Кіріспе

Дәу шешуші маман

Ұйымдық омбудсмен – бұл бейтарап немесе жақтысыз дауларды шешуші маман, оның басты қызметі корпорацияның, университеттің, үкіметтік емес ұйымның, мемлекеттік органның немесе басқа да ұйымның басшылары мен қызметкерлеріне, клиенттеріне және/немесе басқа да мүдделі тараптарға тәуелсіз, бейтарап, құпия және бейресми көмек көрсету болып табылады. Тәуелсіз және бейтарап қызметкер ретінде ұйымдық омбудсменде басқа қызмет немесе міндеттер болмауы тиіс. Бұл тәуелсіздік пен бейтараптықты сақтау және нақты немесе көрінетін мүдделер қақтығысын болдырмау мақсатында жасалады. Балама дауларды шешу (АДР) қағидаларын қолдана отырып, ұйымдық омбудсмен өздерінің мәселелерін қауіпсіз және тиімді түрде көтеруге тырысатын адамдарға, соның ішінде сыбайлас жемқорлық туралы хабарлаушыларға мүмкіндіктер ұсынады. Сонымен қатар, ұйымдық омбудсмен этика және басқа да басқару мәселелері бойынша кеңес береді, қақтығыстарды шешуді жеңілдету үшін делдалдық қызмет көрсетеді, жоғары лауазымды тұлғаларға ашық пікір білдіруге көмектеседі, зорлық-зомбылыққа ұшыраған және кемсітуге бейім адамдарға көмек көрсетеді. Жалпы алғанда, ұйымдық омбудсмен қызметкерлер мен басшыларға бюрократиялық кедергілерді еңсеруге және шағымдар мен мәселелерді шешуге көмектеседі. Бұл тұжырым кеңінен қолданысқа енді және көптеген корпорациялар, университеттер, мемлекеттік және үкіметтік емес ұйымдар ұйымдық омбудсмен бағдарламаларын құрып, бүкіл әлемге тарады. Соңғы жылдары ұйымдық омбудсмендер туралы көптеген зерттеулер жүргізілді, мысалы, <https://www.ombudsassociation.org/journal-of-the-ioa> және <https://mitmgmtfaculty.mit.edu/mrowe/the-organizational-ombuds-role/> сайттарында.

Шығу тегі

Ұйымдық омбудсмен рөлі кем дегенде екі көзден пайда болды: а) «классикалық» омбудсмен түсінігінен даму және б) ішкі, бейтарап дауды шешу идеясының спонтанды түрде құрылуы және қайта жаратылуы – көбінесе классикалық модель туралы ешқашан естімеген жоғары басшылардың арасында. Классикалық модельден даму: классикалық омбудсмен 19 ғасырдың басында Швецияда парламентке немесе заң шығарушы органға жауап беретін және конституциялық немесе заңдық қағидаларға сәйкес үкіметтің әкімшілік қызметін бақылауға тағайындалған жоғары деңгейдегі тәуелсіз мемлекеттік лауазым иесі ретінде пайда болды. Бұл модель көптеген елдерде және орталарда көшіріліп, түрлі жолдармен бейімделді. Спонтанды түрде құрылған модель: ұйымдық омбудсмен рөлі жұмыс берушілер тарапынан классикалық омбудсменді білмейтін, бірақ бейтарап, тәуелсіз, құпия және бейресми мәселе шешуші және жүйелерді өзгертуге қабілетті жоғары басшының маңыздылығын бағалағандықтан, жүйелі түрде «қайта ойлап табылды». Мысалдар 1920 жылдары АҚШ-та пайда болды және, мүмкін, көптеген мәдениеттерде де кездесті. Көптеген ұйымдарда ұйымдық омбудсмен шағымдар жүйесінің бөлігі ретінде немесе оған байланыс ретінде қарастырылады, бірақ кеңсе барлық штаттық басқарудан тәуелсіз жұмыс істеуге және солай көрінуге арналған, сондай-ақ бас директорға немесе директорлар кеңесіне есеп беруге міндетті.

Үшінші тараптың бейтарап рөлі

Қазіргі уақытта бұл лауазымды кейбір адамдар этикалық ұйымның айрықша белгісі және дауларды келісіммен шешудің, немесе шағымдар жүйесінің маңызды құралы деп есептейді. Ұйымдық омбудсмен, кейде "ішкі сырттан қараушы" деп аталады, өз құпиялылығы мен бейтараптығын қатаң сақтайтын кәсіби стандарттарға міндетті түрде бағынады. Олардың қорғалған және ұйым ішіндегі жоғары лауазымы (мысалы, желілік немесе штаттық басқаруға емес, директорлар кеңесіне есеп беруі) қызметкерлерге қиындық тудыратын немесе ұйым үшін тиімсіз саясаттарды, процедураларды, жүйелерді немесе құрылымдарды өзгертуге көмектесу үшін басшылықпен ұзақ мерзімді жұмыс істеуге мүмкіндік береді, соның арқасында олар өте тиімді.

Қауымдастықтар мен кәсіби стандарттар

Халықаралық омбудсмен институты омбудсмендер институттарының өзара ынтымақтастығына көмек көрсетеді. Ұйымдық омбудсмендердің басқарушы кәсіби бірлестігі – Халықаралық омбудсмендер қауымдастығы, ол оқытуды ұйымдастырады және кәсіби стандарттарды белгілейді. Ынтымақтастықпен жұмыс істеу институты сияқты басқа да коммерциялық емес зерттеу орталықтары, сондай-ақ Америка адвокаттар қауымдастығы, ұйымдық омбудсмен кеңселерін құруға арналған стандарттар мен ережелерді қолдау арқылы, кәсіби мамандықтың жұмысын және дамуын белсенді түрде қолдады.

Нақты мысалдар

Университеттер студенттер мен қызметкерлердің шағымдарын және наразылықтарын қарау үшін омбудсмендерді тағайындайды. Корпорациялар мен кәсіпорындар өз мақсаттарына жетуі үшін омбудсменді шартты түрде жалдайды немесе жұмысқа қабылдайды. Кейбір мамандар дауды шешу орталықтары сияқты ұйымдардан сертификатталған делдалдар болып табылады. Ал басқалары медиация және қақтығыстарды зерттеу сияқты бағдарламалар бойынша магистр немесе доктор ғылымының кандидаты болып табылады. Бұл үй шаруашылығы қызметтерін ұсынатын ұйымға қатысты зерттеуде, ұйым бақылау, есеп беру, қақтығыстарды шешу және өзара әрекеттесу үшін омбудсмен кеңсесін пайдаланды. Сонымен қатар, командалық жаттығу құралдары да қолданылды. Өндіріс кәсіпорнына қатысты зерттеуде омбудсменнің міндеттеріне делдалдық, команда мүшелерін жаттықтыру, жалпы мақсаттарды анықтау үшін басшылықты жаттықтыру, командалық диагностикалық бағалау, ұйымдық мәдениетке, коммуникацияларға, командалық келісімдерге бағытталған үздіксіз командалық жаттығу және, соңында, қақтығыстар туралы хабардар ету оқытулары кірді.