Кіріспе

Мемлекеттік фонология (МФ) – лингвистиканың, әсіресе фонологияның теориялық аясы. Бұл ая, фонологиялық құбылыстарды кездейсоқ емес түсіндіруді мақсат етеді, бұл үшін SPE түмендес фонологияның ережелік бөлігін өрнекшелерге қатысты жақсы қалыптасқан шектеулермен алмастырады. Осылайша, бұл туынды емес, өрнекшелерге негізделген ая, және автосегменттік фонологияның қазіргі өкілі болып табылады. МФ жалпыға ортақ грамматиканың шектеулі жиынтағындағы жалпы принциптер мен параметрлерден тұрады деген пікірді қолдайды. Ноам Чомскидің синтаксиске қатысты принциптер мен параметрлерге негізделген тәсілі сияқты, тілдердегі фонологиялық жүйелердегі айырмашылықтар параметрлердің әртүрлі комбинациялары арқылы түсіндіріледі.

Элементтер теориясы

Сегменттердің ішкі құрылымын GP модельдеудің қосалқы теориясы Элемент теориясы (ET) деп аталады. Химиялық элементтер сияқты, ET-нің мелодиялық бастаулары жеке және комбинацияларда фонетикалық тұрғыдан түсіндіріледі, сондықтан олар осылай аталған. ET нұсқасына байланысты, олар сигналдағы ерекше акустикалық белгілерге немесе артикуляциялық қимылдарға (немесе бұрын айтылғандай, ыстық белгілерге) сәйкес келеді деп есептеледі. Структуралық фонология мен SPE-нің (екілік) ерекшеліктерінен өзгеше, әрбір элемент моновалентті (бірлік, жалғыз мәнді) және потенциалды түрде түсіндірілетін фонологиялық өрнек болып табылады. ET-нің бірнеше нұсқасы бар және 1985 жылдан бері KLV элементтер тізімін қысқарту мақсатында, артық құрылымдар жасауды болдырмау үшін (тілдік деректерде кездеспейтін құрылымдарды жасау қабілеті) әртүрлі жолдармен реформаланды. Оның ең көп таралған нұсқасында барлық тілдерде кездесетін деп саналатын 6 элемент бар: (A), (I), (U), (ʔ), (L) және (H), олар тиісінше ашықтық/корональдық, алдыңғылық/палатальдық, дөңгелектеу/лабиальдық, тоқтау, дауыстық/мұрындық және үйкеліс/аспирацияны көрсетеді. Олардың нақты интерпретациясы олардың үстінен орналасқан фонологиялық құрауышқа және фонологиялық өрнекте бас немесе операторлық позицияны иеленуіне байланысты. Мысалы, қарапайым жағдайда (I) өрнек шыңында (ядрода) /i/ ретінде, ал өрнек шетінде (әдетте, өрнек басында) /j/ ретінде интерпретацияланады. (A) ядрода /a/, ал консонанттық позицияда /r/ болады. Күрделі фонологиялық өрнектерде фонетикалық қасиеттер бас/оператор мәртебесіне пропорционалды түрде араласады: (A, I) өрнегі ашық (жоғары емес) және алдыңғы, бірақ бас (I) болғанда [e] ретінде, ал бас (A) болғанда [ɛ] немесе [æ] ретінде интерпретациялануы мүмкін.

Сызықсыз ырғақтар құрылымы

KLV 1990 жылы әзірленген классикалық түрінде (кейде GP 1.0 деп аталады) прозодикалық құрылым Onset Rhyme (O R) жұптарының тізбегі ретінде модеделденеді, онда иілгіш рифма міндетті түрде ядроны (N) қамтиды. Параметрлерге сәйкес (жоғарыда қараңыз), тілдер осы буындық құрамдас бөліктердің кез келгеніне тармақталуға (екіге, ең көп дегенде) мүмкіндік береді. Үкімет және Байланыс синтаксисі сияқты, құраушылар басшы (немесе губернатор) басқаратын, яғни, басқарылатын (немесе толықтыру)пен асимметриялық, тәуелділік қатынасын орнататын домендерді басқарады. Осы ерекшелігі GP-ге оның атын берді. Теориялық модель ретінде GP-нің ерекше қасиеті – классикалық буындық теорияның екі компонентінің құраушылығын (яғни теориялық мәртебесін) жоққа шығару: бір жағынан кода, екінші жағынан буынның өзі. Коданың жалпыға бірдей тармақталуға қабілетсіздігі көрсетілген, бұл GP-де бейнелеуде кода түйінінің болмауымен түсіндіріледі (және тек «ядролық рифмалық толықтыру» деп аталатын нәрсе ғана айтылады); буын (гипотетикалық түрде, әрбір O R жұбына үстемдік ететін жоғары деңгейдегі құраушы) ішкі құраушы басқарушы домен ретінде жарамсыз, өйткені оның басы (R) оның толықтығын (O) алдынан емес, кейінен жалғастырады, бұл барлық басқа тармақталған құраушылардың жағдайларында байқалғандай. Бағытталған автосегменттік фонологиядағыдай, GP O-ның кейбір тілдерде бос болуы мүмкін екенін айтады, яғни сөздің басында (үстіңгі дауысты басталатын сөздерді тудыру), немесе сөздің ішінде (гетеросиллабикалық дауыстылар тізбегін тудыру, яғни диалект), немесе екеуі де. GP сонымен қатар кейбір тілдер бос ядроларға лицензия береді деп мәлімдейді, олар синтаксистің бос санаттарына ұқсас, фонологиялық бос санаттар принципіне (ECP) бағынады. Ең бастысы, барлық беткі сөздің соңғы консонанттары – Онсеттер, содан кейін бос ядро (домендік соңғы бос ядро немесе FEN деп аталады), ол параметрмен лицензияланады: параметр қосылған тілдерде (сыртқы) консонантпен аяқталатын сөздер (мысалы, ағылшын тілінде) болады, ал параметр өшірілген тілдерде (мазмұнды) барлық сөздер дауыстымен аяқталады, сондай-ақ шетелдік сөздер мен қарыз сөздерді өзгертудің әртүрлі стратегиялары бар, олар осы шектеуді қанағаттандырады (мысалы, итальян, жапон). Тағы бір ерекше жағдай – сөздің басындағы /sC/ кластерлері (мысалы, ағылшын тіліндегі sport, stop, school), олар Кей (1992) бос N + рифмалық соңғы /s/ + O тізбегінің беткі көрінісі ретінде талданады, мұнда бастапқы бос N параметрлік түрде лицензияланады («сиқырлы», Кейдің айтуынша) – бұл эффект «Сиқырлы лицензиялау» деп аталады.

Дәрігерлер күні

Бүгінде оптималдылық теориясы генеративтік, формалды фонологиялық теорияның басым аясына айналғанмен, GP дамуын жалғастыруда. 1996 жылы Ловенстамм дыбыс бунағы құрылымын қатаң түрде кезектесетін бастауларға ("С" символымен) және ядроларға ("V") дейін, барлық беттік кластерлерді бос санаттармен араластырып азайтуды ұсынды, бұл ЕКП-ға сәйкес келеді (жоғарыда қараңыз). GP-нің бұл нұсқасы қатаң CV фонологиясы немесе CVCV фонологиясы деп белгілі болды және қазіргі уақытта GP шеңберіндегі дыбыстық құрылымның ең көп қабылданатын моделі болып табылады. (Тобиас Шеер мен Петер Сигетваридің еңбектерін қараңыз.) GP-дегі тағы бір маңызды ағым – Пёхтрагер және оның әріптестері ұсынатын GP 2.0, GP-нің тағы бір нұсқасы, ол дыбыс элементтерінің санын одан әрі азайтуға тырысады, сондай-ақ артикуляцияның түрін (ескі (ʔ) және (h)/(H)) және (A) элементін құрылыммен байланыстырады. CVCV фонологиясының тегіс дыбыстық құрылымынан өзгеше, GP 2.0 ішіндегі конфигурациялар иерархиялық болып қалады және бірнеше деңгейді қамтиды, түйіндер басқару және m-бұйрық қатынастарына қатысады, бұл X-бар теориясы синтаксисіне ұқсас. GP және GP-ге жақын аялардағы одан әрі жұмыстарға ларингеялық фонологиядағы ET негізделген зерттеулер, сондай-ақ Loose CV фонологиясы және Precedence Free фонологиясындағы талдаулар кіреді. GP мамандары мен осы саладағы зерттеушілер үнемі Үкіметтік фонология дөңгелек үстелінде (GPRT) кездеседі, бұл 1997 жылдан бастап Будапешт, Венгрия және Вена, Австриядағы университеттердің ғалымдары ұйымдастырған жартылай ресми жиын. Кейіннен Словенияда да бірнеше шаралар өткізілді. Соңғы кезде Будапешт пен Вена кезекпен шараларды қабылдап келеді.