Будада інісі Георгий мен король Фердинандтың қатысуымен дизентериядан қайтыс болды. Ол өзінің бес жасар ұлы Альберт II Алькибиадты оларға сеніп тапсырды. Георгий Альберт кәмелетке толмаған кезде Бранденбург-Кулмбахты басқарды. Теодор Хирш өзінің өмірбаянын Казимирдің жасаған қиындықтары мен зұлымдықтарының салдарынан, оның өмірін толыққанды және әділ баяндаған бірде-бір зерттеуші болған жоқ деген тұжырыммен аяқтады.

Анықтамалар мен дереккөздер

Теодолинда фон Пашвиц, маркграф Казимир. 16 ғасырдан бастау алатын тарихи роман, Регенсбург, 1910 жыл.