Кашмир халқы мен тілі

Кіріспе

Кашмир аңғарының этнолингвистикалық тобы – Кашмирліктер, Кашмир тілінде сөйлейтін және Кашмир аңғарынан шыққан, қазіргі уақытта Үндістан басқаруындағы Джамму және Кашмирде орналасқан үнді-арий этнолингвистикалық тобы.

Географиялық таралуы

Кашмир және оған байланысты диалектілерде шамамен 6,8 миллион адам сөйлейді. Кашмир халқының көп бөлігі Кашмир аңғарында және Джамму мен Кашмирдің басқа аймақтарында қоныстанған. Кашмир аңғарында олар көпті құрайды. Кашмир тілінде Азат Кашмир халқының шамамен бес пайызы сөйлейді. 1998 жылғы Пәкістан халық санауы бойынша, Азат Кашмирде 132 450 кашмир тілінде сөйлейтін адам болған. Ана тілі кашмир тілінде сөйлейтіндер Азат Кашмирдің әртүрлі аймақтарында, әсіресе Музаффарабад (15%), Нилам (20%) және Хаттиан (15%) аудандарында, сондай-ақ Хавелиде (5%) және Бағда (2%) шағын топтарда таралған. Тіл білімі маманы Тарик Рахманның сөзіне сәйкес, Азат Кашмирдегі кашмир тілінде сөйлейтіндер арасында тілдік өзгеріс байқалады, олар біртіндеп Пахари-Потвари, Хиндко сияқты жергілікті диалекттерді қабылдап, немесе жалпы қолданыстағы урду тіліне көшеді. Кашмир тілін ресми деңгейде қолдау туралы ұсыныстар айтылды; 1983 жылы үкімет кашмир тілін насихаттау және оны мектептерде оқыту үшін Кашмир тілі комитетін құрды. Дегенмен, тілді енгізуге жасалған тыраш әрекеттер сәтті болмады, кашмир мұсылмандары үшін өздерін анықтайтын тіл – урду еді, кашмир емес. Рахман Азат Кашмирдегі кашмир тілінде сөйлейтін қауымның шашыраңқы болуы кашмир тілі қозғалысын ұйымдастыруға жасалған күш-жігерге кедерес келтіргенін атап көрсетті. Бұл тіл бұрынғы Джамму мен Кашмир конституциясының сегізінші тізіміне енген. Алтыншы тізімде көрсетілген басқа да аймақтық тілдермен қатар, хинди және урду тілдерімен бірге кашмир тілі де мемлекетте дамытылуға тиіс болған. 14 ғасырда исламның ықпалымен парсы тілі Кашмирде сот тілі ретінде қолданыла бастады. 1889 жылы Догра билігі кезінде ол урду тілімен ауыстырылды. 2020 жылы кашмир тілі алғаш рет Джамму мен Кашмир Одақтық аумағында ресми тіл мәртебесін алды. Кашмир тілі Кашмир аңғарының оңтүстігіндегі тауларда сөйленетін Погули және Киштвари тілдерімен тығыз байланысты, және кейде олар кашмир тілінің диалекттері ретінде қарастырылады.

There are about 6.8 million speakers of Kashmiri and related dialects in Jammu and Kashmir and amongst the Kashmiri diaspora in other states of India. Most Kashmiris are located in the Kashmir Valley and other areas of Jammu and Kashmir. In the Kashmir valley, they form a majority. Kashmiri is spoken by roughly five per cent of Azad Kashmir's population. According to the 1998 Pakistan Census, there were 132,450 Kashmiri speakers in Azad Kashmir. Native speakers of the language were dispersed in "pockets" throughout Azad Kashmir, particularly in the districts of Muzaffarabad (15%), Neelam (20%) and Hattian (15%), with very small minorities in Haveli (5%) and Bagh (2%). A process of language shift is observable among Kashmiri speakers in Azad Kashmir according to linguist Tariq Rahman, as they gradually adopt local dialects such as Pahari Pothwari, Hindko or move towards the lingua franca Urdu. There have been calls for the promotion of Kashmiri at an official level; in 1983, a Kashmiri Language Committee was set up by the government to patronise Kashmiri and impart it in school level education. However, the limited attempts at introducing the language have not been successful, and it is Urdu, rather than Kashmiri, that Kashmiri Muslims have seen as their identity symbol. Rahman notes that efforts to organise a Kashmiri language movement have been challenged by the scattered nature of the Kashmiri speaking community in Azad Kashmir. It was a part of the eighth Schedule in the former constitution of the Jammu and Kashmir. Along with other regional languages mentioned in the Sixth Schedule, as well as Hindi and Urdu, the Kashmiri language was to be developed in the state. Persian began to be used as the court language in Kashmir during the 14th centuries, under the influence of Islam. It was replaced by Urdu in 1889 during the Dogra rule. In 2020, Kashmiri became an official language in the Union Territory of Jammu and Kashmir for the first time. Kashmiri is closely related to Poguli and Kishtwari, which are spoken in the mountains to the south of the Kashmir Valley and have sometimes been counted as dialects of Kashmiri.

Ас мәзірі

Ет пен күріш Кашмирде кең таралған тағамдар, күріш негізгі тағам саналады. Noon Chai немесе Sheer Chai және Kahweh – Кашмирге тән сусындар. Вазван – Кашмирдегі көп қадамды дастарқан, оны Wazas деп аталатын шебер аспазшылар дайындайды. Кашмир нан пісіру өнерімен де мәшһүр. Sheermal, Bagerkhayn (қамырдан жасалған бөлшегі), Lavas (қамырсыз нан), Tsochwor (қатаң, шынжыр тәрізді нан) және Kulche – танымал нан өнімдері.

Энциклопедия

Хан, Найла Али. Кашмир. "Ислам және әйелдер" Оксфорд энциклопедиясы.

Ғылыми кітаптар

Эймс, Франк (1986). Кашмир шалы және оның индо-француздық ықпалы. Антикварлар жинақтаушылар клубы. С. Барон В. Хугель, Д. С. Шарманың түсіндірмелерімен (1984). Махараджа Ранжит Сингх тұсындағы Кашмир. Atlantic Publishers & Distributors Pvt Ltd. Дрейс Фрэнсис, Алекс. Еуропалық идентичность: тарихи оқулық. Еуропалық идентичность: тарихи оқырман. Palgrave Macmillan, 2013. Уотт, Джордж (2014). Үндістанның экономикалық өнімдерінің сөздігі, 2-том. Кембридж университетінің баспасы.

Журнал мақалалары

Бхасин, М. К.; Наг, Шампа (2002). "Жамму және Кашмир халқының демографиялық профилі" (PDF). Адам экологиясы журналы. Тарих журналы. Жадавпур университетінің Тарих кафедрасы. 1981 ж. 76 бет. Индияның антропологиялық зерттеу журналы, 52-том. Зерттеу. Мифтік қоғам журналы (Бангалор), 96-том. Қоғам.

Негізгі дереккөздер

Мохамед, К. К. Үндістанның халық санағы, 1921 жыл. XXII том: Кашмир. 1-бөлім: Есеп. «Үндістан тарихы конгресінің мәжілістері» 63-том. Үндістан тарихы конгресі. 2003 жыл. Пәнджаб халық санағының есебі, 17 ақпан 1881 жыл. 1883 жыл. Рам, Анант; Райна, Хира Нанд (1933). Үндістанның халық санағы, 1931 жыл. XXIV том: Джамму және Кашмир штаты. 2-бөлім: Империялық және штаттық кестелер. Сэр Джордж Уотт (1903). Делидегі Үндістан өнері, 1903: 1902–1903 жылдардағы Дели көрмесінің ресми каталогы. Мотилал Банарсидас Баспасы.