Классикалық араб мәдениетінде жыныстық белгісіздік

Кіріспе

Классикалық араб мәдениетіндегі екіұшты жыныстық белгілер

Муханнат (مُخَنَّث; көпше түрі mukhannathun (مُخَنَّثون); "әйелдерге ұқсайтын", "әйел сипатындағы") – классикалық араб және ислам әдебиетінде гендерлік вариацияны сипаттау үшін қолданылатын термин. Әдетте, бұл термин әйелдікке ұқсайтын, немесе әйелдер атқаратын рөлдерде жыныстық немесе әлеуметтік тұрғыдан өмір сүретін еркектерге, сондай-ақ жыныстық белгілері анық емес адамдарға қатысты. Кейінгі кезеңдерде муханнат термині гомосексуалдық қатынастарда белсенділік танытпайтын серіктеспен байланыстырылды, және бұл байланыс қазіргі күнге дейін сақталып келеді. Ханит – Арабия түбегінің кейбір аймақтарында еркектерге, және кейде интерсекс адамдарға қолданылатын, олардың жыныстық және әлеуметтік мінез-құлқы әйелдерге тән болып келетін араб тіліндегі термин. Бұл термин муханнат сөзімен тығыз байланысты.

Этимология

Мұханнат терминінің классикалық араб тіліндегі пайда болуы даулы. 8 ғасырдың араб лексикографы әл-Халил ибн Ахмад әл-Фарахиди бұл терминнің этимологиясын хунта – гермафродит/интерсекс ұғымымен байланыстырды. Сан алуан хадис деректері көрсеткендей, исламның алғашқы кезеңдерінде муханнатундар бай әйелдердің ер құлдары ретінде пайдаланылған, себебі олардың әйелдерге жыныстық қызығушылығы болмады деп есептелген. Бұл дереккөздер муханнатундардың гомосексуалды екенін айтпайды, тек олардың "құштарлығының жоқтығын" ғана көрсетеді. Әртүрлі хадистерде Мұхаммед (с.ғ.с.) муханнатундар мен олардың әйел аналогтары – мутарражилаттарды қарғып, оларды үйлерінен қууға әмірі берген. Хадистегі бір оқиға Мұхаммедтің әйелі Умм Саламаның муханнат қызыметшісінің бір әйелдің сырт келбетіне қатысты пікір білдіруінен туындаған, бұл Мұхаммедті муханнатундардың әйелдерге деген қызығушылықтарын жасырғанына көндірген болуы мүмкін, сондықтан оларға сенуге болмайды. Ерте ислами тарихнамалық еңбектерде муханнатундардың мінез-құлқы туралы сирек айтылады. Олардың қаншалықты "әйелшең" болғандарына қатысты әртүрлі пікірлер бар, бірақ кейбіреулері әйелдердің киімдерінің немесе әшекейлерінің кейбір элементтерін қабылдағандығы туралы мәліметтер кездеседі. Бір хадис бойынша, қол-аяқтарын хнамен бояған мұсылман муханнаты (әдетте әйелдерге тән әрекет) Мединадан қуылған, бірақ оның осы әрекеті үшін өлтірілмеген. Басқа хадистерде де Умм Саламаның қызметшісі және музыкант ретінде жұмыс істеген адамды қуғынға салу туралы айтылады. Мұхаммед (с.ғ.с.) музыкантты муханнат деп сипаттап, оның қабылдауға болмайтын мансабын тоқтамаса, оны елден қуумен қорқытқан. Ислам әдебиетінің азын-малы ғана Туаистің неге муханнат деп белгіленгені және оның замандастарының пікірінше, оның қандай мінез-құлқы әйелдікке жат деп саналғанын сипаттайды. Оның сексуалдық мінез-құлқының адалсыздыққа ұшырағаны туралы немесе оның ер адамдарға қызығушылығы болғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ, тіпті ол әйелге үйленіп, кейінірек бірнеше баланың әкесі болғандығы хабарланған. Туаис Мединада нақты ырғақты үлгілермен сипатталатын "көрікті ән орындауды" алғаш рет орындаған муханнат ретінде танымал. Ол өткір зиялылығымен және бұрын тек әйел музыканттармен байланысты болған дауылпаудың шеберлігімен де көзге түскен. Кейбір қазіргі исламтану ғалымдары Туаис және басқа муханнат музыканттары музыкалық өнермен айналысатын әлеуметтік топтың аралық сатысын құрады деп санайды: исламға дейінгі Арабиядағы әйелдер, Рашид және ерте Омейя халифаттарында муханнатундар, ал кейінгі кезеңдерде муханнат емес ерлер. Кейбір танымал муханнатундар ерлер мен әйелдердің арасында келісімші ретінде де қызмет еткен.

The origins of the term mukhannath in Classical Arabic are disputed. The 8th century Arab lexicographer al Khalīl ibn Aḥmad al Farāhīdī connected the etymology of the term mukhannath to khuntha, meaning hermaphrodite/intersex. A number of ḥadīth reports indicate that mukhannathun were used as male servants for wealthy women in the early days of Islam, due to the belief that they were not sexually interested in the female body. These sources do not state that the mukhannathun were homosexual, only that they "lack desire". Various ḥadīth state that Muhammad cursed the mukhannathun and their female equivalents, mutarajjilat, and ordered his followers to remove them from their homes. One such incident in the ḥadīth was prompted by a mukhannath servant of Muhammad's wife Umm Salama commenting upon the body of a woman, which may have convinced Muhammad that the mukhannathun were only pretending to have no interest in women, and therefore could not be trusted around them. Early Islamic historiographical works rarely comment upon the habits of the mukhannathun. It seems there may have been some variance in how "effeminate" they were, though there are indications that some adopted aspects of feminine dress or at least ornamentation. One hadith states that a Muslim mukhannath who had dyed his hands and feet with henna (traditionally a feminine activity) was banished from Medina, but not killed for his behavior. Other ḥadīth also mention the punishment of banishment, both in connection with Umm Salama's servant and a man who worked as a musician. Muhammad described the musician as a mukhannath and threatened to banish him if he did not end his unacceptable career. There are few Islamic literary sources that describe why Ṭuwais was labeled a mukhannath or what behavior of his was considered effeminate by his contemporaries. No sources describe his sexuality as immoral or imply that he was attracted to men, and he is reported to have married a woman and fathered several children in his later life. Ṭuwais is described as the first mukhannath to perform "perfect singing" characterized by definitive rhythmic patterns in Medina. He was also known for his sharp wit and his skill with the tambourine, which had previously been associated only with female musicians. Some modern scholars of Islamic studies believe that Ṭuwais and other mukhannathun musicians formed an intermediary stage in the social class most associated with musical performance: women in pre Islamic Arabia, mukhannathun in the Rashidun and early Umayyad caliphates, and mainly non mukhannath men in later time periods. Some of the more well known mukhannathun also served as go betweens and matchmakers for men and women.

Қазіргі заманғы көзқарастар

Кейде трансгендерлер ретінде жіктелетін болса да, муханнатундар тобы ЛГБТ қауымдастығы қолданатын Батыстың жыныс немесе сексуалдық бағылымы санаттарының ешқайсысына толықтай сәйкес келмейді. Хомейнидің интерсекс және трансгендер адамдарға жыныс өзгерту операциясына рұқсат беретін фетваларының арқасында, Оңтүстік Азияның Үндістан, Бангладеш және Пәкістан сияқты аймақтарында хиджралар үшінші жыныс ретінде ресми түрде танылады, ол еркек те емес, әйел де емес. Кейбір адамдар осы ұғымды муханнатундармен салыстырады.