Кіріспе

Тромбоздық микроангиопатия (ТМА) – эндотелиалды зақымдану нәтижесінде капиллярлар мен артериолаларда тромбоз пайда болатын патология. Бұл патология тромбоцитопениямен, анемиямен, пурпурамен және бүйрек жеткіліксіздігімен қатар жүруі мүмкін. Классикалық ТМА – гемолитикалық уремиялық синдром және тромботикалық тромбоцитопениялық пурпура. ТМА-мен байланысты басқа жағдайлар: атипиялық гемолитикалық уремиялық синдром, диссеминирленген интраваскулярлық коагуляция, склеродермиялық бүйрек дағдарысы, қатерлі гипертензия, антифосфолипидтік антидене синдромы және дәрілік токсикалық әсерлер, мысалы, кальцинеурин ингибиторларының токсикалық әсері. Соңғы зерттеулерде ТТП және ГУС мақсатты агенттерге, атап айтқанда, мақсатты қатерлі ісік терапиясына, иммунотоксиндерге және VEGF-ке қарсы терапияға байланысты екендігі анықталды. Бактериялық токсиндер HUS немесе гемолитикалық уремиялық синдром деп аталатын тромбоздық микроангиопатияның бір түрінің негізгі себебі болып табылады. ГУС екі негізгі категорияға бөлінеді: әдетте диареямен бірге жүретін Шига токсинімен байланысты ГУС (STx ГУС) және атипиялық ГУС. Шига токсині eEF1-ге тәуелді аминоацил-тРНК-ның 60S рибосомалық суббірлігіне байланысуын тежеп, нәтижесінде ақуыз синтезін тоқтатады. Ақуыз жетіспеушілігінен туындаған цитотоксикалық әсер эндотелий қабырғасында ойықтарды құрап, эндотелий қабатының базалық мембранасын бөліп, коагуляция каскадын белсендіреді. Атипиялық ГУС инфекция немесе диареялық ауру салдарынан немесе генетикалық жолмен берілуі мүмкін. Бұл категорияға этиологиясы анықталмаған ТМА-ның барлық түрлері кіреді. Атипиялық ГУС-қа шалдыққан пациенттерде комплемент каскадындағы үш ақуыздың мутациялары анықталды. Кейбір химиотерапиялық препараттардың эпителий қабатына зиян келтіретіні, олардың жасушалардың простациклин өндіру қабілетін төмендетуі және нәтижесінде химиотерапиямен байланысты ГУС немесе С ГУС пайда болатыны көрсетілді. ТМА-ның екінші категориясы – ТТП, тромботикалық тромбоцитопениялық пурпура, ол 3 категорияға бөлінеді: туа біткен, идиопатиялық және идиопатиялық емес. Туа біткен және идиопатиялық ТТП әдетте микроқан тамырларында орынсыз тромбоциттердің жинақталуы мен тромбоздың алдын алу үшін қажетті өте ірі vWF мультимерлерін ыдыратуға жауапты цинк металлопротеазасы ADAMTS13-нің жетіспеушілігімен байланысты. ADAMTS13 жетіспеушілігін тудыратын табиғи генетикалық мутациялар Еуропада гомозиготалық және гетерозиготалық тұқымдарда анықталған, бірақ басқа зерттеулер олардың жалпы патофизиологиясына күмәнмен қарайды. Қан тамырлары эндотелиялық өсу факторының (VEGF) басылуы гломерулярлық ТМА-ны (гломерулярлық микроқан тамырларына зақымдану) тудыруы мүмкін. VEGF-тің жоқтығы гломерулярлық эндотелийдегі фенестрациялардың құлауына алып келіп, микроқан тамырларының зақымдануына және ТМА-мен байланысты бітелуіне себеп болуы мүмкін. Валацикловирдің жоғары дозаларын (8000 мг/тәулік) ұзақ мерзімге (айлар мен жылдар) қолдану арқылы цитомегаловирус (CMV) инфекциясы мен ауруының алдын алу мақсатында жүргізілген клиникалық зерттеулерде тромбоздық микроангиопатияға ұқсас көріністер тіркелді, әсіресе ВИЧ инфекциясымен ауырған адамдарда. Бұл зерттеулерде тромбоздық микроангиопатияның таралуына бірқатар факторлар ықпал еткен болуы мүмкін, оның ішінде терең иммунодепрессия, негізгі аурулар (АВТ-ның қанағаттанарлық емес түрі, трансплантатқа қарсы реакция) және басқа дәрілік заттар, әсіресе зеңге қарсы препараттар. Валацикловирдің рецидивті жыныс мүшелерінің герпесін басуын зерттеуге арналған төрт зерттеуде 3050 пациент арасында тромбоздық микроангиопатия туралы ешқандай хабарлама жоқ. Бір зерттеу ВИЧ жұқтырған пациенттерге қатысты болғанымен, пациенттерде ВИЧ ауруының қанағаттанарлық емес түрі болған жоқ. Бұл тромбоздық микроангиопатияның HSV инфекциясын бақылау үшін қажетті дозадан жоғары дозада валацикловир алған, ауыр иммунодепрессияға ұшыраған адамдарға ғана тән екенін көрсетеді.

Диагностика

CBC және қан жағрысы: тромбоциттер санының төмендеуі және шистоциттер анықталды. PT, aPTT, фибриноген: гемолиздің қалыпты көрсеткіштері: конъюгацияланбаған билирубиннің артуы, LDH-ның артуы, гаптоглобиннің төмендеуі. Coombs тестінің нәтижесі теріс. Бүйрек функциясын бақылау үшін креатинин, мочевина. ADAMTS13 генінің, активтілігінің немесе ингибиторын анықтау тесті (TTP).

Емдеу

Емдеу барысы мен сәттілік деңгейі ТМА түріне байланысты. Кейбір пациенттерде атипиялық HUS және TTP жағдайында плазма инфузиясы немесе алмастыру шаралары тиімді болды, бұл процедура пациентте жетіспейтін комплемент каскады үшін қажетті белоктарды толықтырады; алайда, бұл тұрақты шешім немесе емдеу емес, әсіресе туа біткен бейімділігі бар пациенттер үшін. Экулизумаб және каплацизумаб сияқты моноклональды антиденелер тиісінше атипиялық гемолитикалық уремиялық синдромға және жүйелі тромбоздық тромбоцитопендік пурпураға көмектеседі, ал дексаметазон иммундық тромбоздық тромбоцитопендік пурпураны емдеуге, ал төмен молекулалық салмақты гепарин – диссеминирленген интраваскулярлық коагуляцияға көмектеседі.