Кіріспе

Бір нәрсені екі тең немесе сәйкес бөлікке бөлу.

Геометрияда екіге бөлу – бір нәрсені екі тең немесе сәйкес бөлікке бөлу (бірдей пішін мен мөлшерге ие). Әдетте, бұл екіге бөлетін сызықты қамтиды, оны бисектор деп те атайды. Бисекторлардың ең көп қарастырылатын түрлері – келесілер: берілген кесіндінің ортасынан өтетін кесінді бисекторі және бұрыш бисекторі, бұрыш төбесінен өтетін және оны екі тең бұрышқа бөлетін сызық. Үш өлшемді кеңістікте екіге бөлу әдетте бисектор жазықтық арқылы жасалады, оны да бисектор деп атайды.

Бұрыш екіге бөліп салушы

Бұрыш биссекторы бұрышты тең өлшемді екі бұрышқа бөледі. Бұрыштың тек бір биссекторы болады. Бұрыш биссекторының әр нүктесі бұрыш қабырғаларынан тең қашықтықта орналасқан. Бұрыштың "ішкі" немесе "ішкі биссекторы" – бұл 180°-тан кіші бұрышты екі тең бұрышқа бөлетін түзу, жарты түзу немесе түзу кесіндісі. "Сыртқы" немесе "сыртқы биссектор" – бұл бір жағы бастапқы бұрышты құрайтын және екінші жағының созылған түрінен түзілген қосымша бұрышты (180° минус бастапқы бұрыш) екі тең бұрышқа бөлетін түзу. Бұрышты тура сызық пен циркуль көмегімен екіге бөлу үшін, төбесінде ортасы болатын шеңбер салынады. Шеңбер бұрышты екі нүктеде қиылысады: әр қабырғасында бір нүктеден. Осы нүктелердің әрқайсысын орталық етіп алып, бірдей радиуста екі шеңбер салыңыз. Шеңберлердің қиылысу нүктелері (екі нүкте) бұрыш биссекторын анықтайтын түзуді көрсетеді. Бұл құралымның дұрыстығын дәлелдеу интуитивті, себебі ол мәселенің симметриясына негізделген. Бұрышты үш бөлікке бөлу (оны үш тең бөлікке бөлу) тек циркуль мен тура сызық көмегімен мүмкін емес (бұл алғаш рет Пьер Ванцель дәлелдеген). Бұрыштың ішкі және сыртқы биссекторлары перпендикуляр болады. Егер бұрыш екі түзу арқылы алгебралық түрде берілсе , онда ішкі және сыртқы биссекторлар екі теңдеумен анықталады.

Бүкілсанықты үшбұрыштар

Рационалды бұрыш биссекторы бар бүтін үшбұрыштар кездеседі.

Төртбұрышты

Дөңгелек төртбұрыштың ішкі бұрыштарының биссектрисалары циклдік төртбұрыш құрайды (яғни, жанындағы бұрыштардың биссектрисаларының төрт қиылысу нүктесі бір шеңберде жатады), немесе олар бір нүктеде түйіседі. Екінші жағдайда, төртбұрыш жанама төртбұрыш болады.

Ромб

Ромбтың әр қисасы қарама-қарсы бұрыштарды қақ бөледі.

Экстангенциалды төртбұрышты

Эксангенциалды төртбұрыштың экцентрі алты бұрыш биссекторының қиылысында жатады. Бұл – екі қарама-қарсы төбе бұрыштарындағы ішкі бұрыш биссекторы, қалған екі төбе бұрыштарындағы сыртқы бұрыш биссекторы (толықтыратын бұрыш биссекторы), және қарама-қарсы қабырғаларының ұзартулары қиылысатын жерде түзілген бұрыштардағы сыртқы бұрыш биссекторы.

Парабола

Параболаның кез келген нүктесіндегі жанама, сол нүктеден фокусқа дейінгі түзу және директрисаға перпендикуляр түзу арасындағы бұрышты қақ бөледі.

Медиандар

Үшбұрыштың әрбір медианасы – бір төбесі мен қарама-қарсы қабырғасының ортасынан өтетін түзу кесіндісі, сондықтан ол сол қабырғаны екіге бөледі (бірақ әдетте перпендикуляр емес). Үш медиана үшбұрыштың центроиды деп аталатын нүктеде қиылысады, ол біртекті тығыздыққа ие болған жағдайда, үшбұрыштың массалық орталығы болып табылады; демек, үшбұрыштың центроиды мен оның бір төбесінен өтетін кез келген түзу қарама-қарсы қабырғаны екіге бөледі. Центроид кез келген қабырғаның ортасына, оған қарама-қарсы төбеге қарағанда екі есе жақын орналасқан.

Үшбұрышты

Үшбұрыштың ауданын екіге бөлетін шексіз көп түзулер бар. Олардың үшеуі – үшбұрыштың медианалары (олар қабырғалардың орта нүктелерін қарсы жатқан төбелерімен қосады) және олар үшбұрыштың центройдысында қиылысады; іс жүзінде, олар центройдан өтетін жалғыз ауданды екіге бөлетін түзулер. Тағы үш ауданды екіге бөлетін түзу үшбұрыштың қабырғаларына параллель; олардың әрқайсысы қалған екі қабырғаны белгілі пропорцияда бөлетін кесінділерге бөліп қиып өтеді. Бұл алты түзу үштен біреуімен бірдей нүктеде қиылысады: үш медиананың бірдей нүктеде қиылысуынан басқа, кез келген медиана екі қабырғаға параллель ауданды екіге бөлетін түзулермен де бірдей нүктеде қиылысады. Ауданды екіге бөлетін түзулердің шексіз көптігінің ортақ жазықтығы – дельтоид (дельтоидтың сыртына қарай қисық сызықтармен қосылған үш төбесі бар фигура ретінде кеңінен анықталады, бұл оның ішкі нүктелерін дөңес емес жиынға айналдырады).