Көшпенділер уақыты

Кіріспе

Эмир Кустурицаның югославиялық фильмі. "Циган уақыты" – 1988 жылы Эмир Кустурицаның режиссерлік еткен югославиялық өмірге келу, фантастикалық қылмыстық драма. Рома және серб-хорват тілдерінде түсірілген "Циган уақыты" фильмі, сиқырлы күштерге ие жас рома жігітінің шағын қылмысқа қатысуына айналдыратын алдану туралы айтады. Бұл фильм Кустурицаның ең жақсы фильмдерінің бірі саналады. Фильмнің түсірілімі Сараево, Скопье және Милан қалаларында өтті. Ол 62-ші "Оскар" сыйлығының "Үздік шетелдік фильм" номинациясы бойынша Югославия өкілі ретінде таңдалды, бірақ номинацияға ілікпеді. Фильм телекинетикалық қабілеттері бар рома жасөспірім Перханның балалықтан ересек өмірге қадам басуын көрсетеді, ол Югославияның шағын ауылында басталып, Миланның қылмыстық әлемінде аяқталады. Фильмде түйсікті реализм тақырыбы көтеріледі. Фильмнің саундтрегін Горан Брегович жазған.

Сюжет

Перхан өзінің адал әжесі Хатиджа, сал апасы Данира және азғын ағасы Мерджанмен бірге тұрады. Хатиджаның табиғаттан тыс қабілеттері бар (негізінен сауықтыру), ал Перханның өзі кейбір кішігірім телекинетикалық қабілеттерді мұра еткен. Ол Азра есімді қызға үйленгісі келеді, бірақ оның анасы бұған рұқсат бермейді, өйткені Перхан - Перханның марқұм анасымен қарым-қатынасы болған словен солдатының заңсыз ұлы, жұмыссыз және жинақсыз. Ахмед, "сиған шейхы", ағаларымен бірге ауылға келеді. Мерджан Ахмет ағаларымен карта ойнағанда киімін жоғалтады және ақшаны қайтару үшін үйге келеді. Жаңбыр жауып, ақша таба алмай, әжесін одан ақшаны жасырғаны үшін айыптайды және үйдің қаңқасын көтереді (арқан мен жүк көлігін пайдаланып), сондықтан ол Перханға, әжесінің және Данираның үстінен жаңбыр жауғанда ауаға ілінеді. Көп ұзамай Хатиджа өзінің күшін Ахмедтің ауру ұлы Робертоны құтқару үшін қолданады. Ақысын өтеуге, ол Ахметпен келісімшарт жасасады, ол Данираның аяғын Люблянадағы ауруханада емделу үшін төлейді. Перхан Данирамен бірге кетеді, әжесін тастап кетпеуге уәде береді, бірақ Ахмет қайда тұратынын сұрайды және оны Миланға баруға көндіреді. Басында Перхан адал ақша тапқысы келеді, бірақ ұрып-соғылып, азаптап, саздан сүйреп шыққаннан кейін, Перхан ұрлық жасап, ақшаны шатырда жасыра бастайды. Ахмед ағасы Саддамның екі есе көтерілгенінен кейін Перханды операцияның басшысы етіп тағайындайды. Қазір салыстырмалы түрде бай болған Перхан үйіне барады, онда ол Азраның жүкті екенін білгенде ашуланады. Перхан баланың өзінен екеніне сенгісі келмейді. Олар қыздың сәбиді сату шартымен үйленеді. Перхан Ахметтің өзіне салатын үйін салмағандығын, Данираның операция жасалмағанын, бірақ Ахметтің ақша операциясының бір бөлігі ретінде қайыршы болуға мәжбүр болғанын білгенде, қатты көңілі қалады. Той түнінде Азра балалардың өздері екенін айтады, ол Киелі Георгий мейрамында сүйіспеншілікке түскен кезде пайда болды. Әзірге өзінің үйлену тойындағы киімін киіп, Әзра ұлынан кейін әуеде ұшып жүріп көз жұмды (бұл баланың, күш-қуатын мұра еткендіктен, Перханның екендігіне дәлел). Ахмед сәбимен бірге кетіп, кейін оның да аты Перхан екенін білеміз, оны Ахмедтің тобы тәрбиелейді. Төрт жыл іздегеннен кейін Перхан Римде Данирамен қайта кездеседі, ол оны Перхан кішіге апарады, оны Перхан енді өз баласы ретінде қабылдайды. Перхан балаларды теміржол станциясына шығарып, ұлына гармошка, әжесіне сыйлық (қолы) сатып алғаннан кейін олармен кездесуге уәде береді. Бала оған ашулы екенін айтады, өйткені ол қайтып келмейді және аккордеон алмайды. Перхан оған "сүйікті циган жүрегіммен" деп уәде береді, бірақ дереу үйленуге дайын болған Ахметпен есеп айырысу үшін станциядан қашып кетеді. Перхан тойға келіп, Ахмедті телекинетикалық қабілетін пайдаланып, бұрандамен өлтіреді. Ол сондай-ақ Ахмедтің ағаларының біреуін өлтіреді, бірақ оны өз кезегінде Ахмедтің жаңа әйелі өлтіреді. Жерлеу кезінде әжесі бәріне сусын таратады, ал Перхан кіші үйден шығып, терезеден өлі әкесіне қарап, әйнекті сындырып, әкесінің көзіндегі алтын теңгені ұрлап алады. Мерджан оны байқап, жаңбыр астында оның соңынан еріп кетеді. Мерджан оны ұстап, тақтаны жинап алу алдында, бірақ екінші ойға келген сияқты, тоқтап, жақын маңдағы шіркеуге қарай жүгіре бастайды.

Perhan lives with his devoted grandmother Khatidža, his lame sister Danira and his dissolute uncle Merdžan. Khatidža possesses a level of supernatural powers (mainly healing) and Perhan himself has inherited some minor telekinetic abilities. He wants to marry a girl named Azra, but her mother will not allow it, as Perhan is the illegitimate son of a Slovenian soldier who had an affair with Perhan's late mother, and without a job or savings. Ahmed, the "Gypsy sheikh", comes to the village with his brothers. Merdžan loses his clothes playing cards with Ahmed's brothers, and comes home desperate for money so that he can repay. It is raining and not finding any money, he accuses the grandmother of hiding the money from him and lifts the frame of the house up (using a rope and a truck), so that it is suspended in mid air as the rain comes down on Perhan, his grandmother and Danira. Very soon after, Khatidža is summoned to use her powers to save Ahmed's sick son, Roberto, which Khatidža does. For repayment, she proposes a deal with Ahmed to pay for Danira's leg to be healed at a hospital in Ljubljana. Perhan goes with Danira, promising his grandmother not to leave her, but Ahmed asks where will he stay and convinces him to go to Milan. At first Perhan wants to make money honestly, but after being beaten, tortured and dragged through the mud, Perhan begins stealing and squirreling money away in a shack. After being double crossed by his brother Sadam, Ahmed appoints Perhan boss of the operation. Now relatively rich, Perhan goes home, where he is enraged to find Azra is pregnant. Perhan refuses to believe that the baby is his. They marry with the condition that she would sell the baby. Perhan is also disappointed to find that the house Ahmed promised to build him is not being built at all, and that Danira was not operated on, but forced to be a beggar as part of Ahmed's money operation. On their wedding night, Azra tells him the child is theirs, and was conceived when they made love on the Feast of St George. Still wearing her wedding dress, Azra dies after giving birth to a boy while levitating mid air (a sign that the boy, as he inherited the powers, is indeed Perhan's). Because Ahmed leaves with the baby, which we discover later is also named Perhan, he is raised by Ahmed's crew. After four years of searching, Perhan reunites with Danira in Rome, who leads him to Perhan Jr., whom Perhan now accepts as his child. Perhan drops the children off at the train station, promising to meet up with them after buying an accordion for his son and a present (sponges) for grandmother. The boy tells him he is mad at him because he will not return, and he will not get an accordion. Perhan assures him he will, "Cross my gypsy heart," but immediately runs out of the station to settle the score with Ahmed, who is about to be married. Perhan arrives at the wedding and kills Ahmed with a fork, using his telekinetic powers. He also kills one of Ahmed's brothers, but he is in turn killed by Ahmed's new wife. At the funeral, the grandmother passes out drinks to everyone and Perhan Jr. goes outside the house, peers through the window at his dead father, breaks the glass and steals the golden coins put on his father's eyes. Merdžan notices, and follows him out in the rain, as the child runs away hidden under a cardboard box. Merdžan is about to catch him up and pick up the board, but seems to have second thoughts, stops, and starts running toward the nearby church.

Марапаттар

1989 жылғы Канн кинофестивалінде Эмир Кустурица үздік режиссер сыйлығын жеңіп алды, ал фильм «Алтын пальма» сыйлығына да үміткер болды. Швецияда өткен 26-шы Гулдбагге сыйлығында фильм үздік шетелдік фильм деп танылды. Сонымен қатар, «Цыган уақыты» Францияда 1990 жылғы «Сезар» сыйлығының үздік шетелдік фильм номинациясына ілікті.