Кіріспе

Төменгі қалқа жүйкесі – ең үлкен жамбас бұлшығын иннервациялайтын негізгі моторлық нейрон. Ол жамбаспен тізеді созуды қажет ететін қозғалыстарда, мысалы, баспалдақпен көтерілуде, ең үлкен жамбас бұлшығының қозғалысы үшін жауапты. Бұл жүйкеге зақым келу сирек, бірақ көбінесе жамбас ауыстыру операциясында жамбасқа артқы жақтан жасалған кесудің салдарынан туындайды. Зақымданған жағдайда, адамда жамбас бұлшығының шалқалауы (gluteus maximus lurch) пайда болады, бұл жүріс бұзылысы, ол жамбастың жеткіліксіз созылуын өтеу үшін адамның артқа қарай иеленуіне себеп болады.

Анатомия

Артқы жамбас аймасының ең үлкен бұлшық еті – gluteus maximus төменгі жамбас жүйкесімен иннервацияланады. Ол тармақталып, gluteus maximus бұлшық етінің терең бетіне еніп, оны қамтамасыз етеді. Бұл бұлшық еті жамбастың негізгі кеңейткіші болып табылады.

Шығу тегі

Бұлшықетті төменгі жамбас жүйкесімен қамтамасыз етеді, ол бесінші (L5), бірінші (S1) және екінші (S2) сакральді жүйкелердің вентральді тармақтарының дорсальді тармақтарынан шығады. L5 және L4-тің шағын тармағынан құралған бел-сакральды бағана, бел және сакральды тораптарын тиімді байланыстырады. L4 және L5 жүйкелерінің төменгі тармақтары сакральды торапқа енейді. Сакральды торап бел-сакральды бағана, бірінші-үшінші сакральді вентральді тармақтар және төртінші тармақтың бір бөлігінен қалыптасады, ал соңғысының қалған бөлігі кокцигеальді торапқа қосылады. Сакральды торап жамбас қуысында, пір формалы бұлшықеттің алдында пайда болады.

Курс

Төменгі жамбас нервісі үлкен жамбас тесігі арқылы ішке қарай өтеді, пириформис бұлшығының астынан өтеді. Содан кейін ол үлкен жамбас бұлшығын қамтамасыз ететін бұлшықет тармақтарына бөлінеді, олар үлкен жамбас бұлшығының терең бетіне артқа қарай бағады. Төменгі жамбас нервісі сегізкөз нервісінен беткей орналасқан. Ол көптеген тармақтары бар және үлкен жамбас бұлшығының жоғары жатқан бөлігін иннервациялайтындығы айтылған. Ол өкшеге тигенде жиырылады, жамбас сүйегінің иілуін тоқтатып, созылуын бастау арқылы дене салмағының алға жылжуын баяулатады. Бұл қозғалыс дене салмағының алға құлауын болдырмайды. Дегенмен, таңқаларлық жайт, үлкен жамбас бұлшығы дене тұрқы үшін маңызды емес, адам тұрғанда ол босаңсып, жүргенде аз қолданылады. Ол жүгіру, көтерілу және отырудан тұру кезінде қолданылады. Сондай-ақ, отырғанда жамбас сүйегінің иілуін де бақылайды. Ол отырық тіршілік салған адамдарда қысым мен ишемиядан зақымдануға ұшырайды, нәтижесінде отырудан тұру және баспалдақпен көтерілу қиын болады. Жамбас сүйегін ауыстыру операциясынан кейін төменгі жамбас нервісінің зақымдану жиілігі әлі белгісіз. Операция кезінде нервтің созылуы мен тартылуына байланысты операциялық жарақат нәтижесінде шеткершілік нерв зақымдануы болуы мүмкін. Жамбас сүйегін ауыстыру кезінде төменгі жамбас нервісінің зақымдануына арналған зерттеулер аз. Классикалық артқы тәсілдің бөлігі ретінде үлкен жамбас бұлшығы арқылы тілік жасалса және бұлшықет қолмен ұсталған немесе өздігінен ұстайтын қайтаратын құралдармен бөлінсе, төменгі жамбас нервісінің зақымдану ықтималдығы жоғары. Нерв бұлшықеттің терең бетіне еніп, оны басқа құрылымдардан, мысалы қан тамырларынан ажырату қиын. Бұлшықетті бөлу оның терең бетімен жоғары қарай созылатын тармақтарын созу немесе тіпті жырту арқылы нервке одан әрі зақым келтіреді. Дене салмағының өкшеге тигенде иілуін болдырмау қиын болғандықтан, адам тепе-теңдікті сақтау үшін өкшеге тигенге дейін дене салмағын артқа қарай иілуге тырысуы мүмкін, бұл артқа қарай соққыға әкеледі. Дене салмағы тұрақтанғаннан кейін, дене салмағы кері созылады. Артқа қарай соққы дене салмағының осінен артқа қарай жылжуын сақтау үшін жамбас сүйегін созуға себеп болады. Зақымдалған жамбас сүйегінің шамадан тыс қозғалысына байланысты алға қарай иілу байқалады және адам ауырлық орталығын буыннан артқа жылжыту үшін иығын артқа қарай ұстауы мүмкін. Көк тамыр бұлшықеттері көбінесе үлкен жамбас бұлшығының әлсіздігін өтеуге тырысады, нәтижесінде шамалы қалыпты жүріс үлгісі пайда болады, бірақ көбінесе бұл бұлшықеттер бірге зақымданады.