Кіріспе

1951 жылы түсірілген Роберт Пэриштің фильмі – "Мафия" 1951 жылғы американдық нуар қылмыстық триллері. Columbia Pictures компаниясымен түсірілген, режиссері Роберт Пэриш, басты рөлде Бродерик Кроуфорд. Уильям Бауэрс жазған сценарий Фергюсон Финдлидің "Уотерфронт" романы негізінде құрастырылған.

Сюжет

Жел жауатын түні үйіне қайтып бара жатқан детектив Джонни Дамико (Бродерик Кроуфорд) қараңғы көшеде оқ атылған жерден бірнеше адым қашықтықта болады. Оқ атқан адам өзге бөлімдегі детектив екенін айтып, шын белгісін көрсетіп, ізсіз кетеді. Дамико оқ тиген адамның су жағалауындағы қылмысты тергейтін үлкен алқа алдында куәлік беруге тиіс болғанын, ал оны атып өлтірген адам бірнеше сағат бұрын осы істің бас тергеушісін өлтіргенін (белгі де сол кезде алынған) біледі. Дамико жұмысынан айырылуы мүмкін, бірақ оның орнына полиция комиссары (Ральф Дамке) мен округ прокуроры (Карлтон Янг) оған өзін ақтау мүмкіндігін береді. Билік Дамиконы Нью-Орлеанға жіберіп, "қайта оқу" үшін, яғни тәжірибе алу үшін, Тим Флин атты Нью-Орлеандық беделді жігіт болып жасырыну тапсырмасын береді. Жүк тасымалдайтын кемемен үйіне оралған соң, Джонниге жағажайдағы қарақорлықтардың басшысының кім екенін анықтау міндеті жүктеледі. Оның аты "Блэки" Клегг екені ғана белгілі. Оқиға болатын қала нақты көрсетілмеген, бірақ пальма ағаштары көрсетілгеніне қарамастан, ол Нью-Орлеаннан "жоғары" орналасқан. Оралғаннан кейін, әлі де жасырын күйде "Флинн" жергілікті портода жұмыс істейді және тез арада мафияның қызметкерлерімен, сондай-ақ айналасындағы портодағы жұмысшылардың топтарымен байланыс орнатады. Ол сол қонақ үйде тұратын Том Клэнсимен (Ричард Кайли) дос болады. Екеуі жұмыстан кейін жиі кездесіп, сусын ішеді, оларды әдетте "Смути" (Мэт Кроули) лақап атымен танымал бармен қызмет көрсетеді. Дамико, әлі де Флинн болып жүр, одақтың қылмыскері Джо Кастромен (Эрнест Борньин) байланысуға тырысады. Ол Дамиконы өзінің сенімді адамы Ганнерге (Нэвилл Брэнд) уақытша жасырын полицейдің тапаншасын алып, оны өлтіруге тырысады. Кейін Кастро Ганнерге тапаншаны Дамикоға қайтаруға бұйырады, ал ертесі күні оны қылмыскер полицей сержанты Беннион (Уолтер Клаван) кісі өлтіргені үшін тұтқындайды, бірақ полиция лейтенанты Банкс оны босатуға көмектеседі. (Флинн қаруды ауыстырған, өзін тұраққа түсіруі мүмкін екенін сезген). Федералды агентке қатысты бір соқпаққа түскеннен кейін – ол Том Клэнси деп білетін адам – Дамикоға бармен Смути кеңес береді, ол Дамиконы құпия Блэкимен кездесуге алып баруды ұсынады. Екі адам мафия басшысының штаб-пәтеріне келгенде, Дамико Смутидің өзі Блэки (Мэт Кроули) екенін білгенде таңғалады. Блэки Флиннді куәгер, офицер Дамиконы өлтіру үшін жалдағысы келеді (ол Флинннің Дамико екенін түсінбейді). Флинн/Дамиконың үрейіне орай, қарақорлықтар Мэриді ұрлап алып, оны қатыгездікпен тергеп, Дамиконың қайда екенін білуге тырысады, бірақ Мэри сөйлемейді. Флинн тапаншасын шығарады, атыс басталады, қарақорлық өлтіріледі (Роберт Фолк), бірақ Блэки тек жараланады және жақын жердегі ауруханаға жасырын қашып кетеді, онда жаңа есіммен жарақатын емдеуге жатады. Дамиконың сүйіктісі Мэри (Бетти Бьюлер) Блэкинің кеңсесінде тергеу кезінде жеңіл жарақат алып, сол ауруханаға жеткізілді. Дамико оны көріп тұрғанда, жараланған Блэки олардың ауруханада екенін біліп, Мэридің палатасында олармен бетпе-бет келеді. Блэки ауруханалық халатының қалтасынан тапанша шығарады; ол жұпты өлтіруге дайындалып жатқанда, көрші ғимаратта орналасқан екі полиция мергені Блэкиді аурухана палатасының терезесі жанында тұрғанда өлтіреді. Соңында Джонни, Мэри, лейтенант Банкс, Том және Пегги Клэнси бірге барда кездеседі.

Өндіріс

"Уотерфронт" және "Осы бетті есіңде сақта" деген жұмыс атауларымен "Моб" фильмінің түсірілімі 1951 жылдың күзінде көрсетілімге шығар алдынан сегіз ай бұрын аяқталды. Түсірілім 1951 жылдың 11 қаңтары мен 8 ақпаны аралығында жүргізілді.

Жылжыту

1951 жылдың қыркүйек айының соңында "Мафия" фильмінің алғашқы көрсетілімінен кейін үш ай бойы Бродерик Кроуфорд Колумбия Пикчерс компаниясы үшін фильмді насихаттау мақсатында АҚШ-тың 60 қаласын аралап шықты. Ол Нью-Йорктегі әртүрлі орындарда фильмнің көрсетілімдерінде жеке қатысты; Хартфорд, Коннектикут штаты; Бостон және Спрингфилд, Массачусетс штаты; Вашингтон, Колумбия округі; Кливленд; Сент-Луис; Мемфис; сондай-ақ Орталық Батыс және Батыс жағалаудағы басқа қалаларда. Осы сапарлар барысында, жоспарланған іс-шаралармен қатар, Кроуфорд газет және радио сұхбаттары берді, жергілікті телешоуларға қатысты, арнайы кешкі ас пен қабылдауларға барды, полиция бөлімшелеріне құрмет көрсетіп сапарлады және қатал, адал полицей Джонни Дамико рөлін сомдағаны үшін құқық қорғау органдарынан түрлі сыйлықтарды қабылдады. Мысалы, 12 желтоқсанда шыққан "Exhibitor" журналы киножұлдызының Портлендке (Мэн штаты) сапары туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірді: "Бродерик Кроуфорд, Strand театрының менеджері Нат Сильвтің ұйымдастыруымен бір күндік турне жасады. "Мафия" фильмімен байланысты Портлендке келген ол Милтон Янг пен Джордж Аткинсонмен бірге болды. Әуежайға келген Кроуфордты полиция Истленд қонақ үйіне сүйемелдеді, онда ол штаб-пәтерін құрды. Ол қалалық әкімдікте еріктілер жиналысына қатысты, радио сұхбаттары үшін бірнеше дыбыс жазбаларын жасады, өз кеңсесінде баспасөз және радио өкілдерімен кездесті және жергілікті полиция бас штабында құрметті полиция бастығы атанды. Ол түстен кейін жергілікті газеттерге барып, хабарламалар таратты. Сонымен қатар, Strand сахнасында өнер көрсетуінен бұрын Колумбия қонақ үйінде лобстерден жасалған кешкі асқа шақырылды. 1951 жылдың қазан айында Нью-Йорк штатының Рочестер қаласына жасаған насихаттау сапары туралы Motion Picture Herald журналы актердің онда Рочестер полициясының белгісімен марапатталғанын хабарлады. Басылым атап көрсеткендей, Кроуфорд "МОБ фильмі үшін жеке өнер көрсетулері кезінде полиция белгілерінің толық жиынтығын жинады", сондықтан Motion Picture Herald журналы актерді "Американың бірінші нөміріндегі белгі тағушы" деп атады. Кроуфордтың қалалар мен елді мекендерді аралаудағы насихаттау сапары театрлармен және құқық қорғау органдарымен ғана шектелмеді. Ол мерзімік түрде басқа да орындарға барып тұрды. Мысалы, фильмді сегіз кинотеатрда көрсету үшін Бостон аймағын аралап жүрген "төрт күндік сапары" барысында актер өзінің білім алған орны – Франклиндегі Дин академиясына (қазіргі Дин колледжі) баруға уақыт тапты. Ол мектеп шіркеуінде студенттер мен оқытушыларға лекция оқыды, бірақ лекциядан кейін әдеттегі жұмысына оралып, жақын маңдағы Морс театрында "Мафия" фильмінің тағы бір арнайы көрсетіліміне қатысты.

1951 жылы кассалық касса

1951 жылы «Мафия» фильмі американдық фильмдердің ішінде кассада кем дегенде 1,000,000 доллар тапқан фильмдердің арасында 122-ші орынды иеленді. Көптеген үлкен және кішкентай кинотеатрларда бұл фильм тартымды әрі табысты болды. «Exhibitor» журналының 17 қарашадағы санында фильмнің Манхэттендегі 3,664 орындық Paramount театрында көрсетілуі кезінде 1951 жылдың екінші ең үлкен кассалық табысын әкелгені, ал сол жылы Paramount-қа Martin & Lewis-ті көруге келген билет алушылардың көптігінен бұл көрсеткіш аздап төмендегені хабарланды. Атақты комедиялық дуэт өзінің «That’s My Boy» фильмін насихаттау үшін Нью-Йорк театрында жеке өнер көрсеткен болатын. «Мафия» фильмінің жалпы кірісіне қатысты әртүрлі жаңалықтар Кроуфордтың жарнамалық жұмысы фильмнің табысын арттырғанын, ал актердің өзі фильмді насихаттау үшін теледидарды тиімді пайдаланғаны үшін театр иелеріне ерекше назар аударды. «Film Bulletin» журналы 17 желтоқсандағы санында табысқа жетудегі көрмешілердің үлесін атап өтті: «Оскар» сыйлығының иегері Бродэрик Кроуфорд «Мафия» фильмі бойынша 60 қалада үш айлық турнесінде керемет нәтижелер көрсетті және теледидардағы және басқа да көпшілік алдындағы өнер көрсетулерінен Columbia фильмі «кассада үлкен өсімді» қамтамасыз еткенін мәлімдеді. «Кроуфордтың бұл фильмде болуы – оның басты артықшылығы», – деп жазады Шалерт 27 қазандағы бағасында, актердің «өз рөлін мықты тапқырлықпен және оның күлкілі бөліктеріне көп көңіл бөлгенін» айтады. «The New York Times» газетінің 1951 жылғы 18 қазандағы санында былай делінген: «Бостон глобусының» 3 желтоқсандағы санында «керемет» фильмді қарап шыққан медиа сыншысы Марджори Адамс: «Мафия» Бостон қаласында көптен бері көрілмеген ең жақсы күдік тудыратын фильмдердің бірі және оның дәстүрлі манерада ерекшеленуі «Детективтік оқиға» (1951) фильмінен де кем емес» деді. Адамс өзінің бағанасында Кроуфордтың өнерін атап өтіп, мақтағаннан кейін, оның назарын жұлдыздың қосалқы актерлік құрамына аударды: «Бәлкім, «Мафияда» ешқандай мәселе жоқ шығар, бірақ бұл бірінші деңгейдегі мелодрама, аз танымал, бірақ өте тиімді актерлер тобының әдемі және қызықты ойнауымен ерекшеленеді». Motion Picture Daily үшін фильмнің бұрынғы көрсетілімін көргеннен кейін сыншы Чарльз Л. Фрэнк өзінің 5 қыркүйектегі шолуында фильмнің кульминациясын «стандартты идеяның сәнді нұсқасы» деп атады және кино көрермендерін «Мафияны» көріп, «жақсы уақыт» өткізетіндеріне сендірді, әсіресе «шапшаң әрекетті мелодраманың жанкүйерлері Кроуфордтың жаңа емес оқиғаны орындағанын көргенде». Франк өзінің түсініктемесінде Кроуфордтың рөлін одан әрі бағалап, оны «Жеймс Кагни мен Эдвард Г. Робинсон бұрын жиі киген қатал жігіттің мантиясын мұраға алуға ең лайықты актер» деп атады. Алғашқы жартысында театр иелері немесе «көрмешілер» оқырмандарын мақсат еткен жарты айлық сауда журналы сюжеттің түсініктілігінің жоқтығын, атап айтқанда, кино көрермендері үшін қылмыс шеберінің түпкі мақсаттарын белгілемейтінін біледі. Фильмді «батыл және қатал» деп сипаттаған Photoplay өз оқырмандарына: «Акциямен толтырылған оқиғаның барлық жерінде күмәнді оқиғалар және полицияның ғылыми әдістері барлық жердегі қашқындарға қорқынышты әсер етуі керек» деді. Алайда, Мачек «Мафияны» негізінен ІІ дүниежүзілік соғыстан бұрынғы қалалық қылмыс фильмдерінің мазмұны мен «стакато-ритмі» ретінде жіктейді. 2002 жылғы онлайн бағасында кино сыншысы Дэннис Шварц Кроуфордтың қойылымы мен өндірістің басқа элементтерін де мақтады, бірақ ол сценарийді жалпы алғанда «әдеттегі» деп бағалады. Фильм Фергюсон Финдлидің «Waterfront» романынан алынған және Роберт Пэриштің жанды экшн көріністеріне бейімделген. Бұл қарапайым кішігірім фильмдер бір-бірімен тығыз байланысты, бірақ бір рет бұрылып, ол ескі кинотеатрлардағы сериал сияқты сериялы аяқтарға айналады. Бродерик Кроуфордтың осы ерлік рөлінде сенімділік бар және оның кейіпкері қауіпті жағдайға қатты қайнатылған, ешбір ақымақтықпен қарама-қайшылыққа айналады, онда ол өз тағдырын бақылай алмайды. Эрнест Борньеннің кейіпкеріне зұлымдық күшін беру үшін көлеңкелі тұлғаның табиғи көрінісі бар. Невилл Брэнд Борньиннің күшті қолбасшысы ретінде зорлық-зомбылық атмосферасын арттырады. Фильмде ұрыс-керіс, қатал сөйлеуші қылмыскерлер мен полиция қызметкерлері, жемқорлықпен айналысатын кемежайлар туралы қараңғы көрініс бар. Қылмыскерлердің де, полиция қызметкерлерінің де қатыгездігі фильмге оның шоқ әсерін және ерекше әсерін береді. Әйтпесе, бұл қарапайым қылмыс фильмдері.