Көне Римде жыныстық қатынастар мен мінез-құлық

Көне Римдегі сексуалдық қатынастар, әдебиеттер мен археологиялық деректер арқылы қарастырылады. Римдік қоғамда сексуалдық тәртіп пен шектеулер болған.

73 мин оқу

100%

Дереккөз: Sexuality in ancient Rome — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Ежелгі Римдегі жыныстық қатынас пен мінез-құлық Ежелгі Римдегі жыныстық қатынас пен мінез-құлық өнер, әдебиет және жазулар арқылы, ал аздап археологиялық қалдықтар, мысалы, эротикалық артефакттар мен сәулет өнерінен көрінеді. Кейде "шектiсiз жыныстық ерiктiлiк" ежелгі Римге тән болды деп болжанады, бірақ жыныстық қатынас mos maiorum-тың қамқорлығынан тыс қалмады, бұл қоғамдық, жеке және әскери өмірге әсер еткен дәстүрлі әлеуметтік нормалар. Пудор, "ұят, қарапайымдық", мінез-құлықты реттеуші фактор болды, сонымен қатар Республика және Императорлық кезеңдерде белгілі бір жыныстық құқық бұзушылықтарға қатысты заңдық шектеулер болды. Сенсорлар – адамдардың әлеуметтік дәрежесін анықтайтын мемлекеттік қызметкерлер – азаматтарды сенат немесе атпен жүру орнынан жыныстық қатынас үшін алып тастау билігіне ие болды және кейде солай істеді. XX ғасырдың ортасындағы жыныстық теориясы бойынша Мишель Фуко бүкіл грек-рим әлемінде жыныстық қатынасты тыныштық пен жыныстық ләззатпен айналысу өнерімен басқарылатын деп қарастырды. Рим қоғамы патриархалды болды (paterfamilias қараңыз), ал еркектік тек соғыс пен саясатта ғана емес, сонымен қатар жыныстық қатынастарда да өзін және төменгі мәртебелі басқаларды басқару қабілетіне негізделген. Virtus, "ерлік", өзін-өзі тәрбиелеудің белсенді еркек идеалы, ол латын тіліндегі "адам" деген сөзбен байланысты, vir. Әйелге арналған осы идеалдың сәйкес келетін түрі pudicitia, көбінесе пәктігі немесе қарапайымдылығы деп аударылады, бірақ бұл оның тартымдылығын да, өзін-өзі ұстай алатынына да айқын болатын, тіпті бәсекеге қабілетті жеке қасиет болды. Римдік әйелдер жоғары дәрежелі, білімді, мықты мінез-құлықпен, отбасының қоғамдағы мәртебесін сақтап қалу үшін белсенді болу керек еді. Өте аз ерекшеліктермен, латын әдебиеті сақталған, білімді ер римдіктердің жыныстық қатынас туралы дауыстары сақталған. Бейнелеу өнері төмен әлеуметтік мәртебеге ие және ұлттың үлкен ауқымына ие адамдармен жасалды, бірақ оны сатып алуға жеткілікті байлардың дәміне және бейімділігіне сай жасалған, соның ішінде Император дәуірінде бұрынғы құлдар. Ежелгі Рим мәдениеті мен кейбір жыныстық қатынас пен мінез-құлық кейінгі Батыс қоғамдарының кейбірінен айтарлықтай ерекшеленеді. Рим діні жыныстық қатынасты мемлекет үшін өркендеудің бір қыры ретінде көтермеледі, ал жеке адамдар өздерінің эротикалық өмірлерін немесе репродуктивті денсаулығын жақсарту үшін жеке діни практикаға немесе "магияға" жүгіне алады. Бұрын жезөкшелік заңдастырылып, көпшілік арасында кең таралған болатын. "Порнографиялық" суреттер жоғары санаттағы үйлердің көркемөнер коллекцияларында болды. Ер адамдардың жыныстық қатынасқа түсуі екі жыныстың да жасөспірім жастарына тән табиғи және ерекше емес деп саналды, тіпті жас еркек серіктесі ерікті римдік болмағанда педерастикаға жол берілді. "Гетеросексуалдық" және "гомосексуалдық" жыныстық қатынас туралы римдік ойлаудың негізгі дихотомиясын құраған жоқ, және бұл ұғымдар үшін латын сөздері жоқ. Еркектер мен әйелдер арасындағы жыныстық қатынас, егер оның мінез-құлқы әлсіздіктерді немесе артықшылықтарды көрсетпесе, еркек теңдерінің құқықтары мен артықшылықтарын бұзбаса, ешқандай моральдық айыптау болмады. Әйелдікке деген сезім айыпталса да, әсіресе саяси риторикада, еркек жезөкшелер немесе құлдармен жыныстық қатынас дұрыс емес немесе еркектікке зиян келтірмейді деп қарастырылмаған, егер ер азамат белсенді және қабылдаушы рөлді атқарса. Алайда гиперсексуалдық ерлер мен әйелдерде моральдық және медициналық тұрғыдан айыпты болды. Әйелдер қатаң моральдық кодекске бағынды, әйелдер арасындағы бір жынысты қатынастар нашар құжатталған, бірақ әйелдердің жыныстық қатынасы латын әдебиетінде әртүрлі түрде атап өтіледі немесе қорланады. Жалпы алғанда, римдіктер ежелгі гректерге қарағанда жыныстық шекараны көбірек өзгертті. XX ғасырдың аяғындағы парадигма римдік жыныстық қатынасты "басып кіретін – басылатын" екілік моделіне байланысты талдады. Алайда бұл модельдің, әсіресе, жеке римдіктердің жыныстық қатынаспен айналысуына қатысты, шектеулі жақтары бар. Тіпті "сексуалдық" сөзінің ежелгі римдік мәдениетке қатысы да дау тудырады; бірақ "эротикалық тәжірибенің мәдени түсіндірілуі" үшін басқа белгі болмағандықтан, термин қолданыла береді.

Attitudes and behaviors towards sex in ancient Rome

Sexual attitudes and behaviors in ancient Rome are indicated by art, literature, and inscriptions, and to a lesser extent by archaeological remains such as erotic artifacts and architecture. It has sometimes been assumed that "unlimited sexual license" was characteristic of ancient Rome, but sexuality was not excluded as a concern of the mos maiorum, the traditional social norms that affected public, private, and military life. Pudor, "shame, modesty", was a regulating factor in behavior, as were legal strictures on certain sexual transgressions in both the Republican and Imperial periods. The censors—public officials who determined the social rank of individuals—had the power to remove citizens from the senatorial or equestrian order for sexual misconduct, and on occasion did so. The mid 20th century sexuality theorist Michel Foucault regarded sex throughout the Greco Roman world as governed by restraint and the art of managing sexual pleasure. Roman society was patriarchal (see paterfamilias), and masculinity was premised on a capacity for governing oneself and others of lower status, not only in war and politics, but also in sexual relations. Virtus, "virtue", was an active masculine ideal of self discipline, related to the Latin word for "man", vir. The corresponding ideal for a woman was pudicitia, often translated as chastity or modesty, but it was a more positive and even competitive personal quality that displayed both her attractiveness and self control. Roman women of the upper classes were expected to be well educated, strong of character, and active in maintaining their family's standing in society. With extremely few exceptions, surviving Latin literature preserves the voices of educated male Romans on sexuality. Visual art was created by those of lower social status and of a greater range of ethnicity, but was tailored to the taste and inclinations of those wealthy enough to afford it, including, in the Imperial era, former slaves. Some sexual attitudes and behaviors in ancient Roman culture differ markedly from those in later Western societies. Roman religion promoted sexuality as an aspect of prosperity for the state, and individuals might turn to private religious practice or "magic" for improving their erotic lives or reproductive health. Prostitution was legal, public, and widespread. "Pornographic" paintings were featured among the art collections in respectable upperclass households. It was considered natural and unremarkable for men to be sexually attracted to teen aged youths of both sexes, and even pederasty was condoned as long as the younger male partner was not a freeborn Roman. "Homosexual" and "heterosexual" did not form the primary dichotomy of Roman thinking about sexuality, and no Latin words for these concepts exist. No moral censure was directed at the man who enjoyed sex acts with either women or males of inferior status, as long as his behaviors revealed no weaknesses or excesses, nor infringed on the rights and prerogatives of his masculine peers. While perceived effeminacy was denounced, especially in political rhetoric, sex in moderation with male prostitutes or slaves was not regarded as improper or vitiating to masculinity, if the male citizen took the active and not the receptive role. Hypersexuality, however, was condemned morally and medically in both men and women. Women were held to a stricter moral code, and same sex relations between women are poorly documented, but the sexuality of women is variously celebrated or reviled throughout Latin literature. In general the Romans had more fluid gender boundaries than the ancient Greeks. A late 20th century paradigm analyzed Roman sexuality in relation to a "penetrator–penetrated" binary model. This model, however, has limitations, especially in regard to expressions of sexuality among individual Romans. Even the relevance of the word "sexuality" to ancient Roman culture has been disputed; but in the absence of any other label for "the cultural interpretation of erotic experience", the term continues to be used.

Жыныстық қатынас, дін және мемлекет

Рим өмірінің басқа жақтары сияқты, сексуалдық қатынас діни дәстүрлермен, мемлекеттік және жеке діни амалдармен, сондай-ақ сиқырмен қолдалып, реттелді. Сексуалдық қатынас римдік діни ой-пікірдің маңызды бөлігі болды. Римдіктер құдайлық ұғымда еркек және әйелдің толықтығын маңызды деп есептеді. Dii Consentes – ерлер мен әйелдер жұптарынан құралған құдайлар кеңесі, ол белгілі бір дәрежеде Римнің гректердің он екі Олимпиадасына баламасы болды. Кем дегенде екі мемлекеттік діни лауазымды ерлі-зайыптылар бірлесіп атқарды. Весталық қыздар, әйелдерге ғана арналған мемлекеттік діни лауазым, оларға еркектер бақылауынан салыстырмалы тәуелсіздік беретін пәктілікке серт берді; олардың сақтауындағы діни заттардың арасында қасиетті фаллос болды: «Вестаның оты әйелдің сексуалдық тазалығы туралы идеяны оятты» және «еркектің көбею күшін білдірді». Әртүрлі діни коллегияларда қызмет ететін ер адамдардың үйленуі және балалы болуы күтілді. Цицерон көбеюге деген құштарлықтың (libido) «республиканың тұқымдық ошағы» екенін айтты, өйткені ол әлеуметтік институттың алғашқы түрі – некеге себеп болды. Неке балаларды дүниеге әкелді, ал олардың нәтижесінде отбасылық бірлік үшін «үй» (domus) пайда болды, ол қалалық өмірдің негізгі құрылыс бөлігі болды. Көптеген римдік діни мерекелерде сексуалдық элементтер болды. 5 ғасырға дейін сақталған ақпан айындағы Люперкалия мерекесінде ежелгі құнарлылық ритуалы болды. Флоралияда жалаңаш би биленді. Сәуір айындағы кейбір діни мерекелерде бәделер қатысты немесе ресми түрде мойындалды. Купидон құштарлықты шақырады; импортталған құдай Приап дөңгелек немесе әзілді құштарлықты бейнеледі; Мутунус Тутунус некелік сексуалдық қатынасты ынталандырды. Либер («Бос») құдайы сексуалдық қатынас кезіндегі физиологиялық реакцияларды бақылады. Ер адам «ерлік тогасы» - toga virilis -ді киген кезде Либер оның қамқоршысына айналды; махаббат ақындарының айтуынша, ол балалық шақтың ұятты қарапайымдығын (pudor) тастап, махаббат жолын бастау үшін сексуалдық еркіндікке (libertas) ие болды. Құдайлар сексуалдық қатынас, жүктілік және бала туудың барлық аспектілерін бақылады. Адамның көбеюі, жалпы өркендеуі және мемлекеттің әл-ауқаты арасындағы байланыс римдік Венера культінде бейнеленген, ол грек әріптесі Афродитадан өзінің жартылай өлімге ұшыраған ұлы Эней арқылы рим халқының анасы ретінде ерекшеленеді. 80 жылдардағы азаматтық соғыстар кезінде Сулла, өзінің қол астындағы легиондармен өз еліне басып кіруге дайындалып тұрғанда, өзінің жеке қамқоршы құдайы ретінде тәжді Венера бейнеленген монета шығарды, Купидон жеңіс пальма бұтағын ұстап тұрды; монетаның екінші жағында әскери трофейлер және мемлекеттік діни қызметкерлер – құдайлардың еркін оқитын агурлардың рәміздері бейнеленген. Иконография махаббат пен құштарлықтың құдайларын әскери табысқа және діни билікке байланыстырады; Сулла диктатор болғанға дейін «Афродитаның өз» деген атақты қабылдады. Фассинум, фалликалық талисман, римдік мәдениетте кең таралған, зергерлік бұйымдардан бастап қоңыраулар мен желдің қоңырауларына, шамдарға дейін, сондай-ақ балаларды және жеңіске жеткен генералдарды қорғау үшін талисман ретінде қолданылды. Классикалық мифтер көбінесе жыныстық сәйкестік, неке адалдығын бұзу, инцест және зорлау сияқты сексуалдық тақырыптарды қамтиды. Римдік өнер мен әдебиеті мифологиялық тұлғалардың сексуалдық қатынаста бейнеленуін эллинистік дәстүрде жалғастырды, олар адамгершілік эротикалық және кейде күлкілі болды, көбінесе діни контекстен алыстатылды.

Like other aspects of Roman life, sexuality was supported and regulated by religious traditions, both the public cult of the state and private religious practices and magic. Sexuality was an important category of Roman religious thought. The complement of male and female was vital to the Roman concept of deity. The Dii Consentes were a council of deities in male–female pairs, to some extent Rome's equivalent to the Twelve Olympians of the Greeks. At least two state priesthoods were held jointly by a married couple. The Vestal Virgins, the one state priesthood reserved for women, took a vow of chastity that granted them relative independence from male control; among the religious objects in their keeping was a sacred phallus: "Vesta's fire evoked the idea of sexual purity in the female" and "represented the procreative power of the male". The men who served in the various colleges of priests were expected to marry and have families. Cicero held that the desire (libido) to procreate was "the seedbed of the republic", as it was the cause for the first form of social institution, marriage. Marriage produced children and in turn a "house" (domus) for family unity that was the building block of urban life. Many Roman religious festivals had an element of sexuality. The February Lupercalia, celebrated as late as the 5th century of the Christian era, included an archaic fertility rite. The Floralia featured nude dancing. At certain religious festivals throughout April, prostitutes participated or were officially recognized. Cupid inspired desire; the imported god Priapus represented gross or humorous lust; Mutunus Tutunus promoted marital sex. The god Liber (understood as the "Free One") oversaw physiological responses during sexual intercourse. When a male assumed the toga virilis, "toga of manhood," Liber became his patron; according to the love poets, he left behind the innocent modesty (pudor) of childhood and acquired the sexual freedom (libertas) to begin his course of love. A host of deities oversaw every aspect of intercourse, conception, and childbirth. The connections among human reproduction, general prosperity, and the wellbeing of the state are embodied by the Roman cult of Venus, who differs from her Greek counterpart Aphrodite in her role as a mother of the Roman people through her half mortal son Aeneas. During the civil wars of the 80s BC, Sulla, about to invade his own country with the legions under his command, issued a coin depicting a crowned Venus as his personal patron deity, with Cupid holding a palm branch of victory; on the reverse military trophies flank symbols of the augurs, the state priests who read the will of the gods. The iconography links deities of love and desire with military success and religious authority; Sulla adopted the title Epaphroditus, "Aphrodite's own", before he became a dictator. The fascinum, a phallic charm, was ubiquitous in Roman culture, appearing on everything from jewelry to bells and wind chimes to lamps, including as an amulet to protect children and triumphing generals. Classical myths often deal with sexual themes such as gender identity, adultery, incest, and rape. Roman art and literature continued the Hellenistic treatment of mythological figures having sex as humanly erotic and at times humorous, often removed from the religious dimension.

Каститас

Латынша "castitas" сөзі, ағылшын тіліндегі "chastity" сөзінің түбірі, "әдетте нақты діни контексттегі моральдық және физикалық тазалықты" білдіретін абстрактілі есім, кейде, бірақ әрқашан емес, жыныстық тазалықты көрсетеді. Оған қатысты сын есім "castus" (әйелдер үшін "casta", ортасызда "castum") "таза" мағынасында адамдармен қатар орындар мен заттарға да қолданылуы мүмкін; ал "pudicus" ("ұятты, қарапайым") сын есімі жыныстық жағынан адал адамды нақтырақ сипаттайды. Рим пантеонындағы "castitas" қасиетімен байланысты басты құдай – Веста, өзі де пәк құдай болған; оның қызметшілері – Вестальдар – бой бермеуге ант берген пәк қыздар еді.

Инцест

Инцест (яғни "қасты емес") – діни тазалықты бұзатын әрекет. Вестальдың пәктілік антын бұзуы инцест саналды, ол оған және жыныстық қатынас арқылы оны таза емес еткен адамға қарсы қойылған заңдық айып еді, мақұлдықпен немесе күшпен жасалғандығына қарамастан. Вестальдің каститасынан айрылуы Римнің құдайлармен жасаған келісімін (pax deorum) бұзды және көбінесе жаман белгілердің (продигия) көрінуімен бірге жүрді. Вестальді инцест үшін қудалау жиі саяси алабөлікпен бірге жүреді, және кейбір инцест айыптары саяси мақсатта болған сияқты көрінеді; мысалы, Марк Красс өзінің әулетімен аты ортақ Вестальмен болған инцесттен ақталды, ал б.з.б. 113 жылы үш весталь қызы мен римдік элитаның желісіне қатысты сот болды. "Инцест" деген ағылшын сөзі латын тілінен шыққан болса да, инцестуалды қатынастар – римдік инцесттің бір түрі ғана.

Ақымақ

Латын тіліндегі заңдық және моральдық дискурста, stuprum – заңсыз жыныстық қатынас, оны «қылмыстық тәлкекке салу» немесе «жыныстық қылмыс» деп аударуға болады. Stuprum инцест, зорлау («күшпен жасалған заңсыз жыныстық қатынас»), және адалдықты бұзу сияқты түрлі жыныстық құқық бұзушылықтарды қамтиды. Ерте Римде stuprum жалпы ұятқа қалдыратын әрекет немесе кез келген қоғамдық ұятты білдіретін, оның ішінде заңсыз жыныстық қатынас та бар. Комедиялық драматург Плауттың (шамамен б.з.б. 254–184 ж.) заманында ол жыныстық мағынасын қатаңдап алды. Stuprum тек азаматтар арасында ғана болатын; жыныстық қанағаттандырудан қорғау – азаматты азамат емес адамнан ерекшелейтін заңдық құқықтардың бірі еді. Сабина әйелдерін зорлау мифологиясы – бұл күйеуге алып қашудың бір түрі, онда жыныстық зорлау екінші деңгейдегі мәселе болып табылады. Кейде үйленуге әкесінің рұқсатынсыз, бойжеткен қыз әкесінің үйінен қашып, жарымен бірге кететін. Ағылшын тіліндегі зорлау көбінесе зорлық-зомбылық немесе мәжбүрлеу арқылы жасалған (cum vi немесе per vim) деп сипатталған. Республиканың соңында зорлық-зомбылыққа қатысты заңдар кодификацияланған кезде, raptus ad stuprum, «жыныстық қылмыс жасау мақсатында қашу» заңдық айырмашылық ретінде пайда болды. (Зорлау туралы толыққанды талқылауды төмендегі «Ерлерді зорлау» және «Зорлау және заң» бөлімдерінде қараңыз.)

Емдеу және сиқыр

Құдайдан жеке діни рәсімдер арқылы көмек сұрауы мүмкін, сондай-ақ бала тудыру қабілетін арттыру немесе тоқтату үшін, немесе көбелек мүшелерінің ауруларын емдеу үшін медициналық емделу әдістерімен бірге. Жарақатты емдеу орындарында көкірек және қабақ түріндегі ант берулер (vota; ex voto-мен салыстырыңыз) табылған. Кейбір жағдайларда жеке рәсім "сиқыр" деп саналуы мүмкін, ежелгі дәуірде бұл анық емес санат. Аматириум (грекше philtron) – махаббат амулеті немесе құпия ішімдік; байланыстыратын сиқырлар (defixiones) адамның жыныстық құштарлығын "бекітуге" арналған. Грек сиқырлық папирустары жинағында көптеген махаббат сиқырлары бар, олар "Рим дәуірінде эротикалық сиқырдың өте қарқынды нарығы болғанын" көрсетеді, бұл еркін жұмыс істейтін дін қызметкерлерімен қамтамасыз етілді, олар кейде өздерінің билігін египеттік діни дәстүрден шығаратынын мәлімдеді. Гораций сипаттаған сиқыршы Канидия әйелдің мүсінін пайдаланып, кішкентай еркек қуыршағына үстемдік ету үшін сиқыр жасайды. Афродизиактар, анафродизиактар, контрацептивтер және аборт жасауға арналған заттар медициналық нұсқаулықтар мен сиқырлық мәтіндерде сақталған; құпия ішімдіктерді фармакологиядан ажырату қиын болуы мүмкін. Бордолық Марцелл, Аусонийдің замандасы, өзінің 33-ші кітабында (De medicamentis) 70-тен астам жыныстық қатынасқа байланысты емдеулерді жинады – ұрық пен қабақтағы өсінділер мен зақымданулар, ұрықтың түсіп қалуы, эректильді дисфункция, гидроцеле, "хирургиялық араласусыз евнух жасау", әйелдің адалдығын қамтамасыз ету және ер адамның құштарлығын басу немесе азайту үшін. Олардың кейбіреулері рәсімдік процедураларды қамтиды:

Егер сіз әйелмен болдыңыз және ешқашан басқа ер адамның оған енуін қаламайсыз, мынаны жасаңыз: Тірі жасыл кесірткесінің құйрығын сол қолыңызбен кесіп, тірі күйінде босатыңыз. Құйрықты сол алақанның ішінде өлгенше жабық ұстаңыз және оны әйелге және оның жеке мүшелеріне жыныстық қатынаста болғанда тигізіңіз. Грек тілінде нимфея, латын тілінде «Геркулес клубы», ал галл тілінде бадит деп аталатын шөп бар. Оның тамырын он күн бойы сірке суымен ұнтақтап, ішу керек, ол ұл баласын евнухқа айналдырады. Егер жетілмеген баланың ұрық тамырлары үлкейсе (варикоцеле), жас вишня ағашын түбіне дейін тік тұрған күйіде екіге бөліңіз, осылайша баланың тесіктен өтуіне болады. Содан кейін бұтақшаларды қайтадан біріктіріп, сиырдың тыңайтқышымен және басқа да жабындармен жабыңыз, сонда бөлінген бөліктер өздерімен оңай араласа алады. Жас өскіннің қаншалықты жылдам бірігіп, жарасы қалыптасады, баланың ісінген тамырларының қаншалықты тез қалпына келетінін анықтайды. Марцелл сонымен қатар, қандай шөптер менструацияны тудыруға немесе босанғаннан кейін немесе түсік жасағаннан кейін жатырды тазалауға қолданылуы мүмкін екенін жазады; бұл шөптер аборт жасауға қабілетті және осы мақсатта қолданылған болуы мүмкін. Басқа да көздер эрекция алу үшін қабақты бал мен бұрыш қоспасымен жағу немесе майда есек жыныс мүшелерін қайнату сияқты емдеулерді ұсынады.

Жыныстық теориялар

Ежелгі жыныстық қатынас туралы теориялар білімді элита тарапынан жасалған және олар үшін арналған. Мұндай көзқарастарды ұсынатын философиялық және медициналық жазбаларға назар аударғандардың өзінің арасында да, жыныстық қатынас туралы теориялардың мінез-құлыққа қаншалықты әсер еткені күмәнді. Бұл элиталық әңгіме жиі қалыпты немесе әдеттегі мінез-құлықты сынайтын болғанымен, сонымен бірге, қоғамда кеңінен қабылданған құндылықтарды жоққа шығарады деп есептеуге болмайды.

Эпикурейлік жыныстық қатынас

Лукрецийдің "De rerum natura" атты төртінші кітабы латын әдебиетіндегі адамдық сексуалдық қатынас туралы ең толық мәліметтерді береді. Драйденнің аудармасын сипаттаған Йейтс оны "қашан да жазылған сексуалдық қатынастың ең әдемі сипаттамасы" деп атады. Лукреций б.з.б. I ғасырдың ортасында Катулл мен Цицеронның замандасы болған. Оның "De rerum natura" дидактикалық поэмасы латын поэзиясының Эннийлік эпикалық дәстүрінде Эпикур философиясын ұсынады. Эпикурейлік – материалистік және гедонистік. Ең жоғары жақсылық – рахат, ол физикалық ауыртпалық пен эмоционалдық күйзелістің болмауы ретінде анықталады. Эпикурейшіл өзінің тілектерін мүмкіндігінше аз құмарлық пен күш жұмсау арқылы қанағаттандыруға тырысады. Тілектер табиғи және қажетті (мысалы, аш және шөл), табиғи бірақ қажетсіз (мысалы, секс) және табиғи де, қажетті де емес (мысалы, басқаларды билеу және өзін-өзі мақтау) болып бөлінеді. Осы контексте Лукреций махаббат пен сексуалдық құштарлыққа қатысты талдауын ұсынады, ол Катуллдың эротикалық этикасына қарсы келіп, Август кезеңінің махаббат ақындарына әсер етеді. Лукреций ерлердің құштарлығын, әйелдердің сексуалдық ләззатын, мұрагерлік пен бедеулікті сексуалдық физиологияның аспектілері ретінде қарастырады. Эпикурейлік көзқарас бойынша, сексуалдық қатынас діни немесе табиғаттан тыс күштердің әсерінен тумайтын, жеке емес физикалық себептерден туындайды. Жасөспірім шақта сперма пайда болады, ал сексуалдық инстинкт дамығанда морттық армандар пайда болады. Сезім қабылдауы, әсіресе әдемі денеге қарау, жыныс мүшелерінің қозғалуын және құштарлық нысанына қарай жылжуын тудырады. Жыныс мүшелерінің толығуы эякуляцияға ұмтылыс тудырады, бұл ләззат күтумен байланысты. Денеге тән тартымдылыққа ден қою автоматты болып табылады және қалаған адамның мінезі немесе өзінің таңдауы ешқандай рөл атқара алмайды. Ғылыми көзқарас пен ирониялық юмордың үйлесімімен Лукреций адамның сексуалдық құштарлығын "саңырау құштарлық" (muta cupido) деп атайды, эякуляцияның физиологиялық реакциясын жарадан шашыраған қанға теңейді. Махаббат (amor) – бұл тек бездік жағдайды жасыратын күрделі мәдени поза ғана; махаббат өлімнен қорқумен өмірді улайтын сексуалдық ләззатқа нұқсан келтіреді. Лукреций негізінен ерлер аудиториясы үшін жазады және махаббаттың ерлерге тән құштарлық екенін, ол ұлдарға немесе әйелдерге бағытталғанын қабылдайды. Ерлердің құштарлығы патологиялық, көңіл көшіруші және зорлыққа ұшыратушы болып қарастырылады. Осылайша Лукреций сексуалдыққа қатысты Эпикурлық екіұштылықты білдіреді, егер құштарлық құлдық пен азапқа айналса, ол жан тыныштығына қауіп төндіреді, бірақ оның әйелдер сексуалдығына деген көзқарасы одан да нашар. Қыздыру кезіндегі әйел жануарлармен салыстыру, жұмыстағы әдеттегі әйелге қарсы пікірлердің кейбір белгілері болса да, қорлау ретінде емес, құштарлықтың табиғи екенін және азап ретінде қабылдануға тиіс еместігін көрсету үшін жасалған. Жыныстық "тұқымның" (semina) берілуі Эпикур физикасымен және жұмыстың тақырыбымен сәйкес келеді: көзге көрінбейтін семина рерум, "нәрселердің тұқымдары", ғаламдық ағыста үнемі еріп, қайтадан бірігеді. Осылайша биологиялық көбею сөздігі Лукрецийдің материя атомнан қалай құралатынын баяндауының негізін құрайды. Лукрецийдің мақсаты – білімсіздікті түзету және сексуалдық өмірді ұтымды басқару үшін қажетті білім беру. Ол ләззат пен ұрықты сексуалдық қатынастың мақсаттары ретінде ажыратады; екеуі де заңды, бірақ әртүрлі тәсілдерді қажет етеді. "Көшеде жүретін Венера" – қарапайым тоғысым – орынбасар ретінде пайдаланылуы керек. Сексуалдық қатынас кезінде жақындықсыз, алаңсыздықсыз және ақыл-ойсыздықпен жүзеге асырылған секс жоғары сапалы ләззатты қамтамасыз етеді. Лукреций осы сексуалдық ләззатты венера деп атайды, ол құмарлық махаббат – аморға қарсы. Ең жақсы секс – бақытты жануарлардың немесе құдайлардың сексі. Лукреций Эпикурлық сексуалдыққа қатысты сақ болуын, оның ақыл-ой тыныштығына қауіп төндіретінін, сонымен қатар неке мен отбасы өмірінің бір бөлігі ретінде сексуалдыққа берілген римдік мәдени құндылықты біріктіреді, бұл тыныш және достық некеде жақсы, бірақ үйшік әйелмен тұратын эпикурейшіл адамның бейнесін көрсетеді, себебі сұлулық шектен тыс құштарлықты тудыратын алаңдатушы фактор болып табылады. Лукреций эротикалық өнердегідей жыныстық қатынасты ашық көрсетуге бейімділігіне қарсы шығып, визуалды стимулмен туындаған агрессивті, "Приапик" сексуалдық модельді жоққа шығарады.

The fourth book of Lucretius' De rerum natura provides one of the most extended passages on human sexuality in Latin literature. Yeats, describing the translation by Dryden, called it "the finest description of sexual intercourse ever written." Lucretius was the contemporary of Catullus and Cicero in the mid 1st century BC. His didactic poem De rerum natura is a presentation of Epicurean philosophy within the Ennian epic tradition of Latin poetry. Epicureanism is both materialist and hedonic. The highest good is pleasure, defined as the absence of physical pain and emotional distress. The Epicurean seeks to gratify his desires with the least expenditure of passion and effort. Desires are ranked as those that are both natural and necessary, such as hunger and thirst; those that are natural but unnecessary, such as sex; and those that are neither natural nor necessary, including the desire to rule over others and glorify oneself. It is within this context that Lucretius presents his analysis of love and sexual desire, which counters the erotic ethos of Catullus and influenced the love poets of the Augustan period. Lucretius treats male desire, female sexual pleasure, heredity, and infertility as aspects of sexual physiology. In the Epicurean view, sexuality arises from impersonal physical causes without divine or supernatural influence. The onset of physical maturity generates semen, and wet dreams occur as the sexual instinct develops. Sense perception, specifically the sight of a beautiful body, provokes the movement of semen into the genitals and toward the object of desire. The engorgement of the genitals creates an urge to ejaculate, coupled with the anticipation of pleasure. The body's response to physical attractiveness is automatic, and neither the character of the person desired nor one's own choice is a factor. With a combination of scientific detachment and ironic humor, Lucretius treats the human sex drive as muta cupido, "dumb desire", comparing the physiological response of ejaculation to the blood spurting from a wound. Love (amor) is merely an elaborate cultural posturing that obscures a glandular condition; love taints sexual pleasure just as life is tainted by the fear of death. Lucretius is writing primarily for a male audience, and assumes that love is a male passion, directed at either boys or women. Male desire is viewed as pathological, frustrating, and violent. Lucretius thus expresses an Epicurean ambivalence toward sexuality, which threatens one's peace of mind with agitation if desire becomes a form of bondage and torment, but his view of female sexuality is less negative. The comparison with female animals in heat is meant not as an insult, though there are a few traces of conventional misogyny in the work, but to indicate that desire is natural and should not be experienced as torture. The transfer of genital "seed" (semina) is consonant with Epicurean physics and the theme of the work as a whole: the invisible semina rerum, "seeds of things," continually dissolve and recombine in universal flux. The vocabulary of biological procreation thus underlies Lucretius' presentation of how matter is formed from atoms. Lucretius' purpose is to correct ignorance and to give the knowledge necessary for managing one's sex life rationally. He distinguishes between pleasure and conception as goals of copulation; both are legitimate, but require different approaches. a "streetwalking Venus"—a common prostitute—should be used as a surrogate. Sex without passionate attachment produces a superior form of pleasure free of uncertainty, frenzy, and mental disturbance. Lucretius calls this form of sexual pleasure venus, in contrast to amor, passionate love. The best sex is that of happy animals, or of gods. Lucretius combines an Epicurean wariness of sex as a threat to peace of mind with the Roman cultural value placed on sexuality as an aspect of marriage and family life, pictured as an Epicurean man in a tranquil and friendly marriage with a good but homely woman, beauty being a disquieting prompt to excessive desire. Lucretius reacts against the Roman tendency to display sex ostentatiously, as in erotic art, and rejects the aggressive, "Priapic" model of sexuality spurred by visual stimulus.

Стоикалық жыныстық мораль

Гректер арасындағы ертедегі стоицизмде, егер сыйластық пен достық қағидаларын сақтаған адамдар арасында жыныстық қатынас жақсы деп саналған болса; идеалдық қоғамда жыныстық қатынас ерікті түрде, серіктесті меншік ретінде қарастыратын некелік байланыстарсыз болуы керек. Кейбір грек стоиктері еркек пен жас еркек арасындағы бір жынысты қатынастарды артықшылыққа ие етті ("Ежелгі Грекиядағы педерастиканы" қараңыз). Алайда, Рим империясы дәуіріндегі стоиктер адамзатты "қоғамдық жыныстық жануарлар" деп қарастырудан бас тартып, некедегі жыныстық қатынасқа баса назар аударды. Олар жыныстық құмарлықты қоса алғанда, күшті құмарлықтарға сенбесе де, жыныстық өмірлік күш-қуат ұрпақ алу үшін қажет болды. Рим дәуірі Сенека және Мусониус Руф сияқты стоиктер, екеуі де Лукрецийден кейін 100 жылдай белсенді болды, жыныстардың полярлығынан гөрі "жыныстық бірлікті" атап өтті. Мусоний негізінен стоик болса да, оның философиясы платонизм мен пифагорейліктерге де қатысады. Ол жыныстық диморфизмді билеушілердің (еркек) және билеуге ұшырағандардың (әйелдер) дұрыс қатынасын білдіретін және ерлерді биологиялық жағынан жетіспейтін әйелдерден ажырататын аристотельдік дәстүрді қабылдамады. Диморфизм, Мусониус бойынша, тек айырмашылықты жасау үшін пайда болады, ал айырмашылық өз кезегінде өзара толықтыратын қарым-қатынас, яғни бір-біріне және балалары үшін өмір бойы байланысатын жұпқа деген ықыласты тудырады. Музоний де, Сенека да римдік ерлерге әйелдерге қарағанда көбірек жыныстық еркіндік берген мәдени және құқықтық екіжақты стандартты сынға алды. Мусониус пікірінше, еркектер жыныстық құмарлықтарын қанағаттандыру үшін жезөкшелер мен құлдарға жүгінгені үшін қоғам кешіреді, ал әйелдің мұндай мінез-құлқы төзбейді; сондықтан, егер ерлер әйелдерге билік жүргізетін болса, өйткені олар өздерін көбірек ұстай алады деп санайды, олар жыныстық құмарлықтарын басқара білуі керек. Бұл жерде айтылып отырған жыныстық еркіндік адамның игілігі емес, ерлер де, әйелдер де жыныстық қатынаста өзін-өзі ұстауы керек. Ал егер ер адам жеңіл жүрісті әйелге баратын болса, онда ол өзін-өзі ұстай алмай, өзіне зиян келтіреді. Сол сияқты ер адам да әйел құлын жыныстық қатынаспен пайдалану үшін өзін-өзі қанағаттандыруға тиіс емес. Мусониус жыныстық қатынас тіпті некеде де "таза ләззат алу үшін" емес, сүйіспеншіліктің көрінісі ретінде және ұрпақ алу үшін жасалуы керек деп ұстанып отырды. Мусониус бір жынысты жыныстық қатынастарды мақұлдамады, өйткені олар ұрпақ алу мақсатына ие болған жоқ. Сенека мен Эпиктет те ұрпақ алу еркек-әйел жыныстық жұптарды некеде артықшылыққа ие етеді деп ойлады. Сенека негізінен стоик философ ретінде танылса да, ол жыныстық қатаңдық туралы көзқарастары үшін неопифагорлылыққа сүйенеді. Неопифагоршылар некеден тыс жыныстық қатынасты бұзықтық және жағымсыз деп сипаттады; бойдақ болу идеал емес еді, бірақ некедегі пәктілік болды. Сенеканың пікірінше, ләззат алу үшін жыныстық құмарлық (либидо) - "құрттардағы жасырын түрде бекітілген құртқыш күш (экситиум) "; реттелмеген болса, ол купидитас, құмарлыққа айналады. Жыныстық қатынасты тек некеде ғана жасауға болады. Басқа стоиктер сұлулықтағы әлеуетті этикалық ынталандыру ретінде, жыныстық қатынастарда сүйіспеншілік пен достықты тартудың және дамытудың жолы ретінде көрсеткенмен, Сенека физикалық сұлулыққа деген сүйіспеншілікті ақылға сыймайтын нәрсе деп санайды. Ер адамның әйелінен басқа жыныстық серіктесі болмауы керек; Дана ер адам (сапиенс, грек sophos) әйелімен жақсы пікір білдіріп (iudicium), эмоция (affectus) емес, махаббат жасайды. Бұл - жыныстық қатынасты некедегі өзара сүйіспеншілікті арттыру құралы ретінде қолдаған басқа стоиктердің көзқарасынан әлдеқайда қатаң көзқарас. Жыныстық қатынасқа деген қарама-қайшылықты тудыруы мүмкін: император және стоик философы Маркус Аврелий жазғандай, "жыныстық қатынас - бұл ішек - қарынның бір бөлігінің сүрінуі, содан кейін бір түрлі конвульсиядан кейін кейбір шырышты шығару". Сенека "көп ұзамай" Хостиус Квадраның азғындығына қарсы тұрып, өзін ойын-сауық ойындарынан айналармен қоршап алған, сондықтан ол жыныстық партияларды бұрмаланған бұрыштардан көре алады және пенистер үлкен болып көрінеді. Жыныстық қатаңдық римдік стоиктерді екіжүзділікпен айыптады: Ювенал грубое және еркектік стоик фасадын көрсететін, бірақ жеке өмір сүретіндерді сатирамен қорлайды. Стойлықтар педерастияға бейім болғандықтан ғана емес, олар римдік әдетке қайшы, сақал өсіп келе жатқан жас жігіттерді ұнатқандары да әзілге айналды. Стоиктердің жыныстық этикасы олардың физикасы мен космологиясына негізделген. 5 ғасырдың жазушысы Макробий стоиктердің Венераның тууы туралы мифті құдай Көк (латын Caelus) қасиетті түрде кесілуінің нәтижесі ретінде түсіндіруін сақтап қалды. Миф, Макробий атап көрсетеді, тұқымдық акыл туралы доктринаның аллегориясы ретінде түсінілуі мүмкін. Элементтер көктен туындаған "тұқымдардан" шығады; "махаббат" элементтерді жаратылыс актісінде біріктіреді, еркек пен әйелдің жыныстық одағы сияқты. Цицерон стоиктердің аллегориясында репродуктивті органдардың кесілуі "ең жоғары көк эфирі, барлық нәрсені тудыратын отты тұқым, адамның жыныс мүшелеріне ұқсас нәрсеге мұқтаж болмады" дегенді білдіреді дейді.

In early Stoicism among the Greeks, sex was regarded as a good, if enjoyed between people who maintained the principles of respect and friendship; in the ideal society, sex should be enjoyed freely, without bonds of marriage that treated the partner as property. Some Greek Stoics privileged same sex relations between a man and a younger male partner (see "Pederasty in ancient Greece"). However, Stoics in the Roman Imperial era departed from the view of human beings as "communally sexual animals" and emphasized sex within marriage, Although they distrusted strong passions, including sexual desire, sexual vitality was necessary for procreation. Roman era Stoics such as Seneca and Musonius Rufus, both active about 100 years after Lucretius, emphasized "sex unity" over the polarity of the sexes. Although Musonius is predominately a Stoic, his philosophy also partakes of Platonism and Pythagoreanism. He rejected the Aristotelian tradition, which portrayed sexual dimorphism as expressing a proper relation of those ruling (male) and those being ruled (female), and distinguished men from women as biologically lacking. Dimorphism exists, according to Musonius, simply to create difference, and difference in turn creates the desire for a complementary relationship, that is, a couple who will bond for life for the sake of each other and for their children. Both Musonius and Seneca criticized the double standard, cultural and legal, that granted Roman men greater sexual freedom than women. Men, Musonius argues, are excused by society for resorting to prostitutes and slaves to satisfy their sexual appetites, while such behavior from a woman would not be tolerated; therefore, if men presume to exercise authority over women because they believe themselves to have greater self control, they ought to be able to manage their sex drive. The argument, then, is not that sexual freedom is a human good, but that men as well as women should exercise sexual restraint. A man visiting a prostitute does harm to himself by lacking self discipline; disrespect for his wife and her expectations of fidelity would not be an issue. Similarly, a man should not be so self indulgent as to exploit a female slave sexually; however, her right not to be used is not a motive for his restraint. Musonius maintained that even within marriage, sex should be undertaken as an expression of affection and for procreation, and not for "bare pleasure". Musonius disapproved of same sex relations because they lacked a procreative purpose. Seneca and Epictetus also thought that procreation privileged male–female sexual pairing within marriage. Although Seneca is known primarily as a Stoic philosopher, he draws on Neopythagoreanism for his views on sexual austerity. Neopythagoreans characterized sexuality outside marriage as disordered and undesirable; celibacy was not an ideal, but chastity within marriage was. To Seneca, sexual desire for pleasure (libido) is a "destructive force (exitium) insidiously fixed in the innards"; unregulated, it becomes cupiditas, lust. The only justification for sex is reproduction within marriage. Although other Stoics see potential in beauty to be an ethical stimulus, a way to attract and develop affection and friendship within sexual relations, Seneca distrusts the love of physical beauty as destroying reason to the point of insanity. A man should have no sexual partner other than his wife; The wise man (sapiens, Greek sophos) will make love to his wife by exercising good judgment (iudicium), not emotion (affectus). This is a far stricter view than that of other Stoics who advocate sex as a means of promoting mutual affection within marriage. could result in outright contempt for sexuality: the emperor and Stoic philosopher Marcus Aurelius writes, "as for sexual intercourse, it is the friction of a piece of gut and, following a sort of convulsion, the expulsion of some mucus". Seneca rails "at great length" against the perversity of one Hostius Quadra, who surrounded himself with the equivalent of funhouse mirrors so he could view sex parties from distorted angles and penises would look bigger. Sexual severity opened the Roman Stoics to charges of hypocrisy: Juvenal satirizes those who affect a rough and manly Stoic façade but privately indulge. It was routinely joked that not only were Stoics inclined toward pederasty, they liked young men who were acquiring beards, contrary to Roman sexual custom. Stoic sexual ethics are grounded in their physics and cosmology. The 5th century writer Macrobius preserves a Stoic interpretation of the myth of the birth of Venus as a result of the primal castration of the deity Heaven (Latin Caelus). The myth, Macrobius indicates, could be understood as an allegory of the doctrine of seminal reason. The elements derive from the semina, "seeds," that are generated by heaven; "love" brings together the elements in the act of creation, like the sexual union of male and female. Cicero suggests that in Stoic allegory the severing of reproductive organs signifies "that the highest heavenly aether, that seed fire which generates all things, did not require the equivalent of human genitals to proceed in its generative work".

Ерлер жыныстық қатынасы

Республика кезінде римдік азаматтың саяси бостандығы (libertas) денесін физикалық күштеуден, соның ішінде дене жазасы мен жыныстық зорлықтан қорғау құқығымен ішінара анықталды. “Виртус” – адамды толыққанды адам (vir) ететін “батырлық”, белсенді ізгіліктердің бірі саналды. Римдік еркектік идеалдары белсенділік танытуға негізделген, және Уильямстың атап көрсетуінше, римдіктер үшін еркектік жыныстық мінез-құлықтың басты бағыты болған. Әрекетке ұмтылыс римдік патриархалды қоғамның иерархиялық құрылымын көрсететін үстемдік идеалында ең айқын көрінеді. “Басып алушылық санасы” римдік гомосексуализмді қалыптастырған “еркектік құрметі” құрамына кірді. Бос туған римдік еркек үшін әйелдермен де, еркектермен де жыныстық қатынасқа түсу күтілді және әлеуметтік жағынан қабылданды, бірақ ол үстемдік рөлді атқарған жағдайда ғана. Қалаудың қанағаттандырылатын нысандарына кез келген әлеуметтік немесе құқықтық статусы бар әйелдер, еркектердің жыныстық қызметкерлері немесе еркек құлдар жатты, бірақ некеден тыс жыныстық қатынас құлдар мен жыныстық қызметкерлерге, немесе сирек, қарындас немесе “қамалдағы әйелге” ғана шектелді. Өзін-өзі бақылаудың жоқтығы, оның ішінде жыныстық өмірді басқарудағы нашарлық, ер адамның басқаларды басқаруға қабілетсіз екенін көрсетеді; “төменгі сезімдік ләззаттар” элиталық ер адамның мәдениетті тұлға ретіндегі беделін құлдырату қаупін тудырады. Гай Гракхтың өзі провинциялық губернатор болып қызмет еткен кезінде сұлулығы үшін таңдалған құл балаларын ұстамағанын, оның үйіне ешқандай жыныстық қызметкер әйел келмегенін және басқа адамдардың құл балаларына қол сұқпағанын мақтан етуі – оның үлкен беделі болды. Империя дәуірінде саяси бостандықтың жоғалғаны және азаматтардың императорға бағынуы туралы алаңдаушылықтар бос адамдар арасында пассивті гомосексуалды мінез-құлықтың күшеюімен, сондай-ақ азаматтарды жазалау мен дене жазалаудың көбеюімен біртұтас болды. Республикалық идеалдардың бостандыққа қатысты физикалық тұтастығының ыдырауы Империямен байланысты жыныстық еркіндік пен құлдырауға себеп болады және оның көрінісі болып табылады.

During the Republic, a Roman citizen's political liberty (libertas) was defined in part by the right to preserve his body from physical compulsion, including both corporal punishment and sexual abuse. Virtus, "valor" as that which made a man most fully a man (vir), was among the active virtues. Roman ideals of masculinity were thus premised on taking an active role that was also, as Williams has noted, "the prime directive of masculine sexual behavior for Romans." The impetus toward action might express itself most intensely in an ideal of dominance that reflects the hierarchy of Roman patriarchal society. The "conquest mentality" was part of a "cult of virility" that particularly shaped Roman homosexual practices. It was expected and socially acceptable for a freeborn Roman man to want sex with both female and male partners, as long as he took the dominating role. Acceptable objects of desire were women of any social or legal status, male prostitutes, or male slaves, but sexual behaviors outside marriage were to be confined to slaves and prostitutes, or less often a concubine or "kept woman." Lack of self control, including in managing one's sex life, indicated that a man was incapable of governing others; the enjoyment of "low sensual pleasure" threatened to erode the elite male's identity as a cultured person. It was a point of pride for Gaius Gracchus to claim that during his term as a provincial governor he kept no slave boys chosen for their good looks, no female prostitutes visited his house, and he never accosted other men's slave boys. In the Imperial era, anxieties about the loss of political liberty and the subordination of the citizen to the emperor were expressed by a perceived increase in passive homosexual behavior among free men, accompanied by a documentable increase in the execution and corporal punishment of citizens. The dissolution of Republican ideals of physical integrity in relation to libertas contributes to and is reflected by the sexual license and decadence associated with the Empire.

Ерлердің жалаңаш күйі

Ақын Энний (шамамен б.з.д. 239–169 ж.) «азаматтар арасында жалаңаш денелерді көрсету – қоғамдық ұяттың (флагиций) бастауы» деп мәлімдеді. Цицерон да осы пікірді қайталап, дененің өзін-өзі ұстауын азаматтыққа байланыстырады. Римдіктердің жалаңаштыққа деген көзқарасы гректерден ерекше болды, гректердің еркектердің қадір-қасиетінің идеалы өнерде және спорт жарыстары сияқты нақты оқиғаларда жалаңаш еркек денесі арқылы білдірілді. Төга, керісінше, жыныстық құқықтары бар ересек римдік еркегінің денесін ерекшелендірді. Жақсырақ жаттығу үшін киімдерін шешкенде де, римдіктер жыныс мүшелерін және жамбастарын жауып ұстады, бұл итальяндық және этрусктік дәстүр еді. Этрусктік өнерде олар көбінесе белбеу, көйлек немесе спорттық «шорттар» киген күйінде бейнеленеді. Олимпиада ойындарына қатысқан римдіктер гректердің жалаңаш болу әдетін ұстанған, бірақ Римдегі спорттық жалаңаштық б.з.д. II ғасырда грек үлгісіндегі ойындар енгізілгеннен бастап, немесе шамамен б.з. 60 жылы Нерон тұсында кеңінен таралған болуы мүмкін. Жалаңаштық тіпті дәстүрлі жағдайларда да жағымсыз немесе ұнамсыз болуы мүмкін; Цицерон Марк Антонийді Луперкалияға қатысу кезінде жалаңаш келгені үшін лайықсыз деп сынады, тіпті бұл рәсім талап етілсе де. Овидийдің «Fasti» поэмасындағы діни мейрамның тақырыбы – жалаңаштық, ол рим күнтізбесіне арналған ұзақ өлеңінде ең көп көңіл бөлген нәрсе. Август діни жаңғыру бағдарламасы аясында Луперкалияны реформалауға тырысты, оның бір бөлігі оның құнарлылық аспектісіне қарамастан, жалаңаштықты қолдануды тоқтату болды. Жалаңаштықтың жағымсыз мағыналары соғыста жеңілуге байланысты, себебі тұтқындар жалаңаш қалдырылатын, сондай-ақ құлдыққа байланысты, өйткені құлдар көбінесе сату үшін жалаңаш көрсетілетін. Сондықтан жалаңаштыққа қарсы пікірлердің мақсаты – жағымсыз жыныстық құштарлықты басу емес, азаматтың денесін құрметтеу және оның бостандығын көрсету еді. Алайда грек өнерінің ықпалы римдік ерлер мен құдайлардың «батырлық» жалаңаш бейнелерін жасауға әкелді, бұл тәжірибе б.з.д. II ғасырда басталды. Гелленистік патшалар үлгісіндегі римдік генералдардың мүсіндері алғаш рет көрсетілгенде, олар тек еркек денесін ашқандықтан ғана емес, сонымен қатар республикалық азаматтық идеалдарына қайшы келетін патшалық және құдайлық ұғымдарын тудырғандықтан да таң қалдырды. Марс құдайы рим халқының қадірлі әкесі ретінде қарастырылғанда, ол римдік генералдың киімінде, сақалды еркек ретінде бейнеленеді, ал Марстың жас, сақалсыз және жалаңаш бейнелері грек Аресінің ықпалын көрсетеді. Август тұсында жасалған өнерде эллиндік және неоаттикалық стильдерді бағдарламалық қабылдау еркек денесінің жалаңаш, ішінара жалаңаш немесе бұлшық кирасында бейнеленуінің күрделі мағынасын тудырды. Бірақ, ванналардағы жалаңаштыққа рұқсат берілген, бірақ жалаңаш шомылуға деген көзқарас уақыт өте келе өзгерді. Б.з.д. II ғасырда Катон ұлының алдында шомылудан бас тартты, ал Плутархтың айтуынша, осы ертедегі римдіктер үшін ересек ер адамдардың денелерін жас жігіттерге көрсету ұят деп саналды. Кейінірек, ерлер мен әйелдер бірге шомылуы мүмкін болды.

The poet Ennius (ca. 239–169 BC) declared that "exposing naked bodies among citizens is the beginning of public disgrace (flagitium)," a sentiment echoed by Cicero that again links the self containment of the body with citizenship. Roman attitudes toward nudity differed from those of the Greeks, whose ideal of masculine excellence was expressed by the nude male body in art and in such real life venues as athletic contests. The toga, by contrast, distinguished the body of the sexually privileged adult Roman male. Even when stripping down for exercises, Roman men kept their genitals and buttocks covered, an Italic custom shared also with the Etruscans, whose art mostly shows them wearing a loincloth, a skirt like garment, or the earliest form of "shorts" for athletics. Romans who competed in the Olympic Games presumably followed the Greek custom of nudity, but athletic nudity at Rome has been dated variously, possibly as early as the introduction of Greek style games in the 2nd century BC but perhaps not regularly till the time of Nero around 60 AD. Public nudity might be offensive or distasteful even in traditional settings; Cicero derides Mark Antony as undignified for appearing near naked as a participant in the Lupercalia, even though it was ritually required. Nudity is one of the themes of this religious festival that most consumes Ovid's attention in the Fasti, his long form poem on the Roman calendar. Augustus, during his program of religious revivalism, attempted to reform the Lupercalia, in part by suppressing the use of nudity despite its fertility aspect. Negative connotations of nudity include defeat in war, since captives were stripped, and slavery, since slaves for sale were often displayed naked. The disapproval of nudity was thus less a matter of trying to suppress inappropriate sexual desire than of dignifying and marking the citizen's body as free. The influence of Greek art, however, led to "heroic" nude portrayals of Roman men and gods, a practice that began in the 2nd century BC. When statues of Roman generals nude in the manner of Hellenistic kings first began to be displayed, they were shocking not simply because they exposed the male figure, but because they evoked concepts of royalty and divinity that were contrary to Republican ideals of citizenship as embodied by the toga. The god Mars is presented as a mature, bearded man in the attire of a Roman general when he is conceived of as the dignified father of the Roman people, while depictions of Mars as youthful, beardless, and nude show the influence of the Greek Ares. In art produced under Augustus, the programmatic adoption of Hellenistic and Neo Attic style led to more complex signification of the male body shown nude, partially nude, or costumed in a muscle cuirass. One exception to public nudity was the baths, though attitudes toward nude bathing also changed over time. In the 2nd century BC, Cato preferred not to bathe in the presence of his son, and Plutarch implies that for Romans of these earlier times it was considered shameful for mature men to expose their bodies to younger males. Later, however, men and women might even bathe together.

Фалликалық жыныстық қатынас

Латын әдебиетінде бейнеленген римдік сексуалдық қатынас фаллоцентрлік деп сипатталған. Фаллос жаман көзден және басқа да зұлым күштерден сақтайтын қабілетке ие деп есептелді. Ол амулет (фаскин) ретінде қолданылды, оның көптеген мысалдары сақталған, әсіресе жел шағылыстырғыштар (тинтиннабула) түрінде. Кейбір ғалымдар тіпті Forum Augustum жоспарын фалликалық деп түсіндіреді, "екі жартылай дөңгелек галереясы немесе экседры ұрықтар сияқты, ал ұзынға созылған алды алаңы – шахта ретінде". Римдік өнердегі үлкен фаллос, басқалармен қатар, Приап құдайымен байланысты болды. Ол күлкі оятушы, гротескті немесе сиқырлы мақсаттар үшін қолданылды. Приап гректердің Лампсак қаласынан шыққан, ол құнарлылық құдайы еді. Приапея деп аталатын поэзия жинағы фалликалық сексуалдық қатынасқа, соның ішінде Приаптың өзінен айтылған өлеңдерге арналған. Мысалы, бір өлеңде Приап кез келген ұрыны анальдық зорлаумен қорқытады. Приаптың қаһары импотенцияға немесе босану мүмкін емес, мәңгілік қозғын күйге әкелуі мүмкін: Приаптың ұрыға арналған бір қарғысы – ол әйелдер мен ұлдардың эрекциясын басу үшін жетіспеушілігіне байланысты жарылып кетуі. Бұл метафоралық бейімділікті нақты қорғасын найзағайлар көрсетеді, олардың кейбіреулерінде фаллос суреті немесе нысананы сексуалдық жеңіске теңейтін хабарламалар жазылған, мысалы: "Мен Октавианның тікелей ішегін іздеймін". Пенис үшін ең көп қолданылатын әдепсіз сөз – ментула, Марциал оны әдепті сөздердің орнына қолдануды қорғайды: оның бұл сөзді уақытпен сынақтан өткен латын тілінен, Нума дәуірінен бері сақтауын "төрт әріпті англосаксон сөздерінің" тазалығымен салыстыруға болады. Цицерон тілдің әдепсіздігін талқылағанда да, тіпті досы Аттикке жазған хатында да бұл сөзді қолданбайды; ментула граффитиде және Приапеяда жиі кездеседі, бірақ әдепсіз болғанымен, бұл сөз қорлау немесе айыптау мағынасында қолданылмаған. Ал верпа, эрекция, жыныстық белсенділік немесе сүндеттелу нәтижесінде еркек жынысты мүшесінің терісі кері тартылған кезде қолданылатын "эмоционалды және өте қорлаушы" сөз болды. Вирга, сондай-ақ "бұтақ, таяқ, қазық, сәуле" деген мағынадағы басқа да сөздер, жалпы метафора болып табылады, сондай-ақ "егіс" (vomer) да. Пенис "вена" (тамыр), "құйрық" (пенис немесе қауда) немесе "түйін" (нерв) деп те аталуы мүмкін. Ағылшын тіліндегі "penis" сөзі penis сөзінен шыққан, ол бастапқыда "құйрық" дегенді білдірген, бірақ классикалық латын тілінде еркек мүшесін білдіретін әдепсіз тілдік термин ретінде жиі қолданылған. Кейіннен пенис әдеби латын тіліндегі стандартты сөз болады, мысалы, Ювеналға түсіндірме жазған шәкірттер мен Арнобий қолданған, бірақ роман тілдеріне өткен жоқ. Бұл термин медициналық жазушылар тарапынан қолданылмады, Бордолық Марцеллдан басқа. Орта ғасырлардағы латын тілінде ғалымдардың әдепсіздікке құштарлығы дактильдің, өлеңнің метрикалық бірлігінің (— ‿ ‿) фаллос бейнесі ретінде қабылдануына әкелді, онда ұзын буын (longum) – шахта, ал екі қысқа буын (breves) – ұрықтар. Латын тіліндегі testes, "ұрықтар", және testis, көпше түрі testes, "куәгер" (ағылшын тіліндегі "куәгерлік" және "дәлел" сөздерінің шығу тегі) арасындағы байланыс архаикалық ритуалда болуы мүмкін. Ежелгі Жерорта теңізі елдерінің кейбір мәдениеттерінде еркек жыныстық мүшелеріне ант беру рәсімі болған, бұл "жалған куәлік беру тек өзіңізге ғана емес, үйіңізге және ұрпағыңызға да қарғыс әкеледі" дегенді білдіреді. Латын жазушылары осы екі мағынаға негізделген ойын-қалжыңдар мен әзілдер жасады: заңды түрде толыққанды ер азамат болу үшін шарлар қажет болды. Ағылшын тіліндегі "testicle" сөзі testiculum сөзінен шыққан, одан француз тіліндегі "couille" сөзіне дейін жалғасады.

Roman sexuality as framed by Latin literature has been described as phallocentric. The phallus was supposed to have powers to ward off the evil eye and other malevolent supernatural forces. It was used as an amulet (fascinum), many examples of which survive, particularly in the form of wind chimes (tintinnabula). Some scholars have even interpreted the plan of the Forum Augustum as phallic, "with its two semi circular galleries or exedrae as the testicles and its long projecting forecourt as the shaft". The outsized phallus of Roman art was associated with the god Priapus, among others. It was laughter provoking, grotesque, or used for magical purposes. Originating in the Greek town of Lampsacus, Priapus was a fertility deity whose statue was placed in gardens to ward off thieves. The poetry collection called the Priapea deals with phallic sexuality, including poems spoken in the person of Priapus. In one, for instance, Priapus threatens anal rape against any potential thief. The wrath of Priapus might cause impotence, or a state of perpetual arousal with no means of release: one curse of Priapus upon a thief was that he might lack women or boys to relieve him of his erection, and burst. This metaphorical tendency is exemplified by actual lead sling bullets, which are sometimes inscribed with the image of a phallus, or messages that liken the target to a sexual conquest—for instance "I seek Octavian's asshole." The most common obscenity for the penis is mentula, which Martial argues for in place of polite terms: his privileging of the word as time honored Latin from the era of Numa may be compared to the unvarnished integrity of "four letter Anglo Saxon words". Cicero does not use the word even when discussing the nature of obscene language in a letter to his friend Atticus; Mentula appears frequently in graffiti and the Priapea, but while obscene the word was not inherently abusive or vituperative. Verpa, by contrast, was "an emotive and highly offensive word" for the penis with its foreskin drawn back, as the result of an erection, excessive sexual activity, or circumcision. Virga, as well as other words for "branch, rod, stake, beam", is a common metaphor, as is vomer, "plough". The penis might also be referred to as the "vein" (vena), "tail" (penis or cauda), or "tendon" (nervus). The English word "penis" derives from penis, which originally meant "tail" but in Classical Latin was used regularly as a risqué colloquialism for the male organ. Later, penis becomes the standard word in polite Latin, as used for example by the scholiast to Juvenal and by Arnobius, but did not pass into usage among the Romance languages. It was not a term used by medical writers, except for Marcellus of Bordeaux. In medieval Latin, a vogue for scholarly obscenity led to a perception of the dactyl, a metrical unit of verse represented — ‿ ‿, as an image of the penis, with the long syllable (longum) the shaft and the two short syllables (breves) the testicles. The apparent connection between Latin testes, "testicles," and testis, plural testes, "witness" (the origin of English "testify" and "testimony") may lie in archaic ritual. Some ancient Mediterranean cultures swore binding oaths upon the male genitalia, symbolizing that "the bearing of false witness brings a curse upon not only oneself, but one's house and future line". Latin writers make frequent puns and jokes based on the two meanings of testis: it took balls to become a legally functioning male citizen. The English word "testicle" derives from the diminutive testiculum. from which descends French couille.

Кастрация және сүндеттеу

Римдіктер мен гректер үшін кастрация мен сүндеттеу еркек жыныс мүшелерін қиып тастаудың қатыгездік әдісі ретінде қарастырылды. Кибела культі б.з.б. III ғасырдың соңында Римге әкелінген кезде, оның дәстүрлі евнухизмі тек шетелдік діни қызметкерлерге (Галли) ғана қатысты, ал римдік азаматтар өздерінің дәстүрлеріне сәйкес құрмет көрсету үшін қоғамдар құрды. Апостол Павелдің Галатиялықтарға сүндеттелуге қарсы кеңесін яһудилердің сүндеттелуімен ғана емес, сонымен қатар Кибеламен байланысты ырымдық кастрация тұрғысынан да түсіну керек делінеді. Яһудилер үшін сүндеттеу – Ыбырайыммен жасалған келісімнің белгісі болды; диаспорадағы яһудилер яһуди ұлдарымен қатар, құлдарын және ересек еркектерге айналғандарды да сүндеттеді. Грек-рим авторлары сүндеттеуді яһудилердің айырмашылық белгісі деп есептесе де, олар осы практиканың Мысырдан бастау алғанын және арабтар, сириялықтар, финикиялықтар, колхиялықтар және эфиопиялықтар сияқты халықтар арасында кездесетінін жазды. Жаңаплатондық философ Саллюстий сүндеттеуді "әкелерін жейтін" масагеттер мен "аналарынан бала туып, тегін сақтайтын" парсылардың ерекше отбасылық-сексуалдық әдет-ғұрыптарымен байланыстырады. Республика кезеңінде Корнелий заңы түрлі қиындарға, соның ішінде кастрацияға тыйым салды. (Екі мың жыл өткен соң, 1640 жылы ақын Сальваторе Роза «La Musica» шығармасында: «Жақсы Корнелий заңы, сен қайда кеттің? / Бүкіл Норчия енді ұлдарды кастрациялауға жеткіліксіз көрінеді») дейді. Осы тыйымдарға қарамастан, кейбір римдіктер әдемі ер құлдарды «ойыншықтар, рахат» деп аталатын деликати немесе деликати ретінде ұстады, олар кейде жастық шақтағы андрогин келбетін сақтау үшін кастрацияланды. Император Нерон өзінің босатылған құлы Спорусты кастрациялап, онымен қоғамдық түрде үйленді. Біздің заманымыздың I ғасырының соңында императорлар Домициан мен Нерва евнух құлдар саудасының өркендеуіне байланысты кастрацияға тыйым салды. 128 және 132 жылдар аралығында Адриан сүндеттеуге уақытша тыйым салған сияқты, оның жазасы өлім болды. Антонин Пий яһудилерді тыйымнан босатты, сондай-ақ египеттік діни қызметкерлерді де босатты, ал Ориген өз заманында сүндеттеуге тек яһудилерге ғана рұқсат етілгенін айтты. Бірінші христиан императоры Константиннің заңдары бойынша сүндетке ұшыраған құлдар босатылды; 339 жылы құлды сүндеттегені үшін өлім жазасы белгіленді. Ежелгі Рим мен Грецияда «әдептілік үшін» ескі теріні қалпына келтіру және еркек терісін жабу үшін хирургиялық және хирургиялық емес әдістерді қолданатын эписпазм деп аталатын медициналық процедура болды. Грек дәрігері Аул Корнелий Цельс екеуін де Тиберийдің (14-37 ж.б.) тұсында жазылған «De Medicina» энциклопедиялық еңбегінде егжей-тегжейлі сипаттады.

To Romans and Greeks, castration and circumcision were linked as barbaric mutilations of the male genitalia. When the cult of Cybele was imported to Rome at the end of the 3rd century BC, its traditional eunuchism was confined to foreign priests (the Galli), while Roman citizens formed sodalities to perform honors in keeping with their own customs. It has been argued that the Apostle Paul's exhortation of the Galatians not to undergo circumcision should be understood not only in the context of Jewish circumcision, but also of the ritual castration associated with Cybele, whose cult was centered in Galatia. Among Jews, circumcision was a marker of the Abrahamic covenant; diaspora Jews circumcised their male slaves and adult male converts, in addition to Jewish male infants. Although Greco Roman writers view circumcision as an identifying characteristic of Jews, they believed the practice to have originated in Egypt, and recorded it among peoples they identified as Arab, Syrian, Phoenician, Colchian, and Ethiopian. The Neoplatonic philosopher Sallustius associates circumcision with the strange familial–sexual customs of the Massagetae who "eat their fathers" and of the Persians who "preserve their nobility by begetting children on their mothers". During the Republican period, a Lex Cornelia prohibited various kinds of mutilation, including castration. (Two millennia later, in 1640, the poet Salvatore Rosa would write in La Musica, “Fine Cornelia law, where hast thou gone / Now that the whole of Norcia seems not enough / For the castration of boys?”) Despite these prohibitions, some Romans kept beautiful male slaves as deliciae or delicati ("toys, delights") who were sometimes castrated in an effort to preserve the androgynous looks of their youth. The emperor Nero had his freedman Sporus castrated, and married him in a public ceremony. By the end of the 1st century AD, bans against castration had been enacted by the emperors Domitian and Nerva in the face of a burgeoning trade in eunuch slaves. Sometime between 128 and 132 AD, Hadrian seems to have temporarily banned circumcision, on pain of death. Antoninus Pius exempted Jews from the ban, as well as Egyptian priests, and Origen says that in his time only Jews were permitted to practice circumcision. Legislation under Constantine, the first Christian emperor, freed any slave who was subjected to circumcision; in 339 AD, circumcising a slave became punishable by death. A medical procedure known as epispasm, which consisted of both surgical and non surgical methods, existed in ancient Rome and Greece to restore the foreskin and cover the glans "for the sake of decorum". Both were described in detail by the Greek physician Aulus Cornelius Celsus in his comprehensive encyclopedic work De Medicina, written during the reign of Tiberius (14–37 CE).

Тұқымның мөлшерін реттеу

Еркектерде жиі шәһуат төгудің күшті әлсірететіні ойластырылды. Грек медицинасының классикалық элементтер мен дене сұйыстықтарына негізделген теориялары, суыту, кептіру және салқын ванналар мен ішек қозғалысын тудыратын тағамдардан аулақ болу сияқты салқындату, кептіру және құрыштайтын емдер арқылы шәһуат өндірісін шектеуді ұсынды. 2-ші ғасырдағы медицина жазушысы Гален шәһуатты қанның (дене сұйыстығы ретінде қарастырылған) және пневманың ("мүшелердің жұмыс істеуі үшін қажетті өмірлік ауа") ер адамның иіліп жатқан сперматозоид тамырларында қалыптасатынын түсіндірді, ал дене сұйыстығы ұрыққа кіргенде ақ түске айналады. "Шәһуат туралы" трактатында Гален, шамадан тыс жыныстық белсенділік пневманың жоғалуына, демек, өмірлік күштің жоғалуына әкеледі деп ескертеді: Шамадан тыс емес адамдардың әлсіз болуы таңқаларлық емес, себебі бүкіл дене екі заттың ең таза бөлігін жоғалтады, сонымен қатар ләззат қосылады, ол өзі өмірлік күшті ерітуге жеткілікті, сондықтан кейбір адамдар ләззаттан өлген. Шәһуаттағы пневманың бақылаусыз таралуы дене күшін, ой-қиялының қалыптылығын, еркектігін және күшті еркектік дауыстың жоғалуына әкелуі мүмкін, бұл Priapea-да да тіркелген шағым. Жыныстық белсенділік дауысқа әсер етеді деп ойланды: әншілер мен актерлер дауыстарын сақтау үшін инфибуляция жасаған болуы мүмкін. Квинтилианның айтуынша, сотта күшті еркектік дауысты дамытқысы келген оратор жыныстық қатынастан аулақ болуы керек. Бұл алаңдаушылықты Катуллдың досы Калвус, б.з.б. 1-ғасырдың авангардтық ақыны және ораторы қатты сезінді, ол жасыл түстерді бақылау үшін бүйректеріне қорғасын тақталар жауып ұйықтады. Плинийдің мәлімдемесіне сәйкес, қорғасын тақталарды белге және бүйрекке байлағанда, оның салқындату қасиеттері жыныстық құштарлықтың шабуылдарын және ұйқыдағы жыныстық армандарды тоқтату үшін қолданылды, бұл аурудың түріне айналатын спонтанды жарылыстарды тудырады. Осы тақталар арқылы оратор Калвус өзін ұстап, оқу еңбегіне қажетті күшін сақтап қалды. Түнгі шығарылымдармен байланысты деп саналатын үш жыныстық бұзылысқа: сатириаз немесе гиперсексуалдық; приапизм, жыныстық құштарлықсыз созылмалы эрекция; және шәһуаттың еріксіз шығарылуы (semenis lapsus немесе semenis effusio) емдеу тағайындалды.

Too frequent ejaculation was thought to weaken men. Greek medical theories based on the classical elements and humors recommended limiting the production of semen by means of cooling, drying, and astringent therapies, including cold baths and the avoidance of flatulence causing foods. In the 2nd century AD, the medical writer Galen explains semen as a concoction of blood (conceived of as a humor) and pneuma (the "vital air" required by organs to function) formed within the man's coiled spermatic vessels, with the humor turning white through heat as it enters into the testicles. In his treatise On Semen, Galen warns that immoderate sexual activity results in a loss of pneuma and hence vitality:

It is not at all surprising that those who are less moderate sexually turn out to be weaker, since the whole body loses the purest part of both substances, and there is besides an accession of pleasure, which by itself is enough to dissolve the vital tone, so that before now some persons have died from excess of pleasure. The uncontrolled dispersing of pneuma in semen could lead to loss of physical vigor, mental acuity, masculinity, and a strong manly voice, a complaint registered also in the Priapea. Sexual activity was thought particularly to affect the voice: singers and actors might be infibulated to preserve their voices. Quintilian advises that the orator who wished to cultivate a deep masculine voice for court should abstain from sexual relations. This concern was felt intensely by Catullus's friend Calvus, the 1st century BC avant garde poet and orator, who slept with lead plates over his kidneys to control wet dreams. Pliny reports that:

When plates of lead are bound to the area of the loins and kidneys, it is used, owing to its rather cooling nature, to check the attacks of sexual desire and sexual dreams in one's sleep that cause spontaneous eruptions to the point of becoming a sort of disease. With these plates the orator Calvus is reported to have restrained himself and to have preserved his body's strength for the labor of his studies. Lead plates, cupping therapy, and hair removal were prescribed for three sexual disorders thought to be related to nocturnal emissions: satyriasis, or hypersexuality; priapism, a chronic erection without an accompanying desire for sex; and the involuntary discharge of semen (seminis lapsus or seminis effusio).

Эфемінізм және трансвестизм

Эфемнация римдік саяси айыптауларда жиі кездесетін жала болды, әсіресе өздерін халықтың қорғаушылары ретінде көрсеткен саясаткерлерге – "популярис" тобына, кейде Римнің "демократиялық" партиясы деп аталатын, консервативті аристократия – "оптиматтарға" қарсы. Республиканың соңғы жылдарында Юлий Цезарь, Марк Антоний және Клодий Пулхер, сондай-ақ Катилина заговоршылары популисттер ретінде әйелшеңгей, тым әсем күтімделген, басқа еркектерден жыныстық құмарлық күтетін еркектер деп қынжылды. Бір мезгілде олар әйелдерге құмар немесе керемет жыныстық тартымдылыққа ие деп есептелді. Ежелгі Римдегі ең әйгілі оқиғалардың бірі б.з.д. 62 жылы болды, осы жылы Клодий Пулхер әйелдерге ғана арналған Бона Деяның жылдық рәсіміне басып кірді. Рәсім Юлий Цезарьдің лауазымындағы соңғы жылында, ол преторлық өкілеттігін аяқтаған және жақында ғана Pontifex Maximus лауазымына тағайындалған жоғары лауазымды шенеуніктің үйінде өтті. Клодий кіру үшін әйел музыкант болып киінген, оның бұл әрекетін Цицерон "сөздік жолақтап сызып көрсету" арқылы сипаттады, ол оны киелілікке (incestum) қарсы қылмыс жасағаны үшін сотқа шақырды: оның шафран түсті көйлегін, тиарасын, әйелшеңгей аяқ киімін және қызғылт ленталарын, корсетін, грек арфасын алып тастаңыз, оның арсыз мінез-құлқы мен жыныстық қылмысын алып тастаңыз, сонда Клодий демократ екені көрінеді. Клодийдің, жаңа ғана квестор болып сайланған және отызға жақындаған шағындағы бұл әрекеттері көбінесе жасөспірім шалақылығы ретінде қарастырылады. Бұл түнгі рәсімдердің әйелдерге арналғандығы көптеген еркектердің қызығушылығын тудырды, олар оны мас лесбиянкалардың тойы ретінде елестететін, оны көру қызықты болар еді. Клодий Цезарьдің әйеліне құмарлықпен қарамақ болған, бірақ оның еркектік дауысы оны танытып берді. Бұл оқиға Цезарьді өзінің беделіне келген зиянды бақылау үшін бірден ажырасуға итермеледі, осыдан "Цезарьдің әйелі күдік тудырмауы керек" деген мәшһүр сөз туды. Бұл оқиға "республиканың соңғы жылдарындағы тәртіпсіздіктің белгісі" болды. Саяси айыптаулардан басқа, крест-дерес рим әдебиеті мен өнерінде мифологиялық мотив ретінде (мысалы, Геркулес пен Омфале рөлдер мен киімдерді алмастырғанда), діни киімдер ретінде және сирек немесе екіұшты трансвеститтік фетишизм ретінде кездеседі. Олпианның "Дигест" еңбегінде римдік киімдерді киюге кімнің құқығы бар екеніне қарай жіктеледі. Драматург Акцийдің (б.з.д. 170–86) бір үзіндісінде жасырын түрде "қыздың киімін" киген әке туралы айтылған. Сот ісінде трансвестизмнің бір мысалы келтірілген, онда "әйелдердің кешкі киімдерін киіп жүрген белгілі бір сенатор" өсиетімен киімдерін тастап кеткен. Ақсақал Сенека ұсынған "макеттік сот" жаттығуында жас жігіт (жасөспірім) көпшілық алдында әйелдер киімін киіп, топпен зорлық-зомбылыққа ұшырайды, бірақ оның киім-кешегі достарының тілегімен жасалғаны түсіндіріледі, жыныстық сәйкестігіне немесе эротикалық ләззат іздеуіне байланысты емес. Киелі шатырда құдайша Кибелаға табынушы діншілердің киімі әйелдер киімінен де құралған. Олар кейде трансгендер діншілер деп есептеледі, өйткені олар Атисті еліктеп кастрациялануы керек еді. Кибела діні мен Аттис аңызындағы гендерлік сәйкестіктің күрделілігін Катулл өзінің ең ұзақ өлеңдерінің бірі – Carmen 63-те зерттейді.

Effeminacy was a favorite accusation in Roman political invective, and was aimed particularly at populares, the politicians of the faction who represented themselves as champions of the people, sometimes called Rome's "democratic" party in contrast to the optimates, a conservative elite of nobles. In the last years of the Republic, the popularists Julius Caesar, Marcus Antonius (Mark Antony), and Clodius Pulcher, as well as the Catilinarian conspirators, were all derided as effeminate, overly groomed, too good looking men who might be on the receiving end of sex from other males; at the same time, they were supposed to be womanizers or possessed of devastating sex appeal. Perhaps the most notorious incident of cross dressing in ancient Rome occurred in 62 BC, when Clodius Pulcher intruded on annual rites of the Bona Dea that were restricted to women only. The rites were held at a senior magistrate's home, in this year that of Julius Caesar, nearing the end of his term as praetor and only recently invested as Pontifex Maximus. Clodius disguised himself as a female musician to gain entrance, as described in a "verbal striptease" by Cicero, who prosecuted him for sacrilege (incestum):

Take away his saffron dress, his tiara, his girly shoes and purple laces, his bra, his Greek harp, take away his shameless behavior and his sex crime, and Clodius is suddenly revealed as a democrat. The actions of Clodius, who had just been elected quaestor and was probably about to turn thirty, are often regarded as a last juvenile prank. The all female nature of these nocturnal rites attracted much prurient speculation from men; they were fantasized as drunken lesbian orgies that might be fun to watch. Clodius is supposed to have intended to seduce Caesar's wife, but his masculine voice gave him away before he got a chance. The scandal prompted Caesar to seek an immediate divorce to control the damage to his own reputation, giving rise to the famous line "Caesar's wife must be above suspicion". The incident "summed up the disorder of the final years of the republic". In addition to political invective, cross dressing appears in Roman literature and art as a mythological trope (as in the story of Hercules and Omphale exchanging roles and attire), religious investiture, and rarely or ambiguously as transvestic fetishism. A section of the Digest by Ulpian categorizes Roman clothing on the basis of who may appropriately wear it; a man who wore women's clothes, Ulpian notes, would risk making himself the object of scorn. A fragment from the playwright Accius (170–86 BC) seems to refer to a father who secretly wore "virgin's finery". An instance of transvestism is noted in a legal case, in which "a certain senator accustomed to wear women's evening clothes" was disposing of the garments in his will. In a "mock trial" exercise presented by the elder Seneca, a young man (adulescens) is gang raped while wearing women's clothes in public, but his attire is explained as his acting on a dare by his friends, not as a choice based on gender identity or the pursuit of erotic pleasure. Gender ambiguity was a characteristic of the priests of the goddess Cybele known as Galli, whose ritual attire included items of women's clothing. They are sometimes considered a transgender priesthood, since they were required to be castrated in imitation of Attis. The complexities of gender identity in the religion of Cybele and the Attis myth are explored by Catullus in one of his longest poems, Carmen 63.

Ерлер

Римдік еркектер төмен мәртебелі еркектермен жыныстық қатынасқа түсу арқылы еркектік беделін жоғалтпайтын, тіпті жыныстық үстемдік пен басқаларды бағындыру, олардың жынысына қарамастан, еркектігін арттыратын болып есептелді. Дегенмен, жыныстық қатынаста бағынышты рөл атқарғандар, кейде «пассивті» немесе «бағынған» деп аталатын, әлсіз және әйелшекеш деп есептелді (төменде кунилунгус және феллацио туралы бөлімді қараңыз), бұл әйелмен немесе ер адаммен болсын, жыныстық қанағаттандыру мақсатында да осылай болды. Өз денесін басқалардың, әсіресе жыныстық қанағаттандыру үшін, қанағаттандыруға беру – қорлау, әлсіздік пен құлдық белгісі саналды. Лекс Скантиния сияқты заңдар мен Августтың моральдық заңнамасының түрлі бөлімдері еркектер арасындағы бір жынысты қатынасты шектеуге бағытталды, оны азамат ретіндегі еркектің мәртебесі мен тәуелсіздігіне қауіп деп қарады. Латын тілінде еркек нормасынан тыс еркектерді атау үшін көптеген сөздер болғандықтан, кейбір ғалымдар Римде гомосексуалистік субмәдениет болғандығын айтады; яғни, «гомосексуалист» термині латын тілінде тікелей баламасы жоқ және римдік мәдениетке қолданғанда анахронизм болып табылады, бірақ әдеби деректер еркін ерлердің аз тобы арасында бір жыныстық бейімділікті немесе бағдарды көрсететін мінез-құлық үлгісін көрсетеді. Мысалы, экзолет термині ересек адамды білдіреді; әлеуметтік жағынан «еркек» деп есептелген римдіктер еркектердің жыныстық қатынасын 20 жасқа толмаған «балалармен» – жезөкшелермен немесе құлдармен шектемеді. Мысалы, Сатирикон ересек, еркін еркектердің бір-біріне жыныстық қызығушылық танытуының көптеген мысалдарын келтіреді. Кейбір ересек еркектер өздерімен тең жастағы немесе жас серіктеспен пассивті рөлді қалауы мүмкін, бірақ бұл қоғамда мақұлданбады. Гомоэротикалық латын әдебиетіне Катуллдың «Ювентий» өлеңдері, Тибулл мен Проперцийдің элегиялары, Вергилийдің екінші Эклоги және Горацийдің бірнеше өлеңдері кіреді. Лукреций «De rerum natura» (4.1052–1056) шығармасында ұл балаларға деген махаббатқа тоқталады. Ақын Марциал әйелге үйленгеніне қарамастан, әйелдерді жыныстық серіктес ретінде жиі мазақтайды және пуэридің (балалардың) сұлулығын мақтайды. Петронийдің «Сатириконы» еркектер арасындағы жыныстық қатынас мәдениетімен сіңгендіктен, 18 ғасырдағы еуропалық әдеби ортада оның есімі «гомосексуализмнің синонимі» болды. Овидий «Метаморфозаларда» гомоэротизмді мифологиялық тұрғыдан қарастырғанымен, латындық махаббат ақындарының арасында, тіпті римдіктердің арасында да ерекше, тіпті ол да эксклюзивті гетеросексуалдықты талап етпесе де, өзінің агрессивті гетеросексуалдық ұстанымымен ерекшеленеді. Римдік заң еркектер арасындағы некені мойындамаса да, императорлық кезеңнің басында кейбір еркек жұптар дәстүрлі неке рәсімдерін өткізді. Бір жынысты некелерді оларды мазақтайтын дереккөздерде кездестіруге болады; қатысушылардың сезімдері тіркелмеген. Азаматтардың бостандығын қорғау шараларынан басқа, гомосексуализмді жалпы қылмыс ретінде қудалау 3 ғасырда басталды, осы кезде христиан дінінің жақтасы Араб Филипп ерлердің жезөкшелігін тыйым салған. 4 ғасырдың соңында христиан империясы кезінде пассивті гомосексуализмді өртеу арқылы жазалаған. Теодосиан кодексі бойынша «әйел сияқты жыныстық қатынасқа түсетін» еркекке «жалалы семсермен өлім» жазасы берілді. Юстинианның тұсында бір жынысты адамдардың белсенді немесе пассивті жыныстық қатынасы, кіммен болса да, табиғатқа қайшы деп жарияланып, өлім жазасына кесілді. 542 және 559 жылдары болған апаттардан кейін гомосексуализм Құдайдың қаһарына себепкер болды деп айтылды. Юстиниан сондай-ақ кастрацияланған римдікті құлға айналдырған кез келген адамға өлім жазасын талап етті, бірақ ол шетелдік евнухтарды сатып алуға және сатуға рұқсат берді, егер олар Рим империясының шекарасынан тыс жерде кастрацияланса (Codex Justinianus, 4.42.2).

Roman men were free to have sex with males of lower status with no perceived loss of masculine prestige, and indeed, sexual mastery and dominance of others regardless of their sex could even enhance their masculinity. However, those who took the receiving role in sex acts, sometimes referred to as the "passive" or "submissive" role, were disparaged as weak and effeminate (see the section below on cunnilungus and fellatio), and that certainly included for the purpose of sexual gratification, whether that was with a woman or a man. On the other hand, allowing one's body to be subjugated for the pleasure of others, particularly for sexual purposes, was seen as degrading and a mark of weakness and servility. Laws such as the poorly understood Lex Scantinia and various pieces of Augustan moral legislation were meant to restrict same sex activity among freeborn males, viewed as threatening a man's status and independence as a citizen. Latin had such a wealth of words for men outside the masculine norm that some scholars argue for the existence of a homosexual subculture at Rome; that is, although the noun "homosexual" has no straightforward equivalent in Latin and is an anachronism when applied to Roman culture, literary sources do reveal a pattern of behaviors among a minority of free men that indicate same sex preference or orientation. Some terms, such as exoletus, specifically refer to an adult; Romans who were socially marked as "masculine" did not confine their same sex penetration of male prostitutes or slaves to those who were "boys" under the age of 20. The Satyricon, for example, includes many descriptions of adult, free men showing sexual interest in one another. Some older men may at times have preferred the passive role with a partner of the same age or younger, but this was socially frowned upon. Homoerotic Latin literature includes the "Juventius" poems of Catullus, elegies by Tibullus and Propertius, the second Eclogue of Vergil, and several poems by Horace. Lucretius addresses the love of boys in De rerum natura (4.1052–1056). The poet Martial, despite being married to a woman, often derides women as sexual partners, and celebrates the charms of pueri (boys). The Satyricon of Petronius is so permeated with the culture of male–male sexuality that in 18th century European literary circles, his name became "a byword for homosexuality". Although Ovid includes mythological treatments of homoeroticism in the Metamorphoses, he is unusual among Latin love poets, and indeed among Romans in general, for his aggressively heterosexual stance, though even he did not claim exclusive heterosexuality. Although Roman law did not recognize marriage between men, in the early Imperial period some male couples were celebrating traditional marriage rites. Same sex weddings are reported by sources that mock them; the feelings of the participants are not recorded. Apart from measures to protect the liberty of citizens, the prosecution of homosexuality as a general crime began in the 3rd century when male prostitution was banned by Philip the Arab, a sympathizer of the Christian faith. By the end of the 4th century, passive homosexuality under the Christian Empire was punishable by burning. "Death by sword" was the punishment for a "man coupling like a woman" under the Theodosian Code. Under Justinian, all same sex acts, passive or active, no matter who the partners, were declared contrary to nature and punishable by death. Homosexual behaviors were pointed to as causes for God's wrath following a series of disasters around 542 and 559. Justinian also demanded the penalty of death for anyone who enslaved a castrated Roman, although he permitted the buying and selling of foreign born eunuchs as long as they were castrated outside the boundaries of the Roman Empire (Codex Justinianus, 4.42.2).

Ерлерді зорлау

Зорталған еркектер заңдық немесе әлеуметтік мәртебеден айырылмады (инфамия), олар жезөкшелікпен айналысқан немесе жыныстық қатынаста өз еркімен қабылдаушы рөлді атқарған еркектерге қарағанда. Заңгер Помпонийдің сөзіне сәйкес, "соғыс кезінде қарақшылар немесе жаулардың күшімен зорталған (vi praedonum vel hostium) кез келген адам" ешқандай ұятқа қабылған жоқ. Әскери жеңілістен кейін жаппай зорлау туралы қорқыныш ерлер мен әйелдердің әлеуетті құрбандарына бірдей қатысты. Рим заңы ер азаматты зорлауды б.з.д. 2 ғасырында таныды, сол кезде еркектердің бір жыныстық бағытындағы адамдарды қатыстыруы мүмкін бір іс бойынша шешім шығарылды. Заң бойынша, жезөкше болып жұмыс істеген адамды зорлауға болмайды, бірақ "нақабыл (famosus) және күмәнді (suspiciosus)" адам да басқа еркектер сияқты денесін зорлықпен жыныстық қатынасқа мәжбүрлеуден құқыққа ие деп шешілді. Б.з.д. 1 ғасырдың басындағы риторика туралы кітапта еркін туған еркек (ingenuus) зорлануы аналық отбасының бастығының зорлануымен бірдей қылмыс ретінде қарастырылды. Біздің заманымыздың 3 ғасырының басында жазылған, бірақ "Жулиус Цезарь диктатурасынан бастау алған" Лекс Юлия де ви публика зорлауды "бала, әйел немесе кез келген адамға" қатысты күштеп жыныстық қатынас жасау деп анықтады; зорлаушы өлім жазасына кесілді, бұл Рим заңдарында сирек кездесетін жаза. Егер ер адам еркін туған баланы жыныстық мақсатта ұрласа немесе баланың серігіне (comes) мүмкіндік үшін пара берсе, ол өлім жазасына кесілетін қылмыс болып саналды. Абайсызда серікшілік жасағандар әртүрлі заңдар бойынша сотталуы мүмкін, кінәлілік құрбанның өзінен гөрі өз міндеттерін орындамаған қамқоршыларға жүктеледі. Заң құрбанның кінәсіздігін мойындаса да, қорғаушылардың сөздері алқабилер арасындағы кінәлі көзқарасты пайдалануға болатынын көрсетеді. Ingenuus-ты зорлау Римде жасалатын ең ауыр қылмыстардың бірі болып саналды, сондай-ақ әкесін өлтіру, бойжеткен қызды зорлау және храмды тонау. Дегенмен, зорлау – адалсыздық жасаған еркекке салған дәстүрлі жазалардың бірі болды, бірақ көбінесе іс жүзінде емес, тек қанаушылық фантазиясында ғана. Бір адамның екіншісіне анальдық немесе ауызша зорлау (irrumatio) жасау туралы қауіп-қатерлер – инвективті поэзияның тақырыбы, әсіресе Катуллдың әйгілі Carmen 16-сында, және еркектік мақтаныш пен басымдық танытудың бір түрі болды.

Men who had been raped were exempt from the loss of legal or social standing (infamia) suffered by males who prostituted themselves or willingly took the receiving role in sex. According to the jurist Pomponius, "whatever man has been raped by the force of robbers or the enemy in wartime (vi praedonum vel hostium)" ought to bear no stigma. Fears of mass rape following a military defeat extended equally to male and female potential victims. Roman law addressed the rape of a male citizen as early as the 2nd century BC, when a ruling was issued in a case that may have involved a male of same sex orientation. Although a man who had worked as a prostitute could not be raped as a matter of law, it was ruled that even a man who was "disreputable (famosus) and questionable (suspiciosus)" had the same right as other free men not to have his body subjected to forced sex. In a book on rhetoric from the early 1st century BC, the rape of a freeborn male (ingenuus) is equated with that of a materfamilias as a capital crime. The Lex Julia de vi publica, recorded in the early 3rd century AD but "probably dating from the dictatorship of Julius Caesar", defined rape as forced sex against "boy, woman, or anyone"; the rapist was subject to execution, a rare penalty in Roman law. It was a capital crime for a man to abduct a free born boy for sexual purposes, or to bribe the boy's chaperone (comes) for the opportunity. Negligent chaperones could be prosecuted under various laws, placing the blame on those who failed in their responsibilities as guardians rather than on the victim. Although the law recognized the victim's blamelessness, rhetoric used by the defense indicates that attitudes of blame among jurors could be exploited. The rape of an ingenuus is among the worst crimes that could be committed in Rome, along with parricide, the rape of a female virgin, and robbing a temple. Rape was nevertheless one of the traditional punishments inflicted on a male adulterer by the wronged husband, though perhaps more in revenge fantasy than in practice. The threat of one man to subject another to anal or oral rape (irrumatio) is a theme of invective poetry, most notably in Catullus' notorious Carmen 16, and was a form of masculine braggadocio.

Әскери қызметтегі жыныстық қатынас

Римдік сарбаз, кез келген еркін және құрметті римдік ер адам сияқты, жыныстық қатынас мәселесінде өзін-өзі ұстауға тиіс болды. Зина жасады деп айыпталған сарбаздар қызметтен шеттетілді; Зина жасады деп танылғандар әскерге қабылданудан алынбады. Қатаң командирлер лагерьге бәделер мен жезөкшелерді кіргізбеуі мүмкін, бірақ жалпы алғанда, Рим әскері, жолда жүргенде немесе тұрақты бекіністе (каструм) орналасқанда, көптеген ілесушілермен бірге болды, олардың арасында жезөкшелер де болуы мүмкін. Олардың болуы қалыпты жағдай деп есептелді және көбінесе мәселе туғанда ғана айтылды.

Ең қызығы, Империялық әскерде некеге тыйым салу. Бастапқыда Римде отбасын тастап, қажет болғанда қаруға шақырылатын азаматтардан тұратын әскер болды. Орта Республиканың кеңею кезеңінде Рим провинциялар ретінде қорғалатын аумақтарды иемденуді бастады, ал Гай Марий (б.з.д. 86 ж.) тұсында әскер кәсібиленді. Некеге тыйым салу Август тұсында басталды (б.з.д. 27–14 ж.), мүмкін отбасыларды әскерден еріп келуіне және оның жылдамдығын төмендетуіне жол бермеу үшін. Некеге тыйым салу жүзбасылық шеніне дейінгі барлық шендерге қатысты; басқарушы топтағы адамдар босатылды. 2-ші ғасырда Империяның тұрақтылығы көптеген бөлімшелерді тұрақты бекіністерде ұстады, онда жергілікті әйелдермен қарым-қатынас жиі дамитын. Бұл одақтарды неке ретінде заңдастыру мүмкін болмаса да, олардың сарбаздарға эмоционалдық қолдау көрсетудегі маңызы мойындалды. Сарбаз қызметтен босатылғаннан кейін, жұбайларға азаматтық некеге (конубиум) заңды түрде некеге тұру құқығы берілді, ал олардың барлық балалары азаматтардың балалары деп есептелді. Септимий Север 197 жылы тыйымды жойды. Сарбаздарға еркек құлдарды пайдалану, соғыс зорлау және бір жынысты қатынастар сияқты жыныстық қанағат алудың басқа да түрлері қол жетімді болды. Сарбаздар арасындағы гомосексуалистік қатынас қатаң жазаға, тіпті өлім жазасына да әкелді. Себебі, еркін туған ер адаммен жыныстық қатынасқа түсу римдік әдепке қайшы болды. Сарбаз денесін жыныстық мақсаттар үшін пайдалануға жол бермеу арқылы өзінің еркектігін сақтады. Бұл физикалық тұтастық әскери иерархиядағы еркін адам ретінде оның іс-әрекеттеріне қойылған шектеулерге қайшы келді; ең қызығы, римдік сарбаздар – азаматтық әлемде көбінесе құлдарға ғана арналған дене жазасына тұрақты түрде ұшырайтын жалғыз азаматтар еді. Жыныстық тұтастық сарбаздың мәртебесін ерекшелендірді, өйткені ол өзінің азаматтық тәуелсіздігінің көп бөлігінен бас тартты, ал құлдың мәртебесінен айырмашылығы бар. Соғыста зорлау жеңіліске ұшырағанын білдірді, бұл сарбаздың денесін жыныстық жағынан бұзуға жол бермеуінің тағы бір себебі. Плутархтың Мариус туралы өмірбаянында баяндалған оқиға сарбаздың жыныстық тұтастығын сақтауға құқығы бар екенін көрсетеді. Требоний есімді жас, келбетті сарбазды оның жоғары тұрған офицері, Мариус немересі Гай Луций, біршама уақыт бойы жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшыратқан. Бір түні Требоний Луцийдің шатырына шақырылды. Өзінің жоғарғы басшысының бұйрығына бағынуға мәжбүр болған ол жыныстық зорлық-зомбылықтың нысаны болды және қылышын суырып алып, Луцийді өлтірді. Әдетте офицерді өлтіргені үшін сотталған адам өлім жазасына кесіледі. Сотқа тартылғанда, ол Луцийді бірнеше рет қорлағанын және "құнды сыйлықтарға қарамастан, денесін ешкімге сатпағанын" дәлелдеу үшін куәгерлерді ұсынды. Мариус Требонийді туысын өлтіргені үшін ақтап қана қоймай, оған батылдығы үшін тәж сыйлады. Рим тарихшылары өздерінің билігін теріс пайдаланып, сарбаздарды жыныстық қатынасқа мәжбүрлеген, содан кейін ауыр зардаптарға ұшыраған офицерлер туралы да ескертулер жазған. Римдіктер еркектермен қарым-қатынаста жасөспірімдерге тартымдылықты сақтап қалған ең жас офицерлерге хош иіссуды қолданудан, мұрын тесіктері мен қолтық астындағы шаштарды қырқудан аулақ болу сияқты еркектік қасиеттерін нығайтуға кеңес берді. Соғыс кезінде тұтқындарды жыныстық қатынас үшін күштеп пайдалану қылмыс ретінде қарастырылмады. Жаппай зорлау қаланы тонау кезіндегі жазалау шараларының бірі болды, бірақ егер қоршау дипломатиялық келіссөздер арқылы аяқталса, тұрғындар құлға айналдырылмайды және жеке зорлық-зомбылыққа ұшырамайды. Жаппай зорлау кейбір жағдайларда орын алған және сақталған дереккөздерде жеткіліксіз жазылған, бірақ халықты бақылаудың мақсатты стратегиясы болмады. Келісім шарты бойынша Римге бағынған аумақтар мен провинцияларда, жергілікті халыққа қарсы зорлау жасаған сарбаздар азаматтарға қарағанда қатаң жазаға тартылуы мүмкін. Римдік Испанияның ұзақ уақыт бойы губернаторы болған және провинциялықтармен құрмет пен ынтымақтастықты қадағалаған Серторий, бір сарбаз жергілікті әйелді зорлауға тырысқанда бүкіл когортаны атқылады. Жаппай зорлау Римдік азаматтық соғыстар кезінде шетелдегіден гөрі жиірек жазалау шарасы болған сияқты.

Perhaps most peculiar is the prohibition against marriage in the Imperial army. In the early period, Rome had an army of citizens who left their families and took up arms as the need arose. During the expansionism of the Middle Republic, Rome began acquiring vast territories to be defended as provinces, and during the time of Gaius Marius (d. 86 BC), the army had been professionalized. The ban on marriage began under Augustus (ruled 27 BC–14 AD), perhaps to discourage families from following the army and impairing its mobility. The marriage ban applied to all ranks up to the centurionate; men of the governing classes were exempt. By the 2nd century AD, the stability of the Empire kept most units in permanent forts, where attachments with local women often developed. Although legally these unions could not be formalized as marriages, their value in providing emotional support for the soldiers was recognized. After a soldier was discharged, the couple were granted the right of legal marriage as citizens (conubium), and any children they already had were considered to have been born to citizens. Septimius Severus rescinded the ban in 197 AD. Other forms of sexual gratification available to soldiers were the use of male slaves, war rape, and same sex relations. Homosexual behavior among soldiers was subject to harsh penalties, including death, Sex among fellow soldiers violated the Roman decorum against intercourse with another freeborn male. A soldier maintained his masculinity by not allowing his body to be used for sexual purposes. This physical integrity stood in contrast to the limits placed on his actions as a free man within the military hierarchy; most strikingly, Roman soldiers were the only citizens regularly subjected to corporal punishment, reserved in the civilian world mainly for slaves. Sexual integrity helped distinguish the status of the soldier, who otherwise sacrificed a great deal of his civilian autonomy, from that of the slave. In warfare, rape signified defeat, another motive for the soldier not to compromise his body sexually. An incident related by Plutarch in his biography of Marius illustrates the soldier's right to maintain his sexual integrity. A good looking young recruit named Trebonius had been sexually harassed over a period of time by his superior officer, who happened to be Marius' nephew, Gaius Luscius. One night, having fended off unwanted advances on numerous occasions, Trebonius was summoned to Luscius' tent. Unable to disobey the command of his superior, he found himself the object of a sexual assault and drew his sword, killing Luscius. A conviction for killing an officer typically resulted in execution. When brought to trial, he was able to produce witnesses to show that he had repeatedly had to fend off Luscius, and "had never prostituted his body to anyone, despite offers of expensive gifts". Marius not only acquitted Trebonius in the killing of his kinsman, but gave him a crown for bravery. Roman historians record other cautionary tales of officers who abuse their authority to coerce sex from their soldiers, and then suffer dire consequences. The youngest officers, who still might retain some of the adolescent attraction that Romans favored in male–male relations, were advised to beef up their masculine qualities, such as not wearing perfume, nor trimming nostril and underarm hair. During wartime, the violent use of war captives for sex was not considered criminal rape. Mass rape was one of the acts of punitive violence during the sack of a city, but if the siege had ended through diplomatic negotiations rather than storming the walls, by custom the inhabitants were neither enslaved nor subjected to personal violence. Mass rape occurred in some circumstances, and is likely to be underreported in the surviving sources, but was not a deliberate or pervasive strategy for controlling a population. An ethical ideal of sexual self control among enlisted men was vital to preserving peace once hostilities ceased. In territories and provinces brought under treaty with Rome, soldiers who committed rape against the local people might be subjected to harsher punishments than civilians. Sertorius, the long time governor of Roman Spain whose policies emphasized respect and cooperation with provincials, executed an entire cohort when a single soldier had attempted to rape a local woman. Mass rape seems to have been more common as a punitive measure during Roman civil wars than abroad.

Әйелдердің жыныстық қатынасы

Римдіктер отбасына ерекше мән бергендіктен, әйелдердің жыныстық қатынасы әлеуметтік тәртіп пен гүлденудің негіздерінің бірі саналды. Әйел азаматтардың жыныстық қатынасын некеде жүзеге асыруы күтілді және олардың жыныстық адалдығы (пудицития) мен бала тууы үшін құрметке ие болды: Август үш бала туған әйелдерге арнайы құрмет пен жеңілдіктер берді ("Ius trium liberorum" қараңыз). Әйелдердің жыныстық қатынасын бақылау мемлекеттің тұрақтылығы үшін қажет деп есептелді, бұл Вестальдардың толыққанды тазалығында ең айқын көрінді. Антын бұзған Весталь тірідей жерленді, бұл римдік жерлеу рәсімінің кейбір элементтерін қайталайтын болды; оның жарық көргені өлім жазасына кесілді. Әйелдердің жыныстық қатынасы, тәртіпсіз немесе үлгілі болса да, Республика үшін дағдарыс кезінде мемлекеттік дінге әсер ететін. Августтың моральдық заңдары әйелдердің жыныстық қуатын бағындыруға бағытталған. Ерлерге қарағандай, еркектердің жыныстық жағынан өзін көрсеткендері, мысалы, жезөкшелер мен актрисалар, немесе өзін кемсітусіз ұсынғандары заңдық қорғаудан және әлеуметтік құрметтен шеттетілді. Көптеген римдік әдеби көздері некеде жыныстық құштарлықты қанағаттандыратын әйелдерді жақсы көреді. Ежелгі әдебиет көбінесе жыныстық қатынасқа еркектердің көзқарасын ұстанатын болса, Август заманының ақыны Овидий әйелдердің жыныстық қатынасты қалай сезінетініне ерекше және бірегей қызығушылық танытты.

Әйел денесі

Римдіктердің әйелдердің жалаңаш күйіне қатысты көзқарасы гректерден өзгеше болғанмен, олардың ықпалында болды. Гректер еркек денесін жалаңаш түрде идеалдаса, сыйлы әйелдерді киіммен бейнелеген. Алайда, Рим империясының өнеріндегі әйел құдайлардың жартылай жалаңаш бейнеленуі көкіректерді нәрлендірудің, молшылықтың және тыныштықтың қадірлі, бірақ құлқы сезімдік бейнесі ретінде көрсетуге мүмкіндік берді. Эротикалық өнерде кішкентай көкіректі және кең жамбасты әйелдердің дене бітімі идеалды саналды. Біздің заманымыздың I ғасырына қарай, римдік өнер әйелдердің жалаңаш бейнесіне, оның ішінде жыныстық қатынас сияқты әртүрлі іс-әрекеттерге үлкен қызығушылық танытты. Порнографиялық өнерде жыныстық актілер жасап жатқан, жезөкше деп есептелетін әйелдер бейнеленгенде, тіпті дененің қалған бөлігі жалаңаш болса да, көкіректер стrophiumмен жабылуы мүмкін. Шын өмірде, әдебиетте сипатталғандай, жезөкшелер кейде өздерінің бөлмелерінің кіреберісінде жалаңаш түрде көрінетін немесе мөлдір жібек киім киетін. Сатылатын құлдарды сатып алушыларға кемшіліктерін тексеру үшін жалаңаш күйінде көрсетуші еді, бұл олардың өз денелерін бақылауға құқығы жоқ екенін көрсететін. Үлкен Сенека сатуға арналған әйелді былай сипаттады:

Ол жағада жалаңаш тұрды, сатып алушының қалауынша; оның денесінің әрбір бөлігі тексеріліп, қолмен ұсталып бағаланды. Сатудың нәтижесін білгіңіз келе ме? Қарақшы сатты, ал іздеуші сатып алып, оны жезөкше ретінде пайдалану үшін алды. Әйел денесінің көрсетілуі оны осал қылды. Варро көздің барлық сезімдердің ең үлкені екенін айтты, себебі басқалары жақындықпен шектелген, ал көз тіпті жұлдыздарға дейін жетіп, тереңге үңіле алады. Ол «көз, қарау» деген латын сөзі – visus, этимологиялық жағынан «күш, қуат» деген мағына беретін vis сөзімен байланысты деп ойлады. Бірақ visus пен vis арасындағы байланыс, оның пікірінше, құмарлықтың туындауына да мүмкіндік береді, дәл сол сияқты Актеон жалаңаш Диананы көру арқылы құдайды құрметсіздікке ұшыратты. Мүсінде бейнеленген толығымен жалаңаш әйел денесі Венераның жалпылама түсінігін бейнелейді деп есептелді, ал оның грек аналогы Афродита грек өнерінде ең көп жалаңаш бейнеленген құдай.

Әйел жыныстық мүшелері

Әйел жыныстық мүшелері үшін "негізгі әдепсіздік" - cunnus, "cunt", бірақ бұл ағылшын тіліндегідей күшті наразылық тудырмайды. Марциал бұл сөзді отыздан астам рет, Катулл бір рет, ал Гораций тек ерте туындыларында үш рет қолданады; ол Priapea және граффитиде де кездеседі. Әйелдер жыныстық мүшелерін атау үшін қолданған сленг сөздердің бірі – porcus, "шошқа", әсіресе ересек әйелдер қыздар туралы сөйлескенде. Варрон бұл қолданысты некеге тұру рәсімдерінде Цересқа шошқа құрбан етумен байланыстырады. Егістік, бақша және шалғын туралы метафоралар жиі кездеседі, сондай-ақ еркектің "соқасы" мен әйелдің "егістігі" туралы бейне де бар. Басқа метафораларға үңгір, ор, шұңқыр, қап, ыдыс, есік, ошақ, пеш және құрбандық тақтасы жатады. Әйелдердің жыныс мүшелері жиі қарғыс және сатиралық өлеңдерде жек көрінішті нысан ретінде суреттелсе де, латын махаббат лирикасында сирек кездеседі. Классикалық махаббат поэзиясының ең гетеросексуалды авторы Овидий ғана әйелге жыныстық стимуляция арқылы ләззат беру туралы айтады. Марциал әйел жыныстық мүшелері туралы тек қорлайтын сипаттамалар береді, бір әйелдің кіндігін "пеликанның лас жұтынуындай кең" деп сипаттайды. Кіндік жиі ер баланың ануымен салыстырылады, ол фаллосқа арналған ыдыс ретінде қарастырылады. Клитордың (landica) функциясы "жақсы түсіндірілген". Классикалық латында landica граффитиде және Priapea-да кездесетін өте әдепсіз сөз болды; клитор көбінесе метафорамен аталатын, мысалы, Ювеналдың cristaсы ("төбесі"). Цицеронның айтуынша, консулдық шендегі бір сөз сөйлеуші сенатты "landica" сияқты естілетін сөздерді айту арқылы таратып жіберді: hanc culpam maiorem an il lam dicam? ("Бұл кінә үлкен бе, әлде басқасы ма?" – сұрақ "Бұл үлкен кінә ме, әлде клитор ма?" деп естілді). "Одан да әдепсіз болуы мүмкін бе еді?" – Цицерон таңырқайды, сонымен бірге cum nos, "біз" деген сөздің cunnus сияқты естілетінін байқайды. Археологиялық қазбалар барысында табылған қорғасын саптамада "Мен Фулвияның клиторына нысана аламын" (Fulviae landicam peto) деген жазу болды. Фулвия – 40 және 30 жылдардағы азамат соғысы кезінде әскерге басшылық еткен Марк Антонийдің әйелі. Латын тілінде labia үшін стандартты сөз болған жоқ; медициналық жазушыларда кездесетін екі термин – orae, "шеттері" немесе "жағалары", және pinnacula, "кішкентай қанаттар". Ерте империяда vulva "жатыр" үшін қолданыла бастады, ал Республика кезеңінде жатырды белгілеу үшін әдетте uterus сөзі қолданылатын, кейде анық емес venter немесе alvus, екеуі де "қарын" деген мағынаны білдіретін. Vulva бастапқыда жануарлардың жатырын білдірген сияқты, бірақ Плинийдің "Табиғат тарихында" адам жатыры үшін "өте кең таралған". Императорлық кезеңде vulva "әйелдің көбелек мүшелерін" жалпылама немесе бұрыштап білдіре алады, кейде тек кіндікке қатысты. Латын Библиясының ерте аудармашылары жатырды белгілеу үшін vulva сөзін дұрыс және лайықты деп санады. Императорлық кезеңнің бір кездерінде matrix "жатыр" сөзінің жиі қолданылатын атауына айналды, әсіресе ежелгі антикалық гинекологтар, сондай-ақ көбелек мүшелерінің бөліктері үшін арнайы терминологияны қолданды. Әйелдер де, ерлер де жиі шашын қырып тастаған, бірақ күтім уақыт өте келе және жеке талғамға қарай өзгерген болуы мүмкін. Ертедегі сатирик Луцилийдің бір фрагменті "шашы бар қапты тесіп өту" туралы айтады, ал Помпейден табылған граффитиде "тегіс қапты емес, шашы бар қапты жақсырақ секіруге болады; ол ыстық және мүжілдік қалайды" деп жазылған. Помпейдегі Менандер үйінің монша кешеніндегі кальдарийдің кіреберісінде мозаикада ерекше графикалық бейнеленген: фалликалық май құтысы әйел жыныстық мүшелерінің пішіндес қырғыштармен қоршалған, ал "әдеттегіден гөрі үлкен және күлкілі түрде егжей-тегжейлі" пенисі бар "эфиопиялық" су тасушымен қатар орналасқан.

The "basic obscenity" for the female genitalia is cunnus, "cunt", though perhaps not as strongly offensive as the English. Martial uses the word more than thirty times, Catullus once, and Horace thrice only in his early work; it also appears in the Priapea and graffiti. One of the slang words women used for their genitals was porcus, "pig", particularly when mature women spoke of girls. Varro connects this usage of the word to the sacrifice of a pig to the goddess Ceres in preliminary wedding rites. Metaphors of fields, gardens, and meadows are common, as is the image of the masculine "plough" in the feminine "furrow". Other metaphors include cave, ditch, pit, bag, vessel, door, hearth, oven, and altar. Although women's genitals appear often in invective and satiric verse as objects of disgust, they are rarely referred to in Latin love elegy. Ovid, the most heterosexual of the classic love poets, is the only one to refer to giving a woman pleasure through genital stimulation. Martial writes of female genitalia only insultingly, describing one woman's vagina as "loose as the foul gullet of a pelican". The vagina is often compared to a boy's anus as a receptacle for the phallus. The function of the clitoris (landica) was "well understood". In classical Latin, landica was a highly indecorous obscenity found in graffiti and the Priapea; the clitoris was usually referred to with a metaphor, such as Juvenal's crista ("crest"). Cicero records that a hapless speaker of consular rank broke up the senate just by saying something that sounded like landica: hanc culpam maiorem an il lam dicam? ("Shall I call this fault greater or that one?" heard as "this greater fault or a clitoris?"). "Could he have been more obscene?" Cicero exclaims, observing at the same time that cum nos, "when we", sounds like cunnus. A lead sling bullet uncovered through archaeology was inscribed "I aim for Fulvia's clit" (Fulviae landicam peto), Fulvia being the wife of Mark Antony who commanded troops during the civil wars of the 40s and 30s. Latin lacked a standard word for labia; two terms found in medical writers are orae, "edges" or "shores", and pinnacula, "little wings". In the early Empire, vulva came into usage for "womb", the usual word for which had been uterus in the Republic, or sometimes more vaguely venter or alvus, both words for "belly". Vulva seems originally to have referred to the womb of animals, but is "extremely common" in Pliny's Natural History for a human uterus. In the Imperial era, vulva can mean "female reproductive organs" collectively or vaguely, or sometimes refers to the vagina alone. Early Latin Bible translators used vulva as the correct and proper word for the womb. At some point during the Imperial era, matrix became the common word for "uterus", particularly in the gynecological writers of late antiquity, who also employ a specialized vocabulary for parts of the reproductive organs. Both women and men often removed their pubic hair, but grooming may have varied over time and by individual preference. A fragment from the early satirist Lucilius refers to penetrating a "hairy bag", and a graffito from Pompeii declares that "a hairy cunt is fucked much better than one which is smooth; it's steamy and wants cock". At the entrance to a caldarium in the bath complex of the House of Menander at Pompeii, an unusual graphic device appears on a mosaic: a phallic oil can is surrounded by strigils in the shape of female genitalia, juxtaposed with an "Ethiopian" water bearer who has an "unusually large and comically detailed" penis.

Көкірек

Латын тіліндегі "көкөрек" сөздеріне mammae (ағылшын тілінде "mammary" сөзімен байланысты), papillae (нақтырақ "сөгіддер") және ubera, емшек сүті беру қабілетіне байланысты, соның ішінде жануардың сүт безі немесе қамы. Катулл мен Август поэзиясында эротикалық контекстте көкірек туралы айтылғанда papillae сөзі қолданылады. Әдемі әйелдің көкірегі "көзге іркілмейтін" болуы керек деп есептелді. Ежелгі грек поэзиясындағы идеалданған көкіректер алмаға теңестірілді, ал Марциал үлкен көкіректерді қысыммен күлдірді. Қартайған әйелдер, әдеттегідей, жағымсыз және барлық жағынан ұнамсыз болғандықтан, "салбырап тұратын" көкіректерге ие болды. Рим сахнасында үлкен көкіректер комедиялық жағынан тартымсыз әйел рөліндегі актерлердің киімдерінің бөлігі болды, себебі классикалық рим комедиясында әйел рөлін ер адамдар сомдады. Грек эпиграммалары идеалды көкіректерді сипаттаса, латын ақындары оларға аз қызығушылық танытты, кем дегенде, қазіргі заманғы әйелдің көкірегіне таңданып, құштарлықпен қараумен салыстырғанда. Олар көбінесе әйелдің сұлулығының немесе формасының кемелділігінің бір бөлігі ретінде қарастырылады, бірақ Овидий оларды қолмен ұстауға шақырады. Бір өлеңінде Катулл тойды тойлап, келіннің "жұмсақ сөгіддері" (teneris papillis) туралы айтады, бұл жақсы күйеудің онымен ұйықтауын қамтамасыз етеді; эротикалық тартымдылық некедегі адалдықты қолдайды, балалы болуға және ұзақ өмір сүруге әкеледі. Ежелгі заманда барлық нәрестелер ана сүтімен тамақтанғандықтан, көкірек бала күтімі мен аналықтың символы ретінде қарастырылды. Мастои, көкірек пішіндес сусын құю тостағандары және көкірек бейнелері Диана мен Геркулес сияқты құдайлардың киелі орындарында табылған құрбандықтардың (vota) арасында, кейде оларды бала күтуші әйелдер сыйлаған. Көкірек пішіндес тостағаннан ішудің діни мағынасы болуы мүмкін, егде жастағы немесе өлім алдындағы адамның ана сүтін ішуі қайта туудың символы болды. Этруск дәстүрінде құдай Юнона (Уни) Геркулеске өзінің көкірегін ұсынады, оның бейімделгендер қатарына кіруіне белгі ретінде. Діни мағынасы Пероның қарт әкесіне сүт берген оқиғасының негізінде болуы мүмкін. Бұл көрініс Помпейдегі балаға тиесілі бөлмедегі моральдық суреттердің арасында "қайғыда тартымдылық пен ізгіліктің кездесуі" деген жазумен бірге бейнеленген. Плиний ана сүтінің емдік қасиеттерін жазып, оны ең пайдалы емдік құралдардың бірі деп санайды, әсіресе көз және құлақ ауруларына қарсы. Басты көкірекке орап таңу бас ауруын емдеуге көмектеседі. Көкіректі ашу, әсіресе аналар мен бала емізуші әйелдер, қайғыны білдіру немесе мейірімділік сұрау үшін қолданылатын әрекеттің бірі. Сервийдің түсіндіруінше, қайғы кезінде көкіректі жалаңаш ету және соғу өлген адамды тамақтандыру үшін сүт шығару болып саналады. Грек және латын әдебиеттерінде мифологиялық аналар кейде өте қиын жағдайда көкіректерін ашып, олардың аналық рөлін құрметтеуді талап етеді. Мұндай қарқындылықпен ашық көкіректерде апотропалық күш бар. Тацит герман әйелдерінің еркектерін батыл шайқасуға шақырып, көкіректерін агрессивті түрде ашқанын айтады. Жалпы алғанда, "бұл әрекет жыныстық құмарлық емес, аяныш сезімін тудыруға арналған", бірақ мұндай ашық көкіректің сұлулығы кейде байқалады. Әйелдер әдетте киіммен бейнеленгендіктен, жалаңаш көкіректер ерікті, кездейсоқ немесе күшпен туындаған осалдықты немесе эротикалық қол жетімділікті білдіреді. Бір көкіректі ашу классикалық грек мүсіндеріндегі көрнекі мотив болды, онда басқа жағдайлармен қатар, азғыру кезінде де физикалық зорлық-зомбылық немесе зорлау туралы мәлімдеме жасалды. Кейбір ғалымдар оң жақ көкіректі ашудың эротикалық мәні бар, ал сол жақ көкіректі ашу бала күтімімен байланысты деген "кодты" табуға тырысты. Римдік өнер грек дәстүрлерін еліктесе немесе тікелей сүйенсе де, классикалық грек өнерінде әйелдердің бала емізу бейнесі жануарларша немесе варварлық ретінде қарастырылды, ал бір мезгілде өмір сүрген итальяндық дәстүр ана мен бала арасындағы қарым-қатынастың және әйелдің күшін басты назарға алды. Көкіректің эрогендік күші толығымен назардан тыс қалмады: әйелмен жыныстық қатынасты ер баламен салыстырып, Рим империясының дәуіріне жататын грек романы "оның көкірегін маған тигенде өзіндік ләззат сыйлайды" деп атап көрсетті. Пропертий көкіректің дамуын қыздардың "ойнауға" жасқа келгендігімен байланыстырады. Тибулл әйелдің кешкі ас ішкенде көкірегі "көрінетіндей" бос киім киюі мүмкін екенін айтады. Астрологиялық дәстүрде ана сүтімен жыныстық қатынас Венера, Меркурий және Сатурн планеталарының біріккенінде туған ер адамдардың ұнатуы мүмкін екендігі айтылады. Римдік суреттерде жыныстық жағынан ашық бейнеленгеніне қарамастан, көкірек кейде строфиуммен (көкөрек таспасы) жабылады.

Latin words for "breasts" include mammae (cf. English "mammary"), papillae (more specifically for "nipples"), and ubera, breasts in their capacity to provide nourishment, including the teats or udder of an animal. Papillae is the preferred word when Catullus and the Augustan poets take note of breasts in an erotic context. The breasts of a beautiful woman were supposed to be "unobtrusive." Idealized breasts in the tradition of Hellenistic poetry were compared to apples; Martial makes fun of large breasts. Old women who were stereotypically ugly and undesirable in every way had "pendulous" breasts. On the Roman stage, exaggerated breasts were part of the costuming for comically unattractive female characters, since in classic Roman comedy women's roles were played by male actors in drag. While Greek epigrams describe ideal breasts, Latin poets take limited interest in them, at least as compared to the modern focus on admiring and fondling a woman's breasts. They are observed mainly as aspects of a woman's beauty or perfection of form, though Ovid finds them inviting to touch. In one poem celebrating a wedding, Catullus remarks on the bride's "tender nipples" (teneris papillis), which would keep a good husband sleeping with her; erotic appeal supports fidelity within marriage and leads to children and a long life together. Because all infants were breastfed in antiquity, the breast was viewed primarily as an emblem of nurturing and of motherhood. Mastoi, breast shaped drinking cups, and representations of breasts are among the votive offerings (vota) found at sanctuaries of deities such as Diana and Hercules, sometimes having been dedicated by wet nurses. The breast shaped cup may have a religious significance; the drinking of breast milk by an adult who is elderly or about to die symbolized potential rebirth in the afterlife. In the Etruscan tradition, the goddess Juno (Uni) offers her breast to Hercules as a sign that he may enter the ranks of the immortals. The religious meaning may underlie the story of how Pero offered breast milk to her elderly father when he was imprisoned and sentenced to death by starvation (see Roman Charity). The scene is among the moral paintings in a Pompeiian bedroom that belonged to a child, along with the legend "in sadness is the meeting of modesty and piety". Pliny records medicinal uses of breast milk, and ranks it as one of the most useful remedies, especially for ailments of the eyes and ears. Wrapping one's head in a bra was said to cure a headache. Baring the breasts is one of the gestures made by women, particularly mothers or nurses, to express mourning or as an appeal for mercy. The baring and beating of breasts ritually in grief was interpreted by Servius as producing milk to feed the dead. In Greek and Latin literature, mythological mothers sometimes expose their breasts in moments of extreme emotional duress to demand that their nurturing role be respected. Breasts exposed with such intensity held apotropaic power. Tacitus notes Germanic women who exhorted their reluctant men to valorous battle by aggressively baring their breasts. Although in general "the gesture is meant to arouse pity rather than sexual desire", the beauty of the breasts so exposed is sometimes in evidence and remarked upon. Because women were normally portrayed clothed in art, bared breasts can signify vulnerability or erotic availability by choice, accident, or force. Baring a single breast was a visual motif of Classical Greek sculpture, where among other situations, including seductions, it often represented impending physical violence or rape. Some scholars have attempted to find a "code" in which exposing the right breast had an erotic significance, while the left breast signified nurturing. Although art produced by the Romans may imitate or directly draw on Greek conventions, during the Classical period of Greek art images of women nursing were treated as animalistic or barbaric; by contrast, the coexisting Italic tradition emphasized the breast as a focus of the mother–child relationship and as a source of female power. The erogenous power of the breast was not utterly neglected: in comparing sex with a woman to sex with a boy, a Greek novel of the Roman Imperial era notes that "her breast when it is caressed provides its own particular pleasure". Propertius connects breast development with girls reaching an age to "play". Tibullus observes that a woman just might wear loose clothing so that her breasts "flash" when she reclines at dinner. An astrological tradition held that mammary intercourse was enjoyed by men born under the conjunction of Venus, Mercury, and Saturn. Even in the most sexually explicit Roman paintings, the breasts are sometimes covered by the strophium (breast band).

Әйелдер жынысы

Басқа әйелмен жыныстық қатынас жасағанды ұнататын әйелге арналған грек сөздеріне hetairistria (heitaira, "сүйікті" немесе "серік"), tribas (көпше түрі tribades) және Lesbia кіреді; латын сөздеріне қарыз сөз tribas, fricatrix ("сүрткіш") және virago кіреді. Республика және ерте Империя дәуіріндегі рим әдебиетінде әйелдер арасындағы жыныстық қатынас туралы сілтемелер сирек кездеседі. Гетеросексуалдық өмір салтын жақтаған Овидий мұны "ешбір жануардың әйелге құштарлық танытпайтын, ерекше, жаңалық" деп сипаттайды. Бірақ Овидийдің "Метаморфозалар" (9.666–797) атты шығармасындағы Ифис пен Ианте туралы әңгімесі "әдеттегі әдебиетте әйелдердің бір-біріне деген құштарлығының ең толық сақталған мысалы" болып табылады. Овидийдің Диананың ізбасары Каллисто туралы баяны, ол ер адамдардың қосылуынан жалтаратын қасиетті құдай, гомоэротикалық мәндерге толы, себебі Каллисто Юпитердің алдауына ілігіп, оның Диана кейпінде келгенін сезбейді. Рим империясы кезеңінде әйелдер арасындағы бір жынысты қатынастар туралы мәліметтер көбірек, оның ішінде махаббат сиқыры, медициналық жазбалар, астрология және түс жору туралы мәтіндер бар. Помпеиден табылған граффити (CIL 4.5296) бір әйелдің екінші әйелге деген құштарлығын білдіреді:

Мен оның мойнына жабысып, кішкентай қолымен құшақтасып, нәзік еріндерін сүйгім келеді. Алға, қуыршақ, қуанышыңды желге тапсыр; маған сен, ер адамдардың табиғаты жеңіл. Лесбостық Сапфоға байланысты әйелдер арасындағы бір жынысты қатынастарды "лесбияндық" деп атаған алғашқы сілтеме Люкианда (б.з. II ғасыры) кездеседі: "Олар Лесбоста осы сияқты әйелдер бар дейді, еркек сияқты көрінеді, бірақ олар еркектерге бас игісі келмейді. Олар әйелдермен қарым-қатынас жасайды, әлдеқандай еркектер сияқты". Римдіктер жыныстық актіге "фалликалық" белсенді немесе үстем серіктес қажет деп ойлағандықтан, ер жазушылар лесбияндық жыныста әйелдердің біреуі дилдо қолданады немесе ену үшін ерекше үлкен клиторы болады және соның ләззат алатынына сенген. Дилдо римдік дереккөздерде сирек айтылады, бірақ классикалық грек әдебиеті мен өнерінде танымал комедиялық элемент болған. Марциал лесбияндықтарды аса зор сексуалдық құштарлығымен және әйелдер мен ұлдарға ену арқылы жыныстық қатынас жасайтындар деп сипаттайды. Императорлық кезеңдегі әйелдердің ұлдармен содомиялық қатынасқа түсуі, еркектер сияқты ішіп-жеуі және қатаң дене шынықтырумен айналысуы, римдік әйелдердің өсіп келе жатқан тәуелсіздігіне байланысты мәдени алаңдаушылықты көрсетеді.

Зорлаудың мифологиясы

Әйелдерді зорлау ертедегі Рим мифтері мен аңыздарында жиі кездесетін тақырып. Аңыз бойынша, Римді негізін қалаушылар Ромул мен Ремус Марс құдайының Весталь Рея Сильвияны зорлауынан туған. Ромул мен оның "тоналғандар тобы" ерлерден ғана тұратын қонысын қалаға айналдыру үшін, яғни сабин қыздарын күштеп алып, әйелдер етіп алу арқылы ғана мүмкін етеді. Рим монархиясының құлауы мен Республиканың құрылуы патша ұлы Секст Тарквинийдің зорға бағындырған Лукрецияның ар-намысын түгелдей жоққа шығаруынан бастау алды. Бұл аңыз римдіктердің шексіз жыныстық құштарлықты тирандық түрі деп қарағанын көрсетеді. Август тарихшысы Ливий ертедегі Рим тарихындағы зорлау мотивіне "қарсылық білдіргендей" көрінеді және осы оқиғалардың саяси маңыздылығын баса көрсетеді. Лукреций зорлауды дамыған өркениеттің шегінен тыс, жабайы мінез-құлық ретінде айыптайды, оны "адамның зорлық-зомбылық көрсетуі және жыныстық сезімді таңуы" деп сипаттайды.

Зорлау және заң

Рим заңы зорлауды қылмыс деп таныды: зорлау құрбаны ешқандай кінәлі емес еді. Күшпен немесе мәжбүрлеу арқылы жыныстық қатынас (vis), тіпті әйелге заң бойынша рұхсат етілмеген жағдайларда да (жоғарыдағы «Әдептік және құқықтық ұғымдар» бөлімін қараңыз), әйелді заң тұрғысынан кінәсыз қалдырды. Диоклетианның (284–305 ж.б. билік құрған) ресми ұстанымы мынадай болды:

Заңдар өздерінің адалдығын басқалардың құмарлықтарына сатқандардың ұятсыз зұлымдығын жазалайды, бірақ күшпен жасалған зорлауға ұшырағандарды кінәламайды, себебі олардың абыройына нұқсан келмейтіні және олардың басқалармен некелесуіне тыйым салынбайтыны дұрыс шешілген. Республика дәуіріндегі әдеби дереккөздер зорлаудың дұрыс емес екенін және қатаң жазаланатынын нақты көрсетеді, бірақ б.з.б. 40-жылдардағы Юлий Цезар диктатурасы кезінде қабылданған Лекс Юлия де ви публикаға дейін оны қылмыс ретінде қарауға болатын заңдар белгісіз болды. Римде мемлекеттік прокурорлар болған жоқ; істерді заңгерлік білімі мен сөйлеу қабілеті бар кез келген азамат қарауы мүмкін еді. Республикада босатылған әйелдерге қылмыстық қудалауды бастауға рұқсат берілгендіктен, зорлау құрбаны өзінің зорлаушысына қарсы шара қолдануы мүмкін еді. Әйтпесе, істі оның әкесі, күйеуі немесе басқа біреу қарауы мүмкін еді. Зорлауға шектеу мерзімі болмады; керісінше, Август тұсында қылмыс деп танылған зинақорлықты бес жыл ішінде тергеуге тиіс болды. Цицерон актрисаны ұжымдық зорлау фактісіне қатысқан клиентін қорғады, өйткені жас жігіттер ойын-сауық орындарында белгілі бір еркіндікке ие болды. Құлды зорлау тек Lex Aquilia бойынша оның иесінің мүлкіне келтірілген зиян ретінде қарастырылуы мүмкін еді. Зорлаудан ақталған жағдайда, басқа қылмыстар сияқты, прокурор жалған айыптау (calumnia) үшін жауапкершілікке тартылуы мүмкін еді. Зорлауды тергеуге психологиялық және әлеуметтік қысымдар, мысалы, ұят немесе жеке өмірін жария етуден тарту кедергі келтіруі мүмкін. Ал христиан теологтары оны еріксіз сексуалды ләззат алудың күнасы деп есептеді. Бірінші христиан императоры Константин зорлауды жеке қылмыс емес, қоғамға қарсы қылмыс ретінде қайта қарастырды. Бұрынғы римдік заңдар ұрлау мен қашып кету арасындағы шекараны нашар анықтады, өйткені екі жағдайда да қызының некесіне келісім беру немесе бермеу құқығы оның әкесіне тиесілі болды. Сондықтан, raptus сөзі сәтті азғыруды, сондай-ақ ұрлауды немесе зорлауды білдіруі мүмкін еді. Егер қыз келіссе, Константин оны және оны ұрлаған еркекті тірідей өртеп жіберуге бұйырды. Егер ол келіспесе, ол әлі де кінәлі деп есептелді, «өйткені ол көмекке шақырып өзін құтқара алатын еді». Егер әйел отбасымен бірге некеге тұруға келіссе де, неке заңды түрде жарамсыз болып саналады. Республикада және христиан империясына дейінгі кезеңде ұрлаудың немесе қашып кетудің салдары жұбайлар мен олардың отбасыларына байланысты болды.

The laws punish the foul wickedness of those who prostitute their modesty to the lusts of others, but they do not attach blame to those who are compelled to stuprum by force, since it has, moreover, been quite properly decided that their reputations are unharmed and that they are not prohibited from marriage to others. Although literary sources from the Republican era make it clear that rape was wrong and severely penalized, the statutes under which it might be charged as a crime are unknown until passage of the Lex Iulia de vi publica, dating probably to the dictatorship of Julius Caesar in the 40s BC. Rome had no state prosecutors; cases could be prosecuted by any citizen with the legal expertise and speaking ability to do so. Since emancipated women were allowed to bring criminal prosecutions in the Republic, it is conceivable that a rape victim could have brought charges against her rapist herself. Otherwise, the case could be prosecuted by her father or husband, or by anyone who saw fit to do so. There was no statute of limitations for rape; by contrast adultery, which was criminalized under Augustus, had to be prosecuted within five years. Cicero defended a client whose misdeeds included the gang rape of an actress on the grounds that young men took customary license with entertainers. The rape of a slave could be prosecuted only as damage to her owner's property, under the Lex Aquilia. An acquittal for rape, as with any other crime, would open the prosecutor to a retaliatory charge of calumnia, malicious prosecution. The prosecution of rape might also be hindered by psychological and social pressures, such as embarrassment or a reluctance to expose one's private life. and Christian apologists regarded her as having committed the sin of involuntary sexual pleasure. The first Christian emperor Constantine redefined rape as a public offense rather than as a private wrong. Earlier Roman law had blurred the line between abduction and elopement, since in either case it was the right of the paterfamilias to give or withhold his consent to his daughter's marriage that had been violated. The word raptus thus could refer to a successful seduction as well as abduction or rape. If the girl consented, Constantine ordered that she be punished along with the male "abductor" by being burnt alive. If she had not consented, she was still considered an accomplice, "on the grounds that she could have saved herself by screaming for help". Even if she and her family consented to a marriage as the result of an elopement, the marriage was legally void. In the Republic and the pre Christian Empire, the consequences of an abduction or an elopement had been up to the couple and their families.

Жыныстық қатынас және балалар

Еркін туған еркек және әйел балалардың бәрі де тога пратекста киетін, күлгін жиекті киім болған, ол киген адамның «қол тигізбес» мәртебесін көрсететін. «Балалық шақтың осалдығын қасиетті және құрметті ету» үшін «қасиетті пратекстаға» ант беруге болар еді. Пратекста кигендердің алдында әдепсіз сөздер айту діни түрде тыйым салынған (нефас) еді, ал Катон ұлының алдында Вестальдік қыздардың бар екені секілді сөйлеуге тырысқанын айтты. Еркін туған римдік ұлдар да булла деп аталатын апотропалық амулет киетін, ол алтын, күміс немесе қоладан жасалған медальонның ішінде немесе былғары қалтада фалликалық талисманды (фаскинум) қамтитын. Бұл булланың сиқырлық функциясынан басқа, ұлдың жыныстық қатынасқа қол жеткізбеу ескертуі ретінде де қызмет еткен. Қыз балалар үшін ай тәрізді амулет – лунула болды. Еркін туған балаларды жыныстық зорлық-зомбылықтан қорғайтын заңдар болды, ал еркін туған баланы зорлау өлім жазасына кесілетін қылмыс еді; бұл қатаңдық жас азаматтың қадір-қасиетін қорғауға бағытталған. Шығармашылық еркіндік қорғаныс ретінде қабылданбады; Валериус Максимнің айтуынша, «пратексталы ұл» (puer praetextatus) және еркін туған бойжеткенді (ingenua virgo) азғыру туралы поэтикалық мақтаныш сотта прокурордың моральдық беделін жоққа шығару үшін пайдаланылды. Цицерон Квинт Апронийдің бұзық әрекеттерін айыптап, ең ауыр қылмысына келді: Апроний тойда жалаңаш билеп, пратекста киетін жастағы баланың алдында болды. Балаларды дұрыс ересектердің әлеуметтік мінез-құлқына үйрету үшін кештерге (convivia) алып барғанмен, Квинтилиан өз заманындағы ата-аналарды жаман үлгі болғандары үшін сынады: олар жақын достарын және еркектерді көрсетіп, тіпті балаларының қасында да ұятсыз мінез-құлық танытады және балалары жасына сәйкес келмейтін нәрселерді айтса, оны әдемі деп санайды. Квинтилиан мұндай жаман мінез-құлықты жалпы моральдық құлдыраудың белгісі деп есептейді. Алайда, ежелгі дәстүр бойынша, үйлену тойларында ұлдарға әдепсіз сөздер айтуға рұқсат беріліп, жаңа үйленген жұпқа ұятсыз әзілдер айтылып, көңіл көтерілді, өйткені юмор мен күлкінің фертильділікті ынталандырады деп есептелді. Бұл қорғау тек еркін туған балаларға ғана қатысты, құл болып туғандарға, құлдыққа сатылғандарға немесе соғыста тұтқынға алынғандарға емес. Римдіктер арасындағы педерастияның әлеуметтік қабылдануы жоғары сыныптағы ер адамдардың жас құлдарды немесе әйелдерді пайдалануына бағытталған.

Both male and female freeborn children wore the toga praetexta, a purple bordered garment that marked its wearer as having "inviolable" status. An oath could be sworn upon the "sacred praetexta", a marker of how "we make sacred and venerable the weakness of childhood". It was religiously impermissible (nefas) to use obscene language in front of those wearing the praetexta, and Cato claimed that in front of his son he tried to speak as though Vestal Virgins were present. Freeborn Roman boys also wore an apotropaic amulet called the bulla which incorporated a phallic talisman (fascinum) inside a locket of gold, silver, or bronze, or in a leather pouch. In addition to its magical function, the bulla would have been a visible warning that the boy was sexually off limits. The equivalent for the girl was the lunula, a crescent moon amulet. There were laws protecting freeborn children from sexual predators, and the rape of a freeborn boy was a capital crime; this severity was directed at protecting the integrity of the young citizen. Fictional license was not a defense; Valerius Maximus reports that a poetic boast of seducing a puer praetextatus ("praetextate boy") and a freeborn virgin (ingenua virgo) was used in court to impugn a prosecutor's moral authority. In denouncing the debaucheries of Quintus Apronius, Cicero builds to the worst offence: Apronius danced naked at a banquet in front of a boy still of an age to wear the praetexta. Although children were taken to dinner parties (convivia) to accustom them to proper adult social behavior, Quintilian scolds parents of his day for being poor role models: they parade their mistresses and male concubines and behave indiscreetly even when their children are present, and think it is cute when their children say things that are age inappropriate. Quintilian regards this misbehavior as a sign of general moral decline. At weddings, however, boys were by ancient custom given license to speak obscenely, peppering the new couple with dirty jokes, as humor and laughter were thought to promote fertility. Protections applied only to freeborn children, not those born to slaves, sold into slavery, or taken captive in war. The social acceptance of pederasty among the Romans was focused on the exploitation of young male slaves or prostitutes by men of the upper classes.

Құрбандықтар

Жасөспірімдер ересекке көшуге арналған рәсімдік дайындық кезінде tunica recta, "тік көйлек" киетін, себебі ол римдіктер алғаш қолданған тік тоқыма станогында ритуалдық түрде тоқылған. Бұл көйлек жас жігіттер мен қыздардың екеуіне де арналған, және оған пәк болу белгісі ретінде қызғылт түсті жолақ байланған болуы мүмкін, бірақ бұл туралы дәлелдер нақты айтпайды. Жас еркектердің шақырту рәсімінде алғашқы сақалдарын қырқып, үй құдайларына, Лареске арнап булласын алып тастаған. Ол toga virilis ("ерлік тогасы") киіп, халық санағына азамат ретінде тіркелді, содан кейін әскери қызметке шақырылды. Дәстүр бойынша, бұл рәсім Либералия фестивалінде өткізілді, ол саяси және жыныстық еркіндіктің символы болған Либер құдайына арналған. Осы рәсімнен кейін жас азаматқа, оның әлеуметтік статусына сәйкес, римдік еркектерге қалыпты болған жыныстық қатынасқа түсуге рұқсат берілді. Римдік әйелдер күйеуге шыққанға дейін пәк болуы керек еді; қыздың әлеуметтік статусы жоғары болған сайын, ол одан да ертерек күйеуге шығуға дайын болды. Жоғары топтағы қыздардың күйеуге шығу жасы әдетте 14 болса, патрицийлер үшін тіпті 12 жаста да болуы мүмкін еді. Тойды қыз жетілгеніне көз жеткізілгенше кейінге қалдыру жиі кездесетін. Той рәсімі қалыңдық үшін де өмірге қадам басқандық рәсімі болды, себебі Римде ежелгі Грециядағы әйелдердің шақырту рәсімдері сияқты күрделі рәсімдер болған жоқ. Тойдан бір күн бұрын қалыңдық өзі тоқыған сары түсті шаш торымен шашын байлады. Шашын байлау оның жыныстық қуатын некеде пайдалануын білдірді. Tunica recta және шаш торының тоқылуы оның шеберлігін және дәстүрлі үй иесінің, custos domi, "үйдің күзетшісі" рөлінде әрекет ету қабілетін көрсетті. Той күні ол құнарлылықты символдайтын қой жүнінен жасалған cingulum белбеуін байлады, және оны "Геркулес түйінімен" байлады, оны шешу қиын болды. Бұл түйін әйелдің пәктігін символдайтын, оны күйеуі ғана шеше алатын, ал белбеу күйеу жігіттің әйеліне байланысқандығын көрсетті. Қалыңдықтың шашы "алты тоқылған шаш" (seni crines) түрінде жасалды, және ол рәсім соңында күйеуі оның пәктігін қабылдаған кезде жабыннан ашылғанша бүркемемен жабылған.

Adolescents in ritual preparation to transition to adult status wore the tunica recta, the "upright tunic", so called because it was woven ritually on the type of upright loom that was the earliest used by Romans. The tunic, worn by both youths and maidens, may have had the purple band of inviolability, though this is unclear from the evidence. The puberty ritual for the young male involved shaving his first beard and taking off his bulla, which he dedicated to the household gods, the Lares. He assumed the toga virilis ("toga of manhood"), was enrolled as a citizen on the census, and soon began his military service. Traditionally, the ceremony was held on the Liberalia, the festival in honor of the god Liber, who embodied both political and sexual liberty. Following his rite of passage, the young male citizen was permitted the avenues of sexual activity that were generally acceptable for Roman men of his social rank. Roman women were expected to remain virgins until marriage; the higher a girl's social rank, the earlier she was likely to become betrothed and married. The usual age of betrothal for upper classes girls was 14, but for patricians as early as 12. Weddings were often postponed until the girl was considered mature enough. The wedding ceremony was in part a rite of passage for the bride, as Rome lacked the elaborate female puberty rituals of ancient Greece. On the night before the wedding, the bride bound up her hair with a yellow hairnet she had woven. The confining of her hair signified the harnessing of her sexuality within marriage. Her weaving of the tunica recta and the hairnet demonstrated her skill and her capacity for acting in the traditional matron's role as custos domi, "guardian of the house". On her wedding day, she belted her tunic with the cingulum, made of ewe wool to symbolize fertility, and tied with the "knot of Hercules", which was supposed to be difficult to untie. The knot symbolized wifely chastity, in that it was to be untied only by her husband, but the cingulum also symbolized that the groom was bound to his wife. The bride's hair was ritually styled in "six tresses" (seni crines), and she was veiled until uncovered by her husband at the end of the ceremony, a ritual of surrendering her virginity to him.

Некедегі жыныстық қатынас

Ерлер некеден тыс жыныстық қатынасқа салыса алатындықтан, кейде римдік некеде жыныстық қанағат алу міндетті талап емес деп есептелген. Заңгер Ульпиан «некені жыныстық қатынас емес, ерлі-зайыптылардың бір-біріне деген махаббаты жасайды» деп атап көрсеткен. Бірақ, некедегі жыныстық қатынасқа тым ден қоюға қарсы моралисттер мен философтардың ескертулері некелік құштарлықтың мүмкіндігін мойындайды. Үйленген жұбайлардың арасындағы жыныстық жақындық жеке мәселе болып саналды және әдетте әдебиетте талқыланбады. Бірақ, епиталамиум – үйлену тойларын жырлайтын поэзия жанры, осы ереженің ерекшелігі еді. Мысалы, Катуллдың үйлену тойына арналған гимнінде махаббат құдайы Венераны «Сенсіз ештеңе мүмкін емес» деп мадақтаған. Овидий, мансап басындағы махаббат өлеңдері ойдан шығарылған сүйіктілеріне арналса, жер аударылғанда әйеліне деген сағынышын білдіретін элегиялар жазды. Плиний Кішінің хаттарының ішінде әйеліне деген сезімдері туралы жазған хаты бар:

«Мен сені түсініксіз сағынышпен сағынамын. Бұл себебі – тек махаббатым ғана емес, сонымен қатар біздің бөлек болуға үйренбегеніміз де бар. Сондықтан мен түнің көп бөлігін сенің бейнеңмен өткіземін, сондықтан менің аяқтарым уақыт-уақытпен сені жиі көретін бөлмеңе өздігінен жетеледі, қысқасы, мен, ауру және көңілсіз, сырттан қаралғанда, құштар адамдай есіктен шегінемін». Плиний өзінің некелік құштарлығын білдіру үшін, әдетте заңсыз немесе қол жеткізу қиын сүйіктіге арналған махаббат поэзиясының риторикасын қолданады. Ажырасуға ешқандай ұят болған жоқ. Римдік элита ажырасқаннан кейін немесе жұбайы қайтыс болғаннан кейін тез қайта үйленуді қалыпты жағдай деп санады, тіпті оны күткен, өйткені неке ересектер үшін дұрыс және табиғи деп есептелді. Жесір әйелдердің қайта үйлену үшін әдетте он ай күтуі керек болса да, жүкті әйелдің баласының әкесі заң бойынша күмәнді болмаса, жаңа күйеу алуға құқығы болды. Бірінші неке аяқталған жағдайда, әйелдер келесі некелерді ұйымдастыруда көбірек қатысқан сияқты көрінеді. Балалы болу некенің басты мақсаты болғанымен, басқа да әлеуметтік және отбасылық байланыстар нығайтылды, соның ішінде күйеу мен әйел арасындағы жеке серіктестік пен жыныстық ләззат, балалы жастан өткен әйелдердің некелерінде де байқалды. Троялық патша жұбы Гектор мен Андромаха некелік жыныстық қатынастың мифологиялық символына айналды. Латындық махаббат элегиясы Гектордың Ахиллдің қолынан қаза табуымен аяқталған некесінің трагедиялық соңына қарағанда, олардың жыныстық өміріне көбірек назар аударады. Олар «әйел үстінде» деген позициямен танымал болды, сөздері әйелдің еркекті жылқыдай «айдап» жүргенін көрсетеді. Жалпы алғанда, Гектор гетеросексуал және үлгілі күйеу ретінде бейнеленген.

Үйлену тойының түні

Катулдың эпиталамиі той түнін қонақтардың әзіл-қалжың және ұятсыз әндерімен дәмді эротиканың уақыты ретінде бейнелейді. Ақын күйеуге: "Ішін қара", - деп кеңес береді, "жанғыш жалынмен жанатын қалыңдыққа, еріңнің әсем безендірілген төсекте жатқан жеріне, ол сен үшін толыққанды қолжетімді". Күйеуіне "жақсы Венера" оны құттықтағанын еске салады, себебі ол енді қалағанын ашық айта алады және "жақсы махаббатын" жасырудың қажеті жоқ. Оларға өздеріне қалай ыңғайлы болса, солай көңіл көтеруге ұсынылады (ludite ut lubet); мақсаты – осыдан кейін тез арада бала сүйіп, ұрпақ жалғастыру. Каса-делла-Фарнесина үйінің бір бөлмесіндегі екі картина "әдепті келіншектің ұятсыз ғашыққа айналуының, мүмкін, еркек қиялын қанағаттандыруының баяндамасы" деп түсіндірілген.

Адалдық пен неке адалдығын бұзу

Кейбір әдеби мәтіндерде жаңа үйленген ер адамның уақытша жыныстық қатынастарын тоқтатып, отбасын құру ниетімен әйелімен байланысын нығайтуға тырысатыны айтылады. Кейбір стоиктер ерлер мен әйелдердің некеде адал болуы керектігін жақтады (қараңыз, "Стоиктердің жыныстық моралі"). Бірақ заң бойынша, римдік күйеу некеден тыс қатынасқа түскенде, серіктесі жыныстық жағынан қол жетімді деп есептелсе, зина жасаған болып есептелмейтін. Жыныстық бұзушылық (ступрум) әйелдің мәртебесіне байланысты зина болып саналды. Плавттың пьесасындағы кейіпкер ер адамның жыныстық еркіндігін осылай күлкілі түрде көрсетеді: ешкімге қоғамдық жолмен (publica via) жүруге тыйым салмайды, тек белгіленген жерге жол салмаса, келіндерге, үйленбеген әйелдерге, қыздарға, жастарға және бос ер балаларға қатыспаса, қалағаныңызды жақсы көріңіз. Некеде тұрған немесе некеге тұруға жарамды әйелдер мен жас ер азаматтар басқа біреудің меншігі сияқты қол жетімсіз. Ер адам үшін зина – әйелі емес, сондай-ақ бәде немесе құл сияқты рұқсат етілген серіктесі емес әйелмен жасалған жыныстық қылмыс. Кейінгі заңгерлер зинаны әйелдермен жасалған қылмыс деп түсіндірді. Үйленген әйелдің зина жасауына рұқсат етілмеген, ал жаңа үйленген келіншектердің бойжеткен болуы күтілді. Катонның (б.з.д. 2-ғасыр) айтуынша, күйеуі әйелін зина жасағанда ұстап алса, оны өлтіруге құқығы (ius) болған, бірақ егер мұндай "құқық" болса да, ол заң емес, әдет-ғұрып мәселесі еді. Республикада зина жеке отбасылық мәселе деп есептелді, сотқа шақыруды талап ететін ауыр қылмыс емес. Республика дәуірінде әке немесе күйеуінің зина жасаған әйелін өлтіруінің заңды жағдайлары тіркелмеген, бірақ зина ажырасуға негіз болатын. Республика құлағаннан кейін, моральдық заңнама Римнің бірінші императоры Августтың тұсындағы жаңа саяси тәртіптің бір бөлігі болды. 18 ж. қабылданған зинаға қатысты заңдар оның саяси билігін нығайта отырып, соңғы азаматтық соғыстардан кейін дәстүрлі әлеуметтік нормаларды қалпына келтіру және қатаң әлеуметтік иерархияны заңдастыру бағдарламасының бір бөлігі болды. Ескі құндылықтарға үндеу Республиканың саяси институттарын түбегейлі түрде құлатуды жоғарыдан төменге, бір адамның билігі арқылы жасырды. Lex Iulia de adulteriis ("Зина жасау туралы Юлий заңы") некедегі әйелдердің некеден тыс қатынасқа түсуін жазалауға бағытталған. Ғалымдар көбінесе Lex Iulia соңғы республикада зинаның кең таралғандығына қарсы қабылданды деп есептейді. 20 ғасырдың басындағы андроцентрикалық көзқарас бойынша, Lex Iulia "әйелдердің өсіп келе жатқан тәуелсіздігі мен бейшаралығына қарсы қажетті тежеу болды". 20 ғасырдың соңы мен 21 ғасырдың басындағы көбірек жанашырлық танытқан көзқарас махаббат істерін элитаның ақылды, тәуелсіз әйелдері үшін саяси мақсаттармен ұйымдастырылған некеден тыс эмоционалды мағыналы қарым-қатынастар құрудың жолы ретінде қарастырды. Алайда, зинаның мұндай індеті болмаған болуы мүмкін; заң, мүмкін, қоғамға қауіп төндіретін нақты мәселені шешу ретінде емес, Августтың әлеуметтік бақылау құралы ретінде түсінілуі керек, ол мемлекетті, және өзін бүкіл Римге әкелік рөлге қосты. Некеде немесе басқа жерде адалдыққа қатысты жеке алаңдаушылықтар басқа адамның эротикалық байланысын "бекіту" (defixiones) немесе байлау үшін жасалған сиқырлы сиқырларда көрінеді. Сүйіктінің адалдығы туралы сұрақ қою үшін де сиқыр жасалатын. Римдік Мысырдан табылған бір сиқырлы папируста ұйықтап жатқан әйелдің жыныс мүшесіне құмырсқаның жүрегін қоюға кеңес беріледі, сонда ол шындықты айтады; тағы бірінде тауықтың тілі оның еріндеріне немесе көкірегіне қойылса, ол сүйіктісінің атын ашады. Республиканың соңғы кезеңіндегі әдебиеттер, әсіресе Гораций мен Ювеналдың сатиралары, әділетсіз күйеудің әйелінің жанкүйеріне қандай қорлықтар мен жазалар салатынының түрлі суреттерін немесе қиялдарын көрсетеді. Бұл әдеби мәтіндерде зина жасаған әйелді күйеуінің өзі немесе оның құлдары кастрациялайды, ұрады, зорлайды немесе аналдық жолмен ақшабалықпен (элиттік римдіктердің демалыс уақытында өсірген бағалы балық) енгізеді. Мұндай әрекеттерге сілтемелер Цицеронның хаттарында немесе Тацит тарихында кездеспейді және ойдан шығарылған болуы мүмкін. Овидий қызғанатын күйеуді нашар тәрбиелі деп қысыммен айтты: "Әйелінің зинақорлығынан қатты ренжілген адам – провинциал." Овидийдің алдағысы Катулл өзінің "Лесбия" деп аталатын әлеуметтік жағдайы жоғары әйелмен жасаған зинақорлық махаббатын жырлаған. Қалалық мәдениеттің белгісі ретінде laissez-faire көзқарасы Августтың зина заңының күйеуге әйелін ажырастыруға және оған қарсы ресми айыптар қоюға, әйтпесе өзі бәделікпен айыпталуына себеп болды.

Some literary passages suggest that a newlywed might break off his outside sexual relations for a time and focus on bonding with his wife in the hope of starting a family. Some Stoics maintained that marital fidelity was as much a virtue for men as for women (see "Stoic sexual morality" above). Legally, however, a Roman husband did not commit adultery when he had sex outside marriage as long as his partner was considered sexually available; sexual misconduct (stuprum) was adultery depending on the status of a female partner. A character in a play by Plautus expresses a man's sexual freedom in comic terms:

No one prohibits anyone from going down the public way (publica via); as long as you do not make a path through posted land, as long as you hold off from brides, single women, maidens, the youth and free boys, love whatever you want. A married or marriageable woman and young male citizens are off limits, just as if they were the property of someone else, For a man, adultery was a sexual offense committed with a woman who was neither his wife nor a permissible partner such as a prostitute or slave, in effect when his female partner was another man's wife or his unmarried daughter. The later jurists emphasize that adulterium in the strict sense was committed with a married woman. For a married woman, no infidelity was acceptable, and first time brides were expected to be virgins. According to Cato (2nd century BC), a husband had an ancient right (ius) to kill his wife if he caught her in the act of adultery, but if this "right" existed, it was a matter of custom and not statute law. In the Republic, adultery was normally considered a private matter for families to deal with, not a serious criminal offense requiring the attention of the courts. No source records the justified killing of a woman for adultery by either a father or husband during the Republican era, though adultery was grounds for divorce. Following the collapse of the Republic, moral legislation became part of the new political order under Rome's first emperor, Augustus. Laws pertaining to adultery passed in 18 BC were part of his program to restore the mos maiorum, traditional social norms, while consolidating his political authority and codifying a more rigid social hierarchy in the wake of the recent civil wars. The appeal to old fashioned values cloaked the radical overthrow of the Republic's participatory political institutions by top down, one man rule. The Lex Iulia de adulteriis ("Julian Law concerning acts of adultery") was directed at punishing married women who engaged in extra marital affairs. Scholars have often assumed that the Lex Iulia was meant to address a virulent outbreak of adultery in the Late Republic. An androcentric perspective in the early 20th century held that the Lex Iulia had been "a very necessary check upon the growing independence and recklessness of women". A more sympathetic view in the late 20th to early 21st century saw love affairs as a way for the intelligent, independent women of the elite to form emotionally meaningful relationships outside marriages arranged for political purposes. It is possible, however, that no such epidemic of adultery even existed; the law should perhaps be understood not as addressing a real problem that threatened society, but as one of the instruments of social control exercised by Augustus that cast the state, and by extension himself, in the role of paterfamilias to all Rome. Personal anxieties about infidelity, within marriage or not, are reflected in magic spells intended to "fix" (defixiones) or bind the other person's erotic attachment. Spells were also available for interrogating the beloved about fidelity. One magical papyrus from Roman Egypt recommends placing the heart of a hoopoe on a sleeping woman's genitals to induce truthful answers; another says that the tongue of a hen placed on her lips or breast will cause her to reveal the name of the man she loves. Literature of the Late Republic and Principate, particularly the satires of Horace and Juvenal, offer various depictions, or perhaps fantasies, of how a wronged husband might subject his wife's lover to humiliation and punishment. In these literary treatments, the adulterer is castrated, beaten, raped by the husband himself or his slaves, or penetrated anally with a mullet, a type of prized fish cultivated by elite Romans as a leisure activity (otium). References to such acts do not appear in the letters of Cicero nor the histories of Tacitus, and may be fictional exaggerations. Ovid makes fun of the jealous husband as lacking in sophistication: "The man who's excessively wounded by his wife's adulterous affairs is a hick." Ovid's predecessor Catullus wrote poetry celebrating his adulterous affair with "Lesbia", his social superior, traditionally identified as Clodia. The cultivation of a laissez faire attitude as a sign of urbanity may have prompted the provision of Augustus' adultery law that required a husband to divorce his wife and bring formal legal charges against her, or face charges himself for pimping (lenocinium).

Қожайын мен құл арасындағы қарым-қатынас

Жыныстық қатынас ежелгі Рим құлдығының "негізгі ерекшелігі" болды. Рим заңына сәйкес, құлдар мүлік санатында болғандықтан, иесі оларды жыныстық қатынасқа пайдалануға немесе басқаларға қызмет ету үшін жалға беруге құқылы болған. Кейбір ғалымдар Цицеронның хаттарындағы мазмұн оның құлы Тиромен ұзақ жылдар бойы гомосексуалды қарым-қатынаста болғанын көрсетеді деп болжайды. Ева Кантарелланың айтуынша, "Римдік әке – отбасының абсолютті билеушісі болды, ол қоғам мен мемлекеттің бақылауынан тыс билікке ие болды. Мұндай жағдайда ол неге үйдегі жігіттермен жыныстық қатынас жасаудан тартынуы керек?" Марциал педерастиядағы идеалды серіктес туралы айтқанда, "иесінен гөрі еркін адам сияқты әрекет ететін" құл жігітті артық көреді, яғни ол бұл қарым-қатынасты қызықты ойын ретінде бейнелей алады. Бірақ мұндай жыныстық қанағат эротикалық құндылығы аз болды: өз құлыңды пайдалану "мастурбациядан бір қадам жоғары" еді. Эротикалық өнерде құлдар бейнеленгенде, олар жыныстық актілерге қатыспай, аяқ астынан қарапайым жұмыстарды орындайды. Артемидор түс жору туралы еңбегінде (б.з.д. 170 ж.) құлдардың жыныстық құндылығын символдық тұрғыдан қарастырады: өз құлыңмен жыныстық қатынас жасауды армандау жақсы нәрсе, "өйткені құлдар армандаған адамның меншігі; демек, олардан ләззат алу армандаған адамның өз мүлкіне ризашылығын білдіреді". Римдік өзінің құлын жыныстық қатынасқа пайдалануға құқылы болған, бірақ ол кез келген құлды жыныстық қатынасқа мәжбүрлеуге құқығы жоқ еді, өйткені иесі өз мүлкін басқаруға құқылы болған. Егер иесі құлының еркек пен бос әйелдің жыныстық қарым-қатынаста екенін анықтаса, заң бойынша ол оларды үш рет ескертіп, қарым-қатынасты тоқтатуды талап етуі керек еді. Егер олар жалғастырса, ол әйелді өзіне иеленуге құқылы болды. Атақты отбасылардан шыққан әйелдердің құлмен жыныстық қатынаста болғаны туралы мәліметтер сирек кездеседі, бұл еркек жазушылардың бұл қауіп-қатер туралы көп ойланбағанын көрсетеді. Цицерон хаттарының сырлы бөліктерінде де, сот істерінде де әйелдің беделін түзейтін мысалдар келтірмейді: ол Клодияны туысқандыққа және үйін жезөкшехана сияқты басқаруға айыптайды, бірақ құлдармен ұйықтамайды. Тіпті Мессалина немесе Саллюсттың Семпрониясы да жау көздерінде құлмен жыныстық қатынаста болғаны үшін айыпталмайды. Неронның әйелі Клаудия Октавияға қарсы айыптаулардың арасында құлмен жыныстық қатынас болды, бірақ көбінесе бұл Поппея Сабинаның оның орнын алмастыру үшін жүргізген науқанының бөлігі болды, бірақ бұл оның орнын алмастырмаған күйеуіне қарсы ымдау немесе қорлау мәселесі болды. Римдіктердің өнері мен әдебиетінде құлдардың жыныстық қатынасына қатысты шектеулер мен бақылаулар болғанына қарамастан, олар көбінесе азғындық, көзбояушылық және тіпті жыныстық қатынас туралы білетіндей бейнеленген. Рим комедиясының грек үлгілерінен ерекшеленетін тақырыптарының бірі – қожайын мен құлдың қарым-қатынасын бейнелеу. Ежелгі тарихшылардың жазған екі оқиғасынан көрінетіндей, құлдыққа түскен бостандық римдіктері жыныстық қанағаттан қорғалуы керек еді. Б.з.д. 4 ғасырда борыштық құлдықты жоюға дейін бостандық римдіктері борыштарына батып, өздерін немесе балаларын құлдыққа сатуға мәжбүр болды. Ливийдің айтуынша, қарыз құлдығы (нексум) өзінің әкесінің қарызы үшін кепіл болған ерікті жас Гай Публилийдің жыныстық зорлыққа ұшырау әрекетінің тікелей салдарынан жойылды. Публилий өте әдемі болған, ал Папирий оның құл ретінде жыныстық қызмет көрсетуі керек екенін талап етті. Публилий бас тартқанда, Папирий оны жалаңаштап, қамшымен соқты. Жасөспірім көшеге шығып, жарақаттарын көрсетті, халықтың наразылығы консулды сенатты шақыруға мәжбүр етті. Саяси процесте ақырында Lex Poetelia Papiria қабылданды, ол борышкерлерді борыштары үшін құлдықта ұстауға тыйым салды және оның орнына борышкердің мүлкін кепілдік ретінде пайдалануды талап етті. Осылайша заң Рим азаматының денесінің тұтастығын құлдың денесіне қолданылған пайдалануға қарама-қайшы, либертас, саяси бостандық тұжырымының негізі деп бекітті. Бұл және Валерий Максимустың ұқсас оқиғасында дене жазасы мен жыныстық зорлық азаматтың физикалық мәжбүрліктен бостандығын бұзу, құлдың физикалық осалдығына қарама-қайшы келетіндей көрінеді. Кейбір жыныстық қорғау құлдарға да берілуі мүмкін еді. Құлдардың мінез-құлқы жалпы алғанда үйдің сыйлылығына әсер етті, ал әйел үй иесі әсіресе оның әйел құлдарының жыныстық мінез-құлқымен бағаланды, олардың адал болуы немесе кемінде ұқыпты болуы күтілді. Бұл әдептілік отбасының құрамына кіретін әйел құлдардың пайдалануын шектеуі мүмкін. Сенека құлдың адамдық қадір-қасиетінің төмендетілуіне қарсы, еркек құлдың әйел сияқты күтімге ие болуына және жыныстық қатынасқа пайдалануына наразылық білдірді. Империяның басында эвнух құлдардың өркендеген саудасы император Адрианның құлдарды олардың еркіне қарсы кастрациялауға тыйым салатын заңнамаға әкелді, "ынтақтан немесе пайда үшін". Құлды сату шартында құлдың жезөкшелікке салынбауына кепілдік беруші ne serva prostituatur шарттары болуы мүмкін. Құлдың әл-ауқаты туралы алаңдау жеке жағдайларда фактор болғанымен, бұл заңдық шектеу сонымен қатар еркек азамат иесін жезөкшелік және проституциямен байланысты ұяттан немесе infamia-дан қорғауға бағытталған сияқты көрінеді. Ne serva келісімі келесі сатуларда да күшінде болды, тіпті сатып алушы бастапқыда одан хабардар болмаған жағдайда да, егер оны бұзса, заңсыз жезөкшелікке салынған құл бостандыққа жіберілді.

Sexuality was a "core feature" of ancient Roman slavery. Because slaves were regarded as property under Roman law, an owner could use them for sex or hire them out to service other people. Some scholars propose that content in Cicero's letters indicate he had a long term homosexual relationship with his slave Tiro. As Eva Cantarella stated bluntly, "the Roman paterfamilias was an absolute master, he exercised a power outside any control of society and the state. In this situation why on earth should he refrain from sodomising his houseboys?" In describing the ideal partner in pederasty, Martial prefers a slave boy who "acts more like a free man than his master", that is, one who can frame the affair as a stimulating game of courtship. But this form of sexual release thus held little erotic cachet: to use one's own slaves was "one step up from masturbation". When figures identifiable as slaves appear in erotic art, they are performing routine tasks in the background, not taking part in sex acts. In his work on the interpretation of dreams (c. 170 AD), Artemidorus takes a symbolic view of the sexual value of slaves: to dream of having sex with one's own female slave was a good thing, "for slaves are the dreamer's possession; therefore taking pleasure in them signifies the dreamer's being pleased with his own possessions". A Roman could exploit his own slaves for sex, but was not entitled to compel any enslaved person he chose to have sex, since the owner had the right to control his own property. If an owner found that his male slave was having a sexual relationship with a free woman, the law required that he warn the couple three times to break it off. If the affair continued, he had the right to take ownership of the woman. References to women from respectable families having sex with a male slave are infrequent, indicating that male writers were not preoccupied with the risk of it. Cicero offers no examples in either the gossipy parts of his letters or in court cases where he attacks the reputation of a woman: he accuses Clodia of incest and of running her house like a brothel, but not of sleeping with slaves. Not even Messalina or Sallust's Sempronia is accused in the hostile sources of having sex with a slave. Sex with a slave was among the trumped up charges against Claudia Octavia, the wife of Nero, when Poppaea Sabina campaigned to take her place, but mostly it was a matter for innuendo or insult against a husband who failed to prevent it. Despite the external controls and restrictions placed on a slave's sexuality, Roman art and literature perversely often portray slaves as lascivious, voyeuristic, and even sexually knowing. One of the themes of Roman comedy that distinguishes it from its Greek models is the depiction of master slave relations. Freeborn Romans who fell into slavery were supposed to be protected from sexual exploitation, as indicated by two different stories recorded by ancient historians. Before the abolition of debt bondage in the 4th century BC, free Romans were sometimes driven to sell themselves or their children into slavery when they were overwhelmed by debt. According to Livy, debt slavery (nexum) was abolished as a direct result of the attempted sexual abuse of a freeborn youth who served as surety for his father's debt with the usurer Lucius Papirius. The boy, Gaius Publilius, was notably beautiful, and Papirius insisted that as a bond slave he was required to provide sexual services. When Publilius refused, Papirius had him stripped and whipped. The youth then took to the streets to display his injuries, and an outcry among the people led the consuls to convene the senate. The political process eventually led to the Lex Poetelia Papiria, which prohibited holding debtors in bondage for their debt and required instead that the debtor's property be used as collateral. The law thus established that the integrity of a Roman citizen's body was fundamental to the concept of libertas, political liberty, in contrast to the uses to which a slave's body was subject. In this and a similar incident reported by Valerius Maximus, corporal punishment and sexual abuse are seen as similar violations of the citizen's freedom from physical compulsion, in contrast to the slave's physical vulnerability. Some sexual protections could be extended to slaves. The conduct of slaves reflected generally on the respectability of the household, and the materfamilias in particular was judged by her female slaves' sexual behavior, which was expected to be moral or at least discreet. This decorum may have limited the exploitation of female slaves that were part of the familia. Seneca expressed Stoic indignation that a male slave should be groomed effeminately and used sexually, because a slave's human dignity should not be debased. The burgeoning trade in eunuch slaves during the early Empire prompted legislation under the emperor Hadrian that prohibited the castration of a slave against his will "for lust or gain". Legal agreements on the sale of a slave might include a ne serva prostituatur covenant that prohibited the employment of the slave as a prostitute. Although concern for the slave's welfare may have been a factor in individual cases, this legal restriction seems also to have been intended to shield the male citizen owner from the shame or infamia associated with pimping and prostitution. The ne serva covenant remained in force for subsequent sales, even if the buyer was initially unaware of it, and if it was violated, the illegally prostituted slave was granted freedom.

Проституция

Рим империясының барлық кезеңінде жезөкшелік заңды болды. Августтың неке адалдығын бұзуды қылмыс деп жариялаған моральдық заңнамасы жезөкшелерді қылмыстан босатты, олар заңды түрде үйленген ер адаммен жыныстық қатынасқа түсе алатын болды. Азғындықты моральдық емес, құқықтық мәселе деп қарастыруға итермеленген, әлеуметтік жағдайы жоғары кейбір әйелдер тіпті азғындық үшін қудаланбау үшін өздерін жезөкше ретінде тіркеді. Плаут пен Теренцтің комедияларында осы шатас жағдай жиі сюжеттік қиындықтарға әкеп соқты. Жас жігіт азамат емес жезөкшеге ғашық болып, онымен үйленгісі келгенде махаббатқа кедергілер туады, бірақ жас әйелдің еркін туған бойжеткен екені анықталғанда бұл кедергілер жеңіледі. Жақсы тәрбиеленген еркін бойжеткен некеге лайықты, ал азамат емес жезөкше лайық емес. Бұл комедиялық жағдайлардың нақты өмірмен байланысы күмәнді: Плаут пен Теренц көбінесе жақсы белгілі емес грек үлгілеріне сүйенді, сондықтан олардың римдік әлеуметтік мінез-құлық пен көзқарастарды қаншалықты қамтығанын анықтау қиын. Элейн Фантам Грекия мен Кіші Азиядағы соғыс науқандарының римдік еркектерді сән-салтанат пен ләззатқа баулығанын, бұл комедияда көрініс тапқанын айтады: жас жігіт отбасылық құл немесе қарапайым жезөкше емес, қымбат куртизанкаға деген құштарлығын көрсетеді. Жезөкшелер Помпей мен Геркуланумдағы эротикалық өнерде бейнеленген, соның ішінде жезөкшелердің жұмыс істеген үйлердегі қабырға суреттерінде, олар көбінесе тек strophium (шекесіз бюстгальтер) киген күйінде бейнеленген. Суреттерде римдік еркектердің гетеросексуалдық қатынастардағы қалаулары туралы кейбір ғалымдардың пікірлеріне қайшы келетін әртүрлі жыныстық позалар көрсетілген. Әдеби деректерде жезөкшелердің ерекше киім кигендері, көбінесе көз тартарлық, мөлдір жібек көйлектер кигендері айтылған. Олар римдік еркектердің киімі – toga киетін жалғыз әйелдер еді. Бұл гендерлік шекараны бұзу әртүрлі жорылымдарға ие.

Қуаныш пен қорлық

Римде жексұрын кәсіптердің қатарында жексұрын әйелдер мен олардың қамқорлары да болды, олар құл болмағанмен, заңмен қорғау құқығынан айырылған. Инфамия – заңды мәртебе ретінде бір рет қолданылғаннан кейін, одан қашу мүмкін емес еді: жезөкше – «тек қана жезөкшелікпен айналысатын әйел ғана емес, сонымен қатар бұрын осымен айналысқан, тіпті ол мұндай іс-әрекеттен бас тартса да; себебі ұят, егер бұл практика кейіннен тоқтатылса да, жойылмайды». Римдік моральдық дәстүрінде ләззат (voluptas) күмәнді саналатын нәрсе болды. Стоик философ Сенека ләззатты ізгілікпен (virtus) салыстырады:

«Ізгілікті ғибадатханада, форумда, сенат үйінде, қала қабырғаларының алдында, шаң басқан және күн күйген, қолы қатаң күйде табасың; ал ләззатты көбінесе моншаларда, тер бөлмелерінде, полициядан қорқатын, қараңғылықты іздейтін, жұмсақ, әлсіз, шарап пен хош иіс суларына толы, сарғайған немесе косметикамен боялған, мәйіттей көресің». Римдіктердің дене ләззатына деген екіұшты көзқарасы, денелерін жұртқа көрсетіп, олардан пайда тапқандардың ар-ұятсыздығынан көрінеді. Техникалық тұрғыдан алғанда, инфамия – еркін туған адамның, оның ішінде жыныстық қатынасқа қатысты нашар мінез-құлқының салдарынан заңды мәртебесінен айырылуы, бірақ бұл сөз жалпы жаман абыройды білдіру үшін де қолданылуы мүмкін. Инфамия – жезөкшелер мен олардың қамқорлары ғана емес, сонымен қатар актерлер, бишілер және гладиаторлар сияқты өнерпаздардың «құтылуға болмайтын салдары» болды: «Бұл тұлғалар басқалардың құштарлығының нысаны болды. Олар өзгелердің ләззатына қызмет етті. Олар жұртшылықтың назарындағы әшкерелікпен тазаланбады». Республика және империяның алғашқы кезеңдерінде азаматтың бостандығы, оның денесінің билік тарапынан күштеп жасауға немесе жазалауға, мысалы, қамшымен ұруға ұшырамайтындығы арқылы анықталды. Алайда, қоғамдық өнерпаз болуды және өз денелерін жұртқа ләззат сыйлау үшін пайдалануды таңдаған азаматтар осы физикалық қорғаудан шеттетілді және ұрып-соғу немесе басқа да зорлық-зомбылыққа ұшырауы мүмкін. Кез келген еркін адам гладиатор болуға ант бергенде, оның денесіне белгі салуға, құлдыққа салуға, соққыға жығып, қаншалықты қиын болса да, жазалауға келісетінін мойындады. Гладиаторлар бір жағынан сүйікті, бір жағынан жек көрілетін болды, олар әйелдерге қызықтырушылық тудыруы керек еді. Актерлердің жыныстық белгілері анық емес еді, өйткені олар әйелдерді тамаша түрде бейнелей алатын, сондай-ақ ерлер мен әйелдердің екеуіне де тартымды болды. Диктатор Сулла актермен ұзаққа созылған қарым-қатынаста болды; Августтың өнерге демеушісі және кеңесшісі Мэценат актер Батиллусқа ғашық болды; ал императорлық отбасының әйелдері актерлермен қарым-қатынаста болды деген қаңқулар бар. Актрисалар жезөкше деп есептелді.

Virtue you will find in the temple, in the forum, in the senate house, standing before the city walls, dusty and sunburnt, her hands rough; pleasure you will most often find lurking around the baths and sweating rooms, and places that fear the police, in search of darkness, soft, effete, reeking of wine and perfume, pallid or else painted and made up with cosmetics like a corpse. Roman ambivalence toward physical pleasure is expressed by the infamia of those whose bodies provided it publicly. In a technical sense, infamia was an official loss of legal standing for a freeborn person as a result of misconduct, including sexual misconduct, but the word could be used for ill repute in general. Infamia was an "inescapable consequence" of certain professions, including not only prostitutes and pimps but performers such as actors, dancers, and gladiators: "These figures were the objects of other people's desires. They served the pleasure of others. They were tarnished by exposure to the public gaze." Under the Republic and early Empire, one of the ways in which the citizen's liberty was defined was through the freedom of his body from physical coercion or punishment such as flogging by authorities. However, citizens who chose to become public performers and use their bodies to offer public pleasure were excluded from these physical protections, and could be beaten or otherwise subjected to violence. Any free man who became a gladiator took an oath to suffer branding, bondage, beating, and potential death by the sword. Both glamorized and despised, the gladiator was supposed to exert a compelling sexual allure over women. Actors were sexually ambiguous, in part because they could imitate women, and were attractive to both men and women. The dictator Sulla had a long term affair with an actor; Maecenas, the arts patron and advisor to Augustus, was in love with the actor Bathyllus; and women of the Imperial family are alleged to have had affairs with actors. Actresses were assumed to be prostitutes.

Жыныстық әрекеттер мен ұстанымдар

Ежелгі әлемде жыныстық қатынас үшін шамамен 90 түр тіркелген. Олар әртүрлі жыныстық қатынас (concubitus varii) түрлерін және жыныстық позалардың (figurae veneris) суреттерін көрсетеді. Латын терминдері Овидийге тиесілі, ол аристократиялық үйлердің өнер жинақтарында эротикалық суреттерді қалай көрсеткенін сипаттаған. Римдіктерді жыныстық әртүрлілік қызықтырды. Астрология адамның талғамы мен құштарлығына әсер етеді деп есептелді: күн, ай және планеталар белгілі бір астрологиялық белгілерде тұрғанда туған адамдар құпия күнәға немесе "табиғи емес" жыныстық қатынасқа бейімділігімен немесе патици болуымен сипатталды. Светонийдің сөзіне сәйкес, Тиберийде жыныстық нұсқаулықтар мен эротикалық өнердің кең жинағы болды, соның ішінде мифтік аңшы Атталантаның Мелеагерге ауызбен жыныстық қатынас жасауы бейнеленген сурет бар еді, император бұл туынды миллионнан астам сестерцийге бағалаған.

Мюльерлік жылқылар

"Жолау" – жыныстық қатынас метафорасы ретінде кеңінен қолданылады, әсіресе үстінен отырған әйел туралы айтылғанда. "Мүлиер эквитанс" ("атқа мінген әйел") грек вазаларында кездеспесе де, римдік өнерде жиі ұшырасады. Овидий оны бойы кішкентай әйелдерге кеңес береді, себебі бойы биік әйел еркекке қарағанда тым зор көрінуі мүмкін. Бұл позда мифологиялық Гектор мен Андромаханың ұнатып жүргені айтылады, тіпті Андромаханың өзі де зор бойлы болса да, оны әзілмен "Гектордың аты" деп атаған. Римдік Галлиядан табылған бір рельефте "мүлиер эквитанс" бейнеленген, ал фондық суретте жылқыға мініп келе жатқандай көрінеді. Көркем өнерде "мүлиер эквитанс" бейнесінде әйел денесін толық көрсету үшін көрерменге қарап тұрады, көбінесе оның шылымдық аймағына назар аударылады. Рим мәдениетіндегі осы позданың маңызы әртүрлі жорылған. Кеннет Довер бұл римдік әйелдердің сексуалдық азаттығын көрсетеді деп санайды. Әйелдің көзқарасынан алғанда, бұл поза оған өз ләззатын алу үшін еркін қозғалуға мүмкіндік береді. Алайда, Пол Вейн бұл поза әйелдің еркекке қызмет етуін, ал еркектің жатып, ешқандай күш жұмсамай ләззат алуын көрсетеді деп есептейді. Бұл поза өнерде еркек және әйел көрермендердің екеуіне де ұнайтындықтан танымал болған болуы мүмкін: ерлер үшін Овидий ұсынғандай, әйелдің денесін және жыныс мүшесінің енуін кедергісіз көруге мүмкіндік берсе, әйелдер белсенді рөлдегі әйел бейнесін көреді. Бұл поза "Венера пендула конверса" ("еркекке қарап тұрған, тік Венера") деп те аталады, ал кері позда ("Венера пендула аверса", "еркекке қарамайтын, тік Венера") еркек жатып, әйел үстінен отырады, бірақ ол артқа бұрылып, оның аяқтарына қарайды. Бұл нұсқа сирек айтылады немесе бейнеленеді, бірақ Нилдік Египеттегі римдік өнерде кездеседі. Аналдық секс кезінде "атқа мінген" цинаэд үшін де ат метафорасы қолданылады, сондай-ақ, кем дегенде бір рет "көшіп-қонып, ай куәгер болған" лесбиянкалар туралы да айтылады.

"Riding" is a common metaphor for the sex act, particularly used of the woman on top position. The mulier equitans ("woman riding") does not appear in Greek vase painting but is popular in Roman art. Ovid recommends it for the petite woman, as a tall woman may not wish to seem too towering in relation to the man. Supposedly favored by the mythological couple Hector and Andromache, even though she was of legendary height, it was jokingly called "the Hector horse". One relief from Roman Gaul showing the mulier equitans plays on the metaphor by picturing a galloping horse within a frame in the background. In art, the mulier equitans convention has the woman posed frontally to expose her body in full to the viewer, often emphasizing her depilated pubic area. The significance of this position in Roman culture has been interpreted variously. Kenneth Dover thought it might represent the relative sexual emancipation of Roman women. From a woman's perspective, the position would grant independence of movement for her own pleasure. Paul Veyne, however, thought it emphasized that the woman had to do the work of servicing the man, who lies there and receives pleasure without effort. The position may have been favored for art because it pleased both male and female viewers: for men, it offered an unobstructed view of the woman's body, as recommended by Ovid, and of the penis entering the vagina; women saw the visually dominant female figure playing the active role. The position is also called Venus pendula conversa, "perpendicular Venus with the woman facing toward (the man)"; for its reverse (Venus pendula aversa, "perpendicular Venus with the woman facing away"), the man lies down with the woman on top, but she turns her back and faces his feet. This version is rarely mentioned or depicted, but is found in Roman art set in Nilotic Egypt. An equestrian metaphor is also found for the cinaedus "riding" on top in anal sex, and at least once of lesbians who "take turns riding and move with the Moon as witness".

Анальдық жыныстық қатынас

Латын тілінде "анальды түрде ену, зорлау" үшін қолданылатын етістік – педикаре. Бұл әрекеттің нысаны көбінесе, бірақ әрқашан еркек бола бермейтін. Педикаре – тікелей, эвфемизмсіз сөз, оны Қатуллдың "Кармен 16" поэмасындағыдай қорқыту мақсатымен немесе жалпы "сені жек көремін" деген мағынада қолдануға болады. "Анус" сөзінің бастапқы түрі – кулус. Көп қолданылатын метафоралар – фикус, "инжір", және анус, "сақина", бұл әдепті термин саналды және медициналық мәтіндерде қалыпты түрде қолданылды. Ер адамдар анальдық қатынасқа түскенде "әйел сияқты сезінетін" (muliebria pati, "әйелге тән нәрселерге ұшырау"), ал ер адам әйелмен анальдық жыныстық қатынас жасағанда, әйелдің жігіттің рөлін атқаратыны есептелген. Мысалы, Марциал анальдық жыныстық қатынастың әйелдерге қарағанда жігіттермен жақсы екенін айтады; әйелі оның адалдығын сақтау үшін анальдық жыныстық қатынасқа түскенін айтқанда, ол оның анусін жігіттің анусімен салыстырып, оның кемшілігін бетіне шығарады. "Арыстанша" деп аталатын, әйелдің мүжілген күйде жамбасын көтеріп тұратын фигура венерис анальдық ену үшін жасалған болуы мүмкін, себебі грек өнерінде жігіттер де осылай бейнеленген; әйел серіктес болғанда, оны өнерде тергодан (арттан ену) ажырату қиын болуы мүмкін. Culibonia ("жақсы аналь") – осы салаға маманданған әйелдерге арналған әзілдеу атау. Әйелдер жүктіліктен сақтану үшін анальдық қатынасқа түсуі мүмкін.

Оспап

Os impurum, "лас ауыз" немесе "таза емес ауыз", әсіресе оральдық секс жасағандарды қорлау үшін қолданылған сөз болды. "Ауыз арқылы жасалған әрекет" Катулл, Гораций және Марциалдың жиі қолданған айыптау түрі еді. Цицерон мұны өзінен төмен тұрғандарға ғана қолданды, олардың осы әрекетке түсуі оның нағыз қарсыластары – олардың ықпалды қолдаушыларына да нұқсан келтіретінін білдірді. Көңіл көтеру мақсатындағы өлеңдерде оральдық секс ауыздан жаман иіс шығуға себеп болатыны, тіпті ол иіс уытты сияқты болуы айтылды. "Көшедегі әйелдер" оральдық секс жасаудан зардап шегеді; Катулл "сығылған әйелдің лас сілекейі" деп сипаттайды. Марциал әзілдеп, жақсы парфюм оральдық секс салдарынан аузынан жаман иіс шыққан ер адамның иіскеуімен бірге балық соусына айналады дейді. Марциалдың тағы бір эпиграммасында, оральдық секс жасаушы ыстық нанға дем салып, оны салқындатуға тырысады, бірақ ол нәжіске айналады. Оральдық секспен байланысты жаман дем мен шіріген тістер – адамның сөздерімен әсер ете алу қабілеті сияқты ауыздың жақсы функцияларының моральдық құлдырауын және жалпы бұзылуын көрсетеді.

Мастурбация

Римдіктердің жыныстық өмірі туралы дереккөздерде мастурбация туралы аз мәлімет бар. Римдіктер мастурбация жасағанда көбінесе сол қолды пайдаланған. Марциал өлеңдерінде бірнеше рет айтады, бірақ оны құлдардың төмен деңгейдегі жыныстық қанағаттану тәсілі деп есептейді, алайда әдемі құл жігітті алуға шамасы келмеген кезде мастурбация жасағанын мойындайды: "Менің қолым Ганимедтің орнына жұбатуға көмектесті". Бұл латын сатирасында ұзақ уақыт бойы, бірақ сирек кездесетін тақырып болды. Римнің ең алғашқы сатиригі Луцилийдің сақталған фрагменттерінің бірінде, оның сүйіктісі Лаева ("Солқұлақ") оның "жасқа суларын" сүртіп тастайды деп әзілдейді. Помпейдегі граффитиде: "Егер мазасыздық денемді басса, сол қолыммен жиналған сұйықтықты босатамын" деп жазылған. Латын тіліндегі "masturbari" етістігінің этимологиясы белгісіз. Оның "turbare" ("көтеріліс") және "mas" ("ер") сөздерінен құралғандығы айтылады, бірақ "penis" сөзінің осылай қолданылуы дәлелденбеген. Басқа бір дәстүрлі көзқарас бойынша, "man(u)" ("қол") сөзі "stuprare" ("құмарлыққа берілу, зорлау") сөзінің өзгертілген түрімен байланысты. Кальверт Уоткинс бұл сөзді "ми, сүйек коғалы" мағынасын білдіретін прото-үнді-еуропалық түбірден шыққан деп болжайды, өйткені ежелгі дәрігерлер шәуеттің мидан сүйектер арқылы төмен түсетініне сенген. Егер бұл дұрыс болса, онда "turbare" сөзі латын тіліндегі оның қалыптасуына әсер еткен болуы мүмкін.

Жануарлық қасиеттер

Мифологиялық дәстүр адамдар мен басқа жануарлар арасындағы жыныстық қатынастарға толы, әсіресе өлімге ұшыраған әйелдер мен жануарлар кейпіндегі құдайлар. Жануармен жыныстық қатынас – Юпитердің (грек Зевсінің) ерекше белгісі, ол Ледаға аққу ретінде, ал Еуропаға бұқа ретінде келеді. Пасифая бұқаға қатты құштарлық сезінген кезде Минотавр дүниеге келеді, сондықтан ол онымен жұптасу үшін өзін сиырға айналдырады. Жыныстық құмарлықтарымен танымал сатирлер көбінесе жануарлардың белгілерімен бейнеленеді. Рим империясында жануармен жасалған жыныстық қатынас – жыныстық рөлдерді ойнаудың бір түрі ретінде тіркелген. Актер Батилус Леданың аққумен жыныстық қатынаста болған эротикалық биімен танымал болды, ал оны көріп тұрған әйелдер әртүрлі түрде қоздырылды. Апулейдің "Метаморфозалар" (немесе "Алтын есек") романында да жануарлар тақырыбы бар, онда басты кейіпкер есекке айналып, бай әйелдің құштарлығына ие болады, дәл Пасифая бұқаны қалағандай. Нерон ер немесе әйел серіктестермен құлдыққа түсуді ұнатқан деседі, онда ол жануарлардың терісіне киініп, олардың жыныс мүшелеріне шабуылдайтын, дәл сол сияқты сотталған тұтқындар аренада жабайы аңдарға байлап, шабуылдайтын. Тарихшы Дио бір әйелдің сенатордың ықыласына бөлену үшін өзін барс ретінде көрсеткенін айтады. Зорлық-зомбылыққа толы жыныстық қатынастар, басқа мифтер сияқты, аренада жазалау мақсатымен ойналған деген болжам бар. Ақын Марциал Пасифая мифіне адалдық үшін бір көріністі мақтайды. Әйел мен бұқаның жыныстық қатынасын ұйымдастырудың логистикасы болжамды, егер "Пасифая" азаптау мен өлімге сотталған қылмыскер болса, жануар "қызғылт кезеңдегі сиырдың кілегейінің" қолдануымен қоздырылған болуы мүмкін. Апулей романында аренада жануарға айналған басты кейіпкермен жыныстық қатынасқа түсуі жоспарланған, жабайы жануарларға жіберілген әйел-улағыш сотталады.

Гермафродитизм және андрогиния

Мифологиялық дәстүр бойынша Гермафродит – Гермес (Римдік Меркурий) мен Афродитаның (Венераның) ұлы, әдемі жас жігіт. Көптеген басқа құдайлар мен батырлар сияқты, оны да нимфалар баққан, бірақ гректер арасында оған табынудың нақты дәлелдері аз. Сөйтіп, лексикограф Фесттің айтуынша, Сальмакис бұлағының суын ішкен ер адамдар “импудицит деген жаман әдетке беріліп, әлсіреп кеткен”. Гиластың мифы – су нимфалары ұрлаған Геркулестің жас серігі, Гермафродит пен Нарцисс сияқты, әдемі жасөспірім еркек ересекке өтетін кезде кездесетін қауіптер туралы айтады, бірақ әрқайсысының нәтижесі әртүрлі. Қазіргі ағылшын тілінде “гермафродит” екі жыныстың да физикалық белгілерімен туған адамдарды сипаттағанда теріс мағынаға ие (интерсекске қараңыз); бірақ антик заманда гермафродиттің бейнесі гендерлік идентитіге қатысты мәселелердің орталық тақырыбы болған. Гермафродит “әлеуметтік шекараларды бұзуды, әсіресе еркек және әйел сияқты күнделікті өмірдегі маңызды шекараларды” білдіреді. Римдіктер Гермафродиттің бейнелерін жиі қолданған. Суреттердегі драматизм көрерменге “қос ой” тудыруы мүмкін немесе жыныстық наразылық тақырыбын көрсетеді. Гермафродит көбінесе сатирамен бірге бейнеленеді, ол еш күдіксіз немесе ұйықтаған адамдарға келісімсіз жыныстық қатынас жасауға бейім жануарларға тән жыныстық қатынаспен белгілі; Гермафродиттің суреттерінде сатира көбінесе таңғалып немесе жиренеді, бұл күлкілі әсер береді. Кейбір туындыларда Гермафродит өзіне шабуыл жасаушыны тойтаруға жеткілікті күшті, бірақ басқаларында ол жыныстық қатынасқа дайын екенін көрсетеді, тіпті сатира енді мұндайға құштар болмаса да. Гермафродиттің көркемдік бейнелері әйелдер мен ерлер арасындағы жыныстық айырмашылықтардағы екіұштылықты, сондай-ақ барлық жыныстық әрекеттердегі екіұштылықты көрсетеді. Гермафродит еркектің әйелдің жыныстық тәжірибесі туралы қызығушылығына әрқашан екіұшты жауап береді, және керісінше. (Артистер әрқашан Гермафродиттің нақты жыныстық идентитігін анықтауға тырысады. Гермафродит – сүйіктісінің сезімдерін түсінудің физикалық және, одан да маңыздысы, психологиялық мүмкін еместігін көрсетеді. Гермафродит – классикалық ойлау мен бейнелеуде анық көрінетін жыныстар арасындағы шекараны бұзатын өте күрделі бейне. Макробий Кипрде табынушылыққа ие болған “Венераның” (Афродитаның) еркек түрін сипаттайды; оның сақалы мен еркек жыныс мүшелері болған, бірақ әйел киімін киген. Бұл құдайға табынушылар айқыш киім киіп, еркектер әйелдер киімін, ал әйелдер еркектер киімін киген. Латын ақыны Левий әйел немесе еркек болсын (sive femina sive mas) “күтім көрсететін Венераға” табыну туралы жазды. Кейде бұл бейне Афродитос деп аталған. Грек және рим мүсіндерінің бірнеше сақталған үлгілерінде ол анасирмен күйінде кездеседі, грек етістігінен анасиромай, “киімді жоғары көтеру”. Махаббат құдайы өзінің еркек белгісін, еркек жыныс мүшесін көрсету үшін киімдерін көтереді, бұл әдетте апотропалық немесе сиқырлы күшке ие болған қимыл. Плиний өзінің “Табиғи тарих” энциклопедиясындағы антропология және адам физиологиясы туралы тарауында “біз гермафродит деп атаған екі жыныстан туған адамдар да бар” деп атап өтеді. Сицилиялық тарихшы Диодор (б.з.д. 1-ғасыр) былай деп жазды: “кейбір адамдар осындай жандардың пайда болуы керемет (терата) деп мәлімдейді, ал олар сирек туылып, болашақты жариялайды, кейде жамандыққа, кейде жақсылыққа”. Севильский Исидор (шамамен 560-636) гермафродиттерді “ер адамның оң жағындағы және әйелдің сол жағындағы көкіректері бар, ал жыныстық қатынастан кейін өз кезегінде бала тудыра да, бала көтере де алады” деп сипаттады. Дәстүрлі римдік дінде гермафродиттік туу керемет нәрсе саналды, бұл Диодордың айтуынша, Римнің құдайлармен жасаған келісімінің бұзылуын білдіретін оқиға. Ливий Екінші Пуникалық соғыс кезінде төрт жасар гермафродитті табуға байланысты жасалған күнәтарту рәсімдері туралы жазды: харуспистердің кеңесі бойынша баланы сандыққа салып, теңізге алып шығып, батып кетуіне жол берілді. Басқа да рәсімдер жасалды. 133 ж. табылған гермафродит жергілікті өзенге батып кеткен; гермафродитті суға батырып өлтіру табиғи тәртіптің бұзылуын қалпына келтірудің белгіленген тәсілі болған сияқты. Плинийдің айтуынша, гермафродиттер бір кезде ғажайып заттар (prodigia) саналған, бірақ оның заманында олар қуанышқа (deliciae) айналды; олар Плутарх сипаттаған Римдегі “есімдер базарында” байлар сатып алатын адамдардың ерекшеліктерінің бірі болды. Рим заңдары бойынша гермафродиттің жынысын анықтап, ер немесе әйел деп жіктеу қажет болды; үшінші жыныс заңдық санат ретінде болған жоқ.

In the mythological tradition, Hermaphroditus was a beautiful youth who was the son of Hermes (Roman Mercury) and Aphrodite (Venus). Like many other divinities and heroes, he had been nursed by nymphs, but the evidence that he himself received cult devotion among the Greeks is sparse. As a result, men who drank from the waters of the spring Salmacis supposedly "grew soft with the vice of impudicitia", according to the lexicographer Festus. The myth of Hylas, the young companion of Hercules who was abducted by water nymphs, shares with Hermaphroditus and Narcissus the theme of the dangers that face the beautiful adolescent male as he transitions to adult masculinity, with varying outcomes for each. In contemporary English, "hermaphrodite" has acquired pejorative connotations in referring to people born with physical characteristics of both sexes (see intersex); in antiquity, however, the figure of the so called hermaphrodite was a primary focus of questions pertaining to gender identity. The hermaphrodite represented a "violation of social boundaries, especially those as fundamental to daily life as male and female". Depictions of Hermaphroditus were very popular among the Romans. The dramatic situation in paintings often elicits a "double take" on the part of the viewer, or expresses the theme of sexual frustration. Hermaphroditus is often in the company of a satyr, a figure of bestial sexuality known for subjecting an unsuspecting or often sleeping victim to non consensual sex; the satyr in scenes with Hermaphroditus is usually shown to be surprised or repulsed, to humorous effect. In a few works, Hermaphroditus is strong enough to ward off his would be attacker, but in others he shows his willingness to engage in sex, even if the satyr seems no longer inclined:
Artistic representations of Hermaphroditus bring to the fore the ambiguities in sexual differences between women and men as well as the ambiguities in all sexual acts. Hermaphroditus gives an eternally ambiguous answer to a man's curiosity about a woman's sexual experience—and vice versa. (A)rtists always treat Hermaphroditus in terms of the viewer finding out his/her actual sexual identity. Hermaphroditus stands for both the physical and, more important, the psychological impossibility of ever understanding the feelings of the beloved. Hermaphroditus is a highly sophisticated representation, invading the boundaries between the sexes that seem so clear in classical thought and representation. Macrobius describes a masculine form of "Venus" (Aphrodite) who received cult on Cyprus; she had a beard and male genitals, but wore women's clothing. The deity's worshippers cross dressed, men wearing women's clothes, and women men's. The Latin poet Laevius wrote of worshipping "nurturing Venus" whether female or male (sive femina sive mas). The figure was sometimes called Aphroditos. In several surviving examples of Greek and Roman sculpture, she is found in the attitude anasyrmene, from the Greek verb anasyromai, "to pull up one's clothes". The love goddess lifts her garments to reveal her masculine attribute, male genitalia, a gesture that traditionally held apotropaic or magical power. In his chapter on anthropology and human physiology in the encyclopedic Natural History, Pliny notes that "there are even those who are born of both sexes, whom we call hermaphrodites, at one time androgyni" (andr , "man", and gyn , "woman", from the Greek). The Sicilian historian Diodorus (1st century BC) wrote that "there are some who declare that the coming into being of creatures of a kind such as these are marvels (terata), and being born rarely, they announce the future, sometimes for evil and sometimes for good". Isidore of Seville (c. 560–636) described a hermaphrodite fancifully as those who "have the right breast of a man and the left of a woman, and after coitus in turn can both sire and bear children". In traditional Roman religion, a hermaphroditic birth was a kind of prodigium, an occurrence that signalled a disturbance of the pax deorum, Rome's treaty with the gods, as Diodorus indicated. Livy records an incident during the Second Punic War when the discovery of a four year old hermaphrodite prompted an elaborate series of expiations: on the advice of the haruspices, the child was enclosed in a chest, carried out to sea, and allowed to drown. Other rituals followed. A hermaphrodite found in 133 BC was drowned in the local river; executing the hermaphroditic person by drowning seems to have been the prescribed way to repair the perceived violation of the natural order. Pliny observed that while hermaphrodites were once considered portents (prodigia), in his day they had become objects of delight (deliciae); they were among the human curiosities of the sort that the wealthy might acquire at the "monsters' market" at Rome described by Plutarch. Under Roman law, a hermaphrodite had to be classed as either male or female; no third gender existed as a legal category.