Кіріспе
«Уақыт келді» - Австралияда 1972 жылғы федералды сайлау кезінде Гоф Уитлэм басқарған Австралия Еңбек партиясының (АЕП) өткізген сәтті саяси науқаны. 23 жылдық консервативті (Либералды-Ауылдық партия коалициясы) үкіметтен кейін өзгеріс қажеттігі сезілгендіктен, Еңбек партиясы бірқатар маңызды саясат ұсыныстарын жасады, сонымен қатар «Уақыт келді» деген әнмен белгілі тұлғалардың орындауындағы телеарна жарнамалық науқаны жүргізілді. Науқан сәтті аяқталды, нәтижесінде Еңбек партиясы сегіз мандатты жеңіп алып, көпшілік дауысқа ие болды. Бұл 1949 жылғы федералды сайлауда Либералды партияға ұтылғаннан бергі Еңбек партиясының үкіметте алғашқы болуы еді.
It's Time was a successful political campaign run by the Australian Labor Party (ALP) under Gough Whitlam during the 1972 federal election in Australia. Campaigning on the perceived need for change after 23 years of conservative (Liberal Country Party coalition) government, Labor put forward a raft of major policy proposals, accompanied by a television advertising campaign of prominent celebrities singing a jingle entitled It's Time. It was ultimately successful, as Labor picked up eight seats and won a majority. This was the first time Labor had been in government since it lost the 1949 federal election to the Liberal Party.
Шығу тегі
1969 жылғы федералды сайлауда, Ряйн округі үшін ALP-дан ұсынылған кандидат Джон Конн, сол кезде Квинсленд университетінің лекторы, есіктен-есікке өте табысты науқан жүргізді. Ол үшін "Өзгеріс уақыты келді" деген тақырыптағы жарнамалық парақша жасады, одан кейін білім беру, Вьетнам соғысы, қалаларды жаңарту сияқты себептердің тізімі келтірілді. Ол Квинсленд штатындағы ең үлкен, 19 пайыздық дауыс өзгерісіне қол жеткізіп, бұрынғы депутат Нигель Друриді алғаш рет DLP-нің дауысына жүгінуге мәжбүр етті. Осыдан кейін, Брисбендегі сайлаудан кейінгі шарада Джон Коннға Гоф Уитлэм мен Мик Янг бірге келіп құттықтады. Олар осы сәтті жергілікті науқанның себептерін сұрады. Конн олардың әрқайсысына өзінің жарнамалық парақшасын берді. Янг 1972 жылы Лейбористер партиясы осындай күш-жігерді көре ала ма деп сұрады. Оған "иә" деп жауап берді, бірақ келесі науқанда "Уақыт келді" деген қысқа да тартымды нұсқа тиімдірек болуы мүмкін екені айтылды. Бұл идеяның авторы 1972 жылға дейін жаңа лозунг туралы ештеңе естімеді. Джон Конн 1972 жылы Ряйн округі үшін қайта сайлауға түсіп, дауыс жинауды жалғастырды, бірақ жеңіске жеткілікті дауыс жиная алмады.
Науқан
Үш кезеңдік науқанның негізі болған "Уақыт келді" ұранын сол кезде Сиднейдегі Hansen Rubensohn–McCann Erickson жарнамалық агенттігінің шығармашылық директоры Пол Джонс ойлап тапқан. Агенттік ALP-ның жарнамалық есебін жүргізіп тұрған. Науқанның бірінші кезеңінің мақсаты осы фразаны танымал ету болса, екінші кезеңнің басты құралы – телеарнадағы жарнама болды. Бұл жарнаманы Джонс, копирайтер Эд Кейси (сол кезде Адриенн Деймс деп аталған) және арт-директор Роб Деймс бірлесіп жасады, режиссерлігін Рик Кабриел жасап, Сиднейдегі Fontana Films студиясы түсірді. Әннің мәтінін Джонс пен жарнамалық джинглдердің авторы Майк Ширли жазды, ал аранжировкасын жасап, өндірісін Пат Олтон жүзеге асырды. Уитлэмнің Блэктаун қалалық орталығында сөйлеген сөзін бірнеше Еңбек үкіметтеріне кеңесші және сөз жазушы болған Грэм Фрейденберг Еңбек партиясы үшін жазған.
Тақырыптар мен саясат
Бұл науқан сол кездегі премьер-министр Уильям МакМахон жасаған қателерге баса назар аударды, әсіресе ұлттық экономика, денсаулық сақтау, қала құрылысы және Вьетнам соғысы мәселелеріне, сондай-ақ Уитлэмнің үкіметтік реформалар жөніндегі ұсыныстарына.
Экономикалық саясат
Уитлэм өзінің "Уақыт келді" сөзінде экономикалық жоспар ұсынды, ол мемлекет, өнеркәсіп және жұмыскерлер арасындағы тығыз, өнімді қарым-қатынастарды жақтады. Ол, егер күшті экономикалық өсім сақталмаса, басқа салалардағы саясатты іске асыру мүмкін емес екенін мәлімдеді. Толық жұмыспен қамтуды қайта орнатумен қатар өнеркәсіптің 6-7% өсуі күтілуде. Ол үкіметінің мақсаттарына жету үшін салықты арттыру қажет емес екенін айтты.
Денсаулық сақтау реформалары
Еңбек партиясы барлық азаматтарға арналған медициналық сақтандыру жүйесін енгізуді жоспарлады, онда жарналар табысқа қарай төленеді, осылайша бұрынғы жүйені түбінен өзгертеді. Уитлэм Еңбек партиясы Австралия ауруханалар комиссиясын құрып, ауруханаларды жаңғырту және аймақтық деңгейде ұйымдастыруды қолдайтынын мәлімдеді. Комиссияның қызығушылығы ауруханалық қызметтермен ғана шектелмейді. Ол сондай-ақ, қоғамдық денсаулық сақтау қызметтерін құруға және денсаулықты нығайту шараларын қаржыландыруға да көмек көрсетеді және қаржылай қолдау береді. Еңбек партиясы қоғамдық денсаулық сақтау орталықтары мен мемлекеттік зейнеткерлер үйлерін қаржыландыруды жақтады.
Қалалық жоспарлау
Уитлэм басшылығымен жүргізілген еңбек партиясы штаттармен, жергілікті билік органдарымен және жартылай мемлекеттік мекемелермен бірлесіп, жер және тұрғын үй бағасын төмендету, сондай-ақ коммуналдық төлемдер мен жергілікті салықтардың өсуін тежеу үшін күшті жұмыс істеуді ұсынды. Осы мақсатта, әрбір қала мен аймақ үшін жоспарларды талдау, зерттеу және үйлестіру, сондай-ақ қалалық мақсаттарға арналған гранттар бойынша федералды үкіметке кеңес беру үшін жаңа Қалалық істер министрлігін құруды жақтады. Уитлэм тұрғын үйдің орташа құнын тек желілерді, құрылыс және несие беру ережелерін біркелкілендіру арқылы 20%-ға дейін төмендетуге болатынын мәлімдеді. Ол сондай-ақ пайыздық төлемдерді салықтан шегеруге рұқсат беру арқылы оларды төмендетуге тырысты. Еңбек партиясы мемлекеттік тұрғын үйді алу үшін күту мерзімін он екі айдан кемітуге міндеттенді.
Вьетнам соғысы
Уитлэм Австралияның Вьетнам соғысына қатысуын аяқтауға және Австралия қарулы күштеріне міндетті түрде шақыруды тоқтатуға уәде берді. Ол ANZUS сияқты шарттардың Австралияны қорғаудағы маңыздылығын баса көрсетті, бірақ сонымен қатар Қытаймен қарым-қатынас орнату елдің ең басты мүддесіне жататынын айтты. Бұрын Ұлттық қызмет заңы бойынша түрмеге қамалғандардың барлығының босатылатыны жарияланды.
Әлеуметтік әділдік
Уитлэм егер Лейбористер партиясы билікке келсе, білім беру Австралияда ең қарқынды дамитын мемлекеттік сектор болатынын мәлімдеді. Осы мақсатқа жету үшін ол мемлекеттік және жекеменшік бастауыш, орта және техникалық мектептердегі оқушылардың қажеттіліктерін зерттеп, анықтау үшін Австралия мектептері комиссиясын құруды ұсынды. Ол мектептерге қаржыландыруды арттыруға және оны қажеттілікке қарай бөлуге уәде берді, сондай-ақ, өзінің ізашары кейбір мектептерді беделі жоғарырақтарының есебінен назарсыз қалдырды деп айыптады. Уитлэм мектепке дейінгі білім берудің мемлекеттік бюджеттен төленетінін және Лейбористер үкіметі кезінде балаларға қарау қызметіне үлкен субсидиялар берілетінін жариялады. Ол сондай-ақ 1974 жылдан бастап университеттердегі оқу ақысы алынып тасталатынын мәлімдеді. Австралия Лейбористер партиясы Австралияның әлеуметтік әл-ауқатының басты кемшілігі – оның негізгі көмегі ақшалай төлемдерге толығымен тәуелді екенін көрді. Уитлэм әлеуметтік жұмыскерлерді кеңес беру, психологиялық көмек көрсету және, ең бастысы, қоғамдағы мұқтаж жандарға қажетті адамдық байланыс жасауға баса назар аударған Австралиялық көмек бағдарламасын құруды ұсынды. Ол сол кездегі әлеуметтік әділеттің әртүрлі жүйелерін біріктіруге тырысты. Лейбористер партиясы билікке келген жағдайда зейнетақы мөлшері орташа австралиялық ер адамның табысының 25 пайызына дейін көтеріледі.
Көшбасшылық
1972 жылы Австралия 23 жыл бойы Либералды-Ауылдық коалициямен басқарылды. Дегенмен, коалиция 1969 жылғы федералды сайлауда 18 мандатты жоғалтып, жақын арада жеңіліске ұшыраудан қорланды – бұл билікті сақтап қалған үкіметке қарсы ең ірі ауытқулардың бірі болды. Лейбористер екі партиялық дауыс беруде көпшілік дауыс жинады, бірақ үкімет құруға жеткілікті мандат ала алмады. Сайлаудан кейін либерал премьер-министрі Джон Гортон Уитлэмге қарсы күресте жеңіле алды. Келесі екі жылда коалиция сайлауларда лейбористерден одан да артта қалды, ал Гортон 1971 жылы либералдық фракциядағы сенімсіздік дауысы тең түскеннен кейін отставкаға кетті. Бірақ, оның орнына келген Уильям МакМахон шешім қабылдауда баяу болды және коалицияның көптеген сайлауалды уәделерін орындай алмады. МакМахон да Уитлэмді жеңе алмады; оның шешендік өнері Уитлэмнің қабілеттеріне жете алмады. Оның өзінің ең көп цитаталанған сөздерінің бірі оның шешімсіздігін көрсетіп тұрды.
Сыртқы қатынастар
Коалиция екінші дүниежүзілік соғыстан бері Австралияны өз қорғаныс қанатына алу үшін АҚШ-пен қарым-қатынасқа ерекше мән берді. ANZUS аясында Австралия Оңтүстік Вьетнам күштерін қолдау үшін Вьетнамға елу мыңнан астам әскер жіберді. Австралия үкіметі бірнеше коммунистік блоктағы мемлекеттердің, соның ішінде Германия Демократиялық Республикасы мен Қытай Халық Республикасының тәуелсіздігін мойындамады. Оңтүстік Африкадағы апартеид үлкен дау тудырып, Австралияда сол елдегі ақ үкіметке қарсы санкцияларды күшейтуге, әсіресе олардың спорт командаларына қатысты, кең қолдау болды.
Экономика
Жұмыссыздық 2,5%-ды құрады, ал инфляция 6,1%-да тұрды. Австралия доллары 1,93 АҚШ долларына, 362 иенаға немесе 1,97 фунт стерлингке тең болды. Әлемдік батыс экономикаларындағы жалпы төмендеу және мұнай бағасының өсуі Австралияның қиын қаржылық жағдайына себеп болып тұрды.
Жетістік
Еңбек партиясы бірінші кезеңде дауыстардың 49,7 пайызын алды, ал Либералды-Ауылдық партия коалициясы 41,4 пайыз ғана жинады. Еңбек партиясы, Өкілдер палатасындағы 125 орынның 67-сін иелене отырып, Австралия Парламентінің төменгі палатасын 9 орынмен басымдықпен бақылады. 2 желтоқсандағы жалпы ауысым Еңбек партиясының пайдасына 2,5 пайызды құрады. Еңбек партиясы төрт орыннан айырылып, он екі орынға ие болды. 1972 жылғы сайлау 1946 жылдан бергі ALP-нің алғашқы жеңісі болды. Оның табысы көбінесе «Уақыт келді» науқанымен және Уитлэмнің шешендік өнерімен байланысты, бірақ Грэм Фрейденберг «Уақыт келді» науқаны кезінде ALP мүшелерінің көптеген сөздеріне маңызды ықпал етті. Бұл науқан ALP-ға, осыған дейін ірі партиялар тарапынан көбінесе шеттетілген Австралияның ірі халық орталықтарының шеткі аймақтарында жаңа сайлау округтерін құруға көмектесті. Австралия Премьер-министрі лауазымына кіріскен күні Уитлэм әскери шақыруды тоқтату туралы жариялады және әскерден қашу үшін түрмеге қамалғандарды босату және оларға өтемақы төлеу жөніндегі шараларды бастады. Келесі бірнеше аптада ол Австралияның наградалар жүйесін құру және нәсілдік принцип бойынша құрылған спорт командаларын тыйым салу сияқты бірқатар жаңа шараларды іске қосты, бұл Оңтүстік Африканың апартеид саясатын тоқтатуға бағытталған. Сонымен қатар, Австралия үкіметі алғаш рет Шығыс Германияны және Қытай Халық Республикасын мойындады.