Ақыл-ойды күшейту (IA) – адами интеллектіні ақпараттық технология арқылы жетілдіру. AI-дан өзгеше, IA адам ақылын қолдайды. Тарихы ұзақ, табысты тәжірибесі бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам ақыл-ойының күшеюі үшін ақпараттық технологияны қолдану.
Use of information technology to augment human intelligence
Ақыл-ой күшеюі (АҚК) (сондай-ақ танымдық күшею, машинамен күшейтілген ақыл-ой және жақсартылған ақыл-ой деп те аталады) – адам ақыл-ойының күшеюі үшін ақпараттық технологияны тиімді пайдалануды білдіреді. Бұл идея алғаш рет 1950-1960 жылдары кибернетика және алғашқы компьютер дамуының негізін қалаушылар тарапынан ұсынылды. АҚК кейде жасанды интеллект (ЖИ) –мен салыстырылады, яғни компьютер немесе робот сияқты автономды технологиялық жүйе түрінде адам сияқты интеллект құру жобасы. ЖИ көптеген негізгі қиындықтарға, практикалық және теориялық тұрғысынан, тап болды, бірақ АҚК үшін бұл қиындықтар маңызсыз көрінеді, себебі оған технология тек қана жұмыс істеп тұрған автономды интеллектке қосымша көмек ретінде ғана қажет. Сонымен қатар, АҚК-нің ұзақ тарихы бар, өйткені ақпараттық технологияның барлық түрлері – есептеу таяқшасынан бастап, жазуға дейін және Интернетке дейін – негізінен адам миының ақпаратты өңдеу мүмкіндіктерін кеңейту үшін жасалды (толыққанды ақыл және таратылған таным қараңыз).
Intelligence amplification (IA) (also referred to as cognitive augmentation, machine augmented intelligence and enhanced intelligence) refers to the effective use of information technology in augmenting human intelligence. The idea was first proposed in the 1950s and 1960s by cybernetics and early computer pioneers. IA is sometimes contrasted with AI (artificial intelligence), that is, the project of building a human like intelligence in the form of an autonomous technological system such as a computer or robot. AI has encountered many fundamental obstacles, practical as well as theoretical, which for IA seem moot, as it needs technology merely as an extra support for an autonomous intelligence that has already proven to function. Moreover, IA has a long history of success, since all forms of information technology, from the abacus to writing to the Internet, have been developed basically to extend the information processing capabilities of the human mind (see extended mind and distributed cognition).
Уильям Росс Эшби: Ақпаратты күшейту
Зияткерлік күшейткіш (ЗК) термині Уильям Росс Эшби өзінің "Кибернетикаға кіріспе" (1956) кітабында "зияткерлікті күшейту" туралы жазғаннан бері кеңінен қолданылып келеді. Қатысты идеялар автоматты теоремаларды дәлелдейтін жүйелердің дамуының басында Хао Ванг жасанды интеллектке балама ретінде нақты ұсынған.
The term intelligence amplification (IA) has enjoyed a wide currency since William Ross Ashby wrote of "amplifying intelligence" in his Introduction to Cybernetics (1956). Related ideas were explicitly proposed as an alternative to Artificial Intelligence by Hao Wang from the early days of automatic theorem provers.
J. C. R. Licklider: Адам мен компьютердің симбиозы
"Адам-компьютер симбиозы" – 1960 жылы психолог және компьютер ғалымы Дж. К. Р. Ликлайдер жариялаған маңызды болжамдық еңбек. Онда өзара тәуелді, "бірге өмір сүретін", тығыз байланысқан адам миы мен есептеу машиналары бір-бірінің артықшылықтарын жоғары деңгейде толықтыратындай болады:
"Man Computer Symbiosis" is a key speculative paper published in 1960 by psychologist/computer scientist J. C. R. Licklider, which envisions that mutually interdependent, "living together", tightly coupled human brains and computing machines would prove to complement each other's strengths to a high degree:
Ликлайдердің ойынша, сол кездегі шамадан тыс оптимистік зерттеушілердің көз алдындағы таза жасанды интеллект жүйелерінің көп бөлігі қажетсіз болып көрінеді. (Бұл мақала кейбір тарихшылар тарапынан кейіннен Интернетке дейін жеткен компьютерлік желілер туралы идеялардың бастауын белгілейтін маңызды қадам ретінде қарастырылады).
In Licklider's vision, many of the pure artificial intelligence systems envisioned at the time by over optimistic researchers would prove unnecessary. (This paper is also seen by some historians as marking the genesis of ideas about computer networks which later blossomed into the Internet).
Дуглас Энгельбарт: Адамның ақыл-ойын арттыру
Ликлайдердің зерттеулері оның DARPA замандасы және шәкірті Дуглас Энгельбартқа ұқсас болды. Екеуі де компьютерлерді сол кездегі басым көзқарастарға (оларды есептеулер үшін негізгі құралдар ретінде қарастырған) қарсы келетін және қазіргі компьютерлерді қолданудың негізгі жақтаушылары болды – адамдарға жалпы қосымша ретінде. Энгельбарт қазіргі технологияның деңгейі ақпаратты өңдеу қабілетімізді анықтайды, ал бұл өз кезегінде жаңа, жақсартылған технологияларды жасау мүмкіндігімізге әсер етеді деп санады. Сондықтан ол ақпаратты тікелей өңдеуге арналған компьютерлік технологияларды әзірлеудің революциялық міндетін қойды, сондай-ақ білім жұмысының жеке және топтық процестерін жақсартуға ұмтылды. Энгельбарттың философиясы мен зерттеулер бағдарламасы 1962 жылғы зерттеу есебінде ең нақты және тікелей көрсетілген: «Адам ақылын кеңейту: тұжырымдамалық негіз». Желілік кеңейтілген интеллект тұжырымдамасы осы пионерлік жұмысына сәйкес Энгельбартқа жатқызылады. Цитата: «Адамның күрделі мәселелерге жақындау, оның жеке қажеттіліктеріне сай түсінуге қол жеткізу және мәселелерді шешу қабілетін арттыру. Осыған байланысты қабілеттіліктің артуы мыналарды қамтиды: жылдамдатылған түсіну, жақсартылған түсіну, бұрын тым күрделі болған жағдайда пайдалы түсіну деңгейіне қол жеткізу мүмкіндігі, жылдам шешімдер, жақсы шешімдер және бұрын шешілмейтін сияқты көрінген мәселелерді шешу мүмкіндігі. Күрделі жағдайларға дипломаттардың, басшылардың, әлеуметтік ғалымдардың, тірі организмдерді зерттейтін ғалымдардың, физикалық ғалымдардың, адвокаттардың, дизайнерлердің кәсіби мәселелерін жатқызамыз, мәселелік жағдай жиырма минут немесе жиырма жылға созылса да. Біз нақты жағдайларда көмектесетін жекелеген тапқыр тәсілдер туралы айтпаймыз. Біз интуицияның, сынақ-қате әдісінің, түсініксіз нәрселердің және жағдайды сезіну қабілетінің күшті тұжырымдамалармен, ықшам терминологиямен және нотациямен, жетілдірілген әдістермен және қуатты электрондық құралдармен үйлесімде болатын интеграцияланған өмір салтын білдіреміз». Энгельбарт кейіннен бұл тұжырымдамаларды SRI International-дағы Адам ақылын кеңейту зерттеу орталығында іске асырды, негізінен интеллектті күшейту құралдары жүйесін (NLS) және бірлесіп дамып келе жатқан ұйымдастыру әдістерін жасады, ол 1960-шы жылдардың ортасында зертханада толыққанды қолданысқа енгізілді. Оның ҒЗЖ тобы, жоспарланғандай, жүйенің қатаң пайдаланушылары және жылдам прототиптерді жасаушылар ретінде интеллект күшеюінің жоғары деңгейін сезінді. Зерттеу нәтижелерінің мысалы үшін 1968 жылғы «Барлық демонстрациялардың анасы» деп аталған көрсетілімді қараңыз.
Licklider's research was similar in spirit to his DARPA contemporary and protégé Douglas Engelbart. Both had a view of how computers could be used that was both at odds with the then prevalent views (which saw them as devices principally useful for computations), and key proponents of the way in which computers are now used (as generic adjuncts to humans). Engelbart reasoned that the state of our current technology controls our ability to manipulate information, and that fact in turn will control our ability to develop new, improved technologies. He thus set himself to the revolutionary task of developing computer based technologies for manipulating information directly, and also to improve individual and group processes for knowledge work. Engelbart's philosophy and research agenda is most clearly and directly expressed in the 1962 research report: Augmenting Human Intellect: A Conceptual Framework The concept of network augmented intelligence is attributed to Engelbart based on this pioneering work. Quote|Increasing the capability of a man to approach a complex problem situation, to gain comprehension to suit his particular needs, and to derive solutions to problems. Increased capability in this respect is taken to mean a mixture of the following: more rapid comprehension, better comprehension, the possibility of gaining a useful degree of comprehension in a situation that previously was too complex, speedier solutions, better solutions, and the possibility of finding solutions to problems that before seemed insolvable. And by complex situations we include the professional problems of diplomats, executives, social scientists, life scientists, physical scientists, attorneys, designers whether the problem situation exists for twenty minutes or twenty years. We do not speak of isolated clever tricks that help in particular situations. We refer to a way of life in an integrated domain where hunches, cut and try, intangibles, and the human feel for a situation usefully co exist with powerful concepts, streamlined terminology and notation, sophisticated methods, and high powered electronic aids.|source=Douglas Engelbart, Augmenting Human Intellect: A Conceptual Framework, Summary Report AFOSR 3233, Stanford Research Institute, Menlo Park, CA, October 1962. Engelbart subsequently implemented these concepts in his Augmented Human Intellect Research Center at SRI International, developing essentially an intelligence amplifying system of tools (NLS) and co evolving organizational methods, in full operational use by the mid 1960s within the lab. As intended, his R&D team experienced increasing degrees of intelligence amplification, as both rigorous users and rapid prototype developers of the system. For a sampling of research results, see their 1968 Mother of All Demos.
Кейінгі үлестері
Говард Райнгольд 1980 жылдары Xerox PARC-те жұмыс істеді және Боб Тейлор мен Дуглас Энгельбартпен танысты. Райнгольд 1985 жылы "Ойдың құралдары" кітабында "ақылды күшейткіштер" туралы жазды. Эндрюс Самрадж 2021 жылы "Тіріге жақын есептеу және киілетін технология" еңбегінде киборгтардың екі түрі арқылы адамды күшейту туралы айтты, атап айтқанда, қатты киборгтар және жұмсақ киборгтар. Адам тәрізді жүретін машина – жұмсақ киборгтың мысалы, ал кардиостимулятор – адамды қатты киборг ретінде күшейтудің мысалы. MIT-те жұмыс істейтін Арнав Капур адам мен жасанды интеллектінің бірігуі туралы жазды: жасанды интеллекттің адамның "өзіне" бөлігі ретінде адам жағдайына қалай интеграциялануы мүмкін, адам танымдық қабілетін арттыру үшін адам миының үшінші қабаты ретінде. Ол бұл мүмкіндікті перифериялық нервтік компьютерлік интерфейс AlterEgo арқылы көрсетеді, ол адамға жеке жасанды интеллектпен үнсіз және ішкі диалог жүргізуге мүмкіндік береді. 2014 жылы жасанды ройлық интеллект технологиясы биологиялық ройлардың үлгілеріне негіделген жасанды интеллект алгоритмдерін пайдалана отырып, желіленген адамдар тобының интеллектін күшейту үшін әзірленді. Бұл технология шағын командаларға болжамдар жасауға, бағалаулар беруге және медициналық диагноз қоюға мүмкіндік береді, бұл дәлдік деңгейі адамның табиғи интеллектинен әлдеқайда жоғары. Шан Картер мен Майкл Нильсен жасанды интеллектті күшейту (ЖИК) тұжырымдамасын енгізеді: жасанды интеллект жүйелерін пайдалану арқылы интеллектті күшейтудің жаңа әдістерін әзірлеуге көмектесу. Олар когнитивтік аутсорсингті (ЖИ-ді оракул ретінде қарастыру, адамнан жақсы нәтижелермен кейбір үлкен проблемаларды шеше алу) когнитивтік трансформациямен (біз ойлау үшін қолданатын операциялар мен бейнелеулерді өзгерту) салыстырады. Калькулятор – біріншісінің мысалы, ал электрондық кесте – екіншісінің мысалы. Рон Фулбрайт адамның когнитивтік күшеюін адам/ког ансамбльдерінде, яғни когнитивтік жүйелермен (когтар деп аталады) ынтымақтастықта жұмыс істейтін адамдарға қатысты сипаттайды. Адам мен ког бірлесіп жұмыс істегенде, олар жеке жұмыс істегенде немесе когнитивтік жүйелер жеке жұмыс істегенде алынатын нәтижелерден жоғары нәтижелерге жетеді. Сондықтан, ансамбльдің адамдық құрауы когнитивтік жағынан күшейтіледі. Күшейту дәрежесі адам мен когтың атқаратын жалпы когнитивтік жұмыстың үлесіне байланысты. Когнитивтік күшейтудің алты деңгейі анықталды:
Howard Rheingold worked at Xerox PARC in the 1980s and was introduced to both Bob Taylor and Douglas Engelbart; Rheingold wrote about "mind amplifiers" in his 1985 book, Tools for Thought. Andrews Samraj mentioned in "Skin Close Computing and Wearable Technology" 2021, about Human augmentation by two varieties of cyborgs, namely, Hard cyborgs and Soft cyborgs. A humanoid walking machine is an example of the soft cyborg and a pace maker is an example for augmenting human as a hard cyborg. Arnav Kapur working at MIT wrote about human AI coalescence: how AI can be integrated into human condition as part of "human self": as a tertiary layer to the human brain to augment human cognition. He demonstrates this using a peripheral nerve computer interface, AlterEgo, which enables a human user to silently and internally converse with a personal AI. In 2014 the technology of Artificial Swarm Intelligence was developed to amplify the intelligence of networked human groups using AI algorithms modeled on biological swarms. The technology enables small teams to make predictions, estimations and medical diagnoses at accuracy levels that significantly exceed natural human intelligence. Shan Carter and Michael Nielsen introduce the concept of artificial intelligence augmentation (AIA): the use of AI systems to help develop new methods for intelligence augmentation. They contrast cognitive outsourcing (AI as an oracle, able to solve some large class of problems with better than human performance) with cognitive transformation (changing the operations and representations we use to think). A calculator is an example of the former; a spreadsheet of the latter. Ron Fulbright describes human cognitive augmentation in human/cog ensembles involving humans working in collaborative partnership with cognitive systems (called cogs). By working together, human/cog ensembles achieve results superior to those obtained by the humans working alone or the cognitive systems working alone. The human component of the ensemble is therefore cognitively augmented. The degree of augmentation depends on the proportion of the total amount of cognition done by the human and that done by the cog. Six Levels of Cognitive Augmentation have been identified:
Ғылыми фантастикада
Күшейтілген интеллект ғылыми фантастикада жиі кездесетін тақырып. Алгис Будрис-тің 1976 жылғы «Михаэльмас» романында компьютермен байланысу үшін қолданылатын ми имплантаттары күшейтілген интеллект түрі ретінде оң баяндалады. Технологияны үкімет пен әскерилердің теріс пайдалануы мүмкін деген қауесет ерте заманнан бері айтылып келеді. 1981 жылғы BBC-нің «Қорқынышты адам» сериалында жоғары технологиялық шағын суасты кемесінің пилоты ми импланты арқылы кемесімен байланысады, бірақ имплантты жұлып алғаннан кейін қатыгез кісі өлтірушіге айналады. Ақыл-оқты күшейту тақырыбын зерттеген ең белгілі жазушылардың бірі – Уильям Гибсон. Оның 1981 жылғы «Джонни Мнемоник» әңгімесіндегі басты кейіпкер компьютерлік жадыға ие, ал 1984 жылғы «Нейромансер» романында компьютерлік хакерлер ми-компьютер интерфейсі арқылы компьютерлік жүйелермен байланысады. Вернор Виндж, бұрын айтқанымыздай, интеллектті күшейтуді технологиялық сингулярлыққа жетектеуші жол ретінде қарастырды, бұл тақырып оның көркем шығармаларында да кездеседі. «Альгернонға гүлдер» ғылыми фантастика әдебиетіндегі күшейтілген интеллекттің ерте мысалы. Алғаш рет 1959 жылы жарық көрген әңгіме, интеллектуалдық кемістігі бар адамның ақыл-оқтын гений деңгейіне дейін арттыру үшін жасалған тәжірибесі туралы. Оның өрлеуі мен құлдырауы оның күнделігінде егжей-тегжейлі сипатталған, ол ақыл-оқы күшейген сайын күрделене түседі.
Augmented intelligence has been a repeating theme in science fiction. A positive view of brain implants used to communicate with a computer as a form of augmented intelligence is seen in Algis Budrys 1976 novel Michaelmas. Fear that the technology will be misused by the government and military is an early theme. In the 1981 BBC serial The Nightmare Man the pilot of a high tech mini submarine is linked to his craft via a brain implant but becomes a savage killer after ripping out the implant. Perhaps the most well known writer exploring themes of intelligence augmentation is William Gibson, in work such as his 1981 story "Johnny Mnemonic", in which the title character has computer augmented memory, and his 1984 novel Neuromancer, in which computer hackers interface through brain computer interfaces to computer systems. Vernor Vinge, as discussed earlier, looked at intelligence augmentation as a possible route to the technological singularity, a theme which also appears in his fiction. Flowers for Algernon is an early example of augmented intelligence in science fiction literature. First published as a short story in 1959, the plot concerns an intellectually disabled man who undergoes an experiment to increase his intelligence to genius levels. His rise and fall is detailed in his journal entries, which become more sophisticated as his intelligence increases.