Кіріспе

Сфералық үшбұрыштардағы математикалық қатынас

Сфералық тригонометрияда косинус заңы (осыны қабырғалары үшін косинус ережесі деп те атайды).

Бұл бірлік сфера болғандықтан, a, b және c ұзындығы сфераның ортасынан сол қабырғалармен қамтылған бұрыштарға (радиандарда) тең. (Бірлік емес сфера үшін ұзындығы – бұл радиус еселенген бұрыштар, ал a, b және c бұрыштар ретінде қайта түсіндірілсе, формула әлі де жарамды). Арнайы жағдай ретінде, егер , онда , және Пифагор теоремасының сфералық аналогын аламыз:

Егер косинус заңы c-ді шешу үшін қолданылса, косинус инвертациясының қажеттілігі c кіші болғанда дөңгелектеу қателерін ұлғайтады. Бұл жағдайда гаверсиндар заңының баламалы формуласы артықшылыққа ие. Косинус заңының вариациясы, екінші сфералық косинус заңы (бұл бұрыштар үшін косинус ережесі деп те аталады).

Бұл сәйкестіктің оң жағындағы кватернион көбейтіндісі келесідей беріледі:

Сәйкестіктің екі жағындағы скалярлық бөліктерді теңестіру арқылы, біз аламыз:

Мұнда . Бұл сәйкестік кез келген доға бұрыштары үшін жарамды болғандықтан, жартыларын жоямыз. Біз сондай-ақ синус заңын алдымен атап өтіп, содан кейін теңестіре аламыз.

Вектор векторларға және ортогоналды, сондықтан . Оны векторына қарағандағы скалярлық көбейтіндіні есептеп, жартыларын жоямыз. Енді және сондықтан біз аламыз. Әрбір жағын -қа бөлу арқылы, біз аламыз:

Жоғарыдағы өрнектің оң жағы циклдық ауыстыруға байланысты өзгермейді, сондықтан біз аламыз:

Тарих

Сфералық косинустар заңына ұқсас нәрсе әл-Хуаризми (9 ғасыр), әл-Баттани (9 ғасыр) және Нилакантха (15 ғасыр) қолданған (бірақ оны жалпы түрде айтпаған).