Үнемдік фонология: Негізгі қағидалар мен параметрлер
Government phonology
Үкіметтік фонология: тіл біліміндегі дыбыстану теориясы, ережелерді шектеулермен алмастырады. Универсалды грамматика қағидалары мен параметрлерін зерттейді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мемлекеттік фонология (МФ) – лингвистиканың, әсіресе фонологияның теориялық аясы. Бұл ая, фонологиялық құбылыстарды кездейсоқ емес түсіндіруді мақсат етеді, бұл үшін SPE түмендес фонологияның ережелік бөлігін өрнекшелерге қатысты жақсы қалыптасқан шектеулермен алмастырады. Осылайша, бұл туынды емес, өрнекшелерге негізделген ая, және автосегменттік фонологияның қазіргі өкілі болып табылады. МФ жалпыға ортақ грамматиканың шектеулі жиынтағындағы жалпы принциптер мен параметрлерден тұрады деген пікірді қолдайды. Ноам Чомскидің синтаксиске қатысты принциптер мен параметрлерге негізделген тәсілі сияқты, тілдердегі фонологиялық жүйелердегі айырмашылықтар параметрлердің әртүрлі комбинациялары арқылы түсіндіріледі.
Government Phonology (GP) is a theoretical framework of linguistics, and more specifically of phonology. The framework aims to provide a non arbitrary account for phonological phenomena by replacing the rule component of SPE type phonology with well formedness constraints on representations. Thus, it is a non derivational representation based framework, and as such, the current representative of Autosegmental Phonology. GP subscribes to the claim that Universal Grammar is composed of a restricted set of universal principles and parameters. As in Noam Chomsky’s principles and parameters approach to syntax, the differences in phonological systems across languages are captured through different combinations of parameter settings.
Элементтер теориясы
Сегменттердің ішкі құрылымын GP модельдеудің қосалқы теориясы Элемент теориясы (ET) деп аталады. Химиялық элементтер сияқты, ET-нің мелодиялық бастаулары жеке және комбинацияларда фонетикалық тұрғыдан түсіндіріледі, сондықтан олар осылай аталған. ET нұсқасына байланысты, олар сигналдағы ерекше акустикалық белгілерге немесе артикуляциялық қимылдарға (немесе бұрын айтылғандай, ыстық белгілерге) сәйкес келеді деп есептеледі. Структуралық фонология мен SPE-нің (екілік) ерекшеліктерінен өзгеше, әрбір элемент моновалентті (бірлік, жалғыз мәнді) және потенциалды түрде түсіндірілетін фонологиялық өрнек болып табылады. ET-нің бірнеше нұсқасы бар және 1985 жылдан бері KLV элементтер тізімін қысқарту мақсатында, артық құрылымдар жасауды болдырмау үшін (тілдік деректерде кездеспейтін құрылымдарды жасау қабілеті) әртүрлі жолдармен реформаланды. Оның ең көп таралған нұсқасында барлық тілдерде кездесетін деп саналатын 6 элемент бар: (A), (I), (U), (ʔ), (L) және (H), олар тиісінше ашықтық/корональдық, алдыңғылық/палатальдық, дөңгелектеу/лабиальдық, тоқтау, дауыстық/мұрындық және үйкеліс/аспирацияны көрсетеді. Олардың нақты интерпретациясы олардың үстінен орналасқан фонологиялық құрауышқа және фонологиялық өрнекте бас немесе операторлық позицияны иеленуіне байланысты. Мысалы, қарапайым жағдайда (I) өрнек шыңында (ядрода) /i/ ретінде, ал өрнек шетінде (әдетте, өрнек басында) /j/ ретінде интерпретацияланады. (A) ядрода /a/, ал консонанттық позицияда /r/ болады. Күрделі фонологиялық өрнектерде фонетикалық қасиеттер бас/оператор мәртебесіне пропорционалды түрде араласады: (A, I) өрнегі ашық (жоғары емес) және алдыңғы, бірақ бас (I) болғанда [e] ретінде, ал бас (A) болғанда [ɛ] немесе [æ] ретінде интерпретациялануы мүмкін.
The sub theory of GP modelling the internal structure of segments is called Element Theory (ET). Like chemical elements, the melodic primes of ET are phonetically interpretable alone as well as in combinations hence their name. They are assumed, depending on the version of ET, to correspond to either characteristic acoustic signatures in the signal, or articulatory gestures (or hot features, as previously referred to). Unlike the (binary) distinctive features of Structuralist Phonology and SPE, each element is a monovalent (unary, single valued) and potentially interpretable phonological expression. ET has a number of versions and has since KLV 1985 been reformed in various ways with the aim of reducing the element inventory, to avoid overgeneration (being able to generate more structures than attested cross linguistically). In its most widespread version, there are 6 elements believed to be existent across all languages: (A), (I), (U), (ʔ), (L) and (H), representing openness/coronality, frontness/palatality, roundness/labiality, stopness, voicing/nasality and frication/aspiration, respectively. Their actual interpretation depends on what phonological constituent dominates them, and whether they occupy a head or operator position within a phonological expression. For instance, when simplex, (I) is interpreted as /i/ in a syllable peak (nucleus), but as /j/ at a syllable edge (typically, in a syllable onset). (A) makes /a/ in a nucleus but /r/ in a consonantal position. In complex phonological expressions, the phonetic properties mix in proportion to the head/operator status: the (A, I) expression is both open (non high) and front, but it is more probably interpreted as [e] when the head is (I), and as [ɛ] or [æ] when the head is (A).
Сызықсыз ырғақтар құрылымы
KLV 1990 жылы әзірленген классикалық түрінде (кейде GP 1.0 деп аталады) прозодикалық құрылым Onset Rhyme (O R) жұптарының тізбегі ретінде модеделденеді, онда иілгіш рифма міндетті түрде ядроны (N) қамтиды. Параметрлерге сәйкес (жоғарыда қараңыз), тілдер осы буындық құрамдас бөліктердің кез келгеніне тармақталуға (екіге, ең көп дегенде) мүмкіндік береді. Үкімет және Байланыс синтаксисі сияқты, құраушылар басшы (немесе губернатор) басқаратын, яғни, басқарылатын (немесе толықтыру)пен асимметриялық, тәуелділік қатынасын орнататын домендерді басқарады. Осы ерекшелігі GP-ге оның атын берді. Теориялық модель ретінде GP-нің ерекше қасиеті – классикалық буындық теорияның екі компонентінің құраушылығын (яғни теориялық мәртебесін) жоққа шығару: бір жағынан кода, екінші жағынан буынның өзі. Коданың жалпыға бірдей тармақталуға қабілетсіздігі көрсетілген, бұл GP-де бейнелеуде кода түйінінің болмауымен түсіндіріледі (және тек «ядролық рифмалық толықтыру» деп аталатын нәрсе ғана айтылады); буын (гипотетикалық түрде, әрбір O R жұбына үстемдік ететін жоғары деңгейдегі құраушы) ішкі құраушы басқарушы домен ретінде жарамсыз, өйткені оның басы (R) оның толықтығын (O) алдынан емес, кейінен жалғастырады, бұл барлық басқа тармақталған құраушылардың жағдайларында байқалғандай. Бағытталған автосегменттік фонологиядағыдай, GP O-ның кейбір тілдерде бос болуы мүмкін екенін айтады, яғни сөздің басында (үстіңгі дауысты басталатын сөздерді тудыру), немесе сөздің ішінде (гетеросиллабикалық дауыстылар тізбегін тудыру, яғни диалект), немесе екеуі де. GP сонымен қатар кейбір тілдер бос ядроларға лицензия береді деп мәлімдейді, олар синтаксистің бос санаттарына ұқсас, фонологиялық бос санаттар принципіне (ECP) бағынады. Ең бастысы, барлық беткі сөздің соңғы консонанттары – Онсеттер, содан кейін бос ядро (домендік соңғы бос ядро немесе FEN деп аталады), ол параметрмен лицензияланады: параметр қосылған тілдерде (сыртқы) консонантпен аяқталатын сөздер (мысалы, ағылшын тілінде) болады, ал параметр өшірілген тілдерде (мазмұнды) барлық сөздер дауыстымен аяқталады, сондай-ақ шетелдік сөздер мен қарыз сөздерді өзгертудің әртүрлі стратегиялары бар, олар осы шектеуді қанағаттандырады (мысалы, итальян, жапон). Тағы бір ерекше жағдай – сөздің басындағы /sC/ кластерлері (мысалы, ағылшын тіліндегі sport, stop, school), олар Кей (1992) бос N + рифмалық соңғы /s/ + O тізбегінің беткі көрінісі ретінде талданады, мұнда бастапқы бос N параметрлік түрде лицензияланады («сиқырлы», Кейдің айтуынша) – бұл эффект «Сиқырлы лицензиялау» деп аталады.
In its classical form (sometimes referred to as GP 1.0), developed in KLV 1990, prosodic structure is modelled as a sequence of Onset Rhyme (O R) pairs, where the syllable rhyme obligatorily contains a nucleus (N). According to their parameter settings (see above), languages may allow any of these syllabic constituents to branch (into two, maximally). Similarly to Government and Binding syntax, constituents are governing domains in which the head (or governor) governs, that is, establishes an asymmetrical, dependency relation with the governee (or complement) it is this feature of GP that it takes its name from. A unique property of GP as a theoretical model is the denial of the constituenthood (that is, the theoretical status) of two of the components of classical syllabic theory: the coda on the one hand, and the syllable itself on the other. The coda is shown to be unable to branch universally, which is in GP explained by assuming no coda node in the representation (and only positing what is dubbed "post nuclear rhymal complement"); the syllable (hypothetically, a higher order constituent dominating each O R pair) does not qualify as an intraconstituent governing domain since its head (the R) follows its complement (the O) rather than preceding it, as observed in all other cases of branching constituents. As in mainstream Autosegmental Phonology, GP claims that the O may be empty in certain languages, either word initially (producing surface vowel initial words) or word internally (producing sequences of heterosyllabic vowels, that is, hiatuses), or both. GP also claims that certain languages license empty nuclei, which are subject to the phonological Empty Category Principle (ECP), similarly to the empty categories of syntax. Crucially, all surface word final consonants are Onsets followed by an empty Nucleus (called domain final empty nucleus, or FEN), which is licensed by parameter: languages in which the parameter is switched on allow for (surface) consonant final words (like English), whereas languages in which the parameter is off have all their (content) words ending in a vowel as well as various repair strategies modifying foreign words and loanwords so that they satisfy the constraint (e. g., Italian, Japanese). Another special case is word initial /sC/ clusters (as in English sport, stop, school), which are analysed in Kaye (1992) as surface manifestations of underlying sequences of an empty N plus rhyme final /s/ plus O, where the initial empty N is parametrically licensed ("magically", as Kaye puts it) this effect has been known as "Magic Licensing".
Дәрігерлер күні
Бүгінде оптималдылық теориясы генеративтік, формалды фонологиялық теорияның басым аясына айналғанмен, GP дамуын жалғастыруда. 1996 жылы Ловенстамм дыбыс бунағы құрылымын қатаң түрде кезектесетін бастауларға ("С" символымен) және ядроларға ("V") дейін, барлық беттік кластерлерді бос санаттармен араластырып азайтуды ұсынды, бұл ЕКП-ға сәйкес келеді (жоғарыда қараңыз). GP-нің бұл нұсқасы қатаң CV фонологиясы немесе CVCV фонологиясы деп белгілі болды және қазіргі уақытта GP шеңберіндегі дыбыстық құрылымның ең көп қабылданатын моделі болып табылады. (Тобиас Шеер мен Петер Сигетваридің еңбектерін қараңыз.) GP-дегі тағы бір маңызды ағым – Пёхтрагер және оның әріптестері ұсынатын GP 2.0, GP-нің тағы бір нұсқасы, ол дыбыс элементтерінің санын одан әрі азайтуға тырысады, сондай-ақ артикуляцияның түрін (ескі (ʔ) және (h)/(H)) және (A) элементін құрылыммен байланыстырады. CVCV фонологиясының тегіс дыбыстық құрылымынан өзгеше, GP 2.0 ішіндегі конфигурациялар иерархиялық болып қалады және бірнеше деңгейді қамтиды, түйіндер басқару және m-бұйрық қатынастарына қатысады, бұл X-бар теориясы синтаксисіне ұқсас. GP және GP-ге жақын аялардағы одан әрі жұмыстарға ларингеялық фонологиядағы ET негізделген зерттеулер, сондай-ақ Loose CV фонологиясы және Precedence Free фонологиясындағы талдаулар кіреді. GP мамандары мен осы саладағы зерттеушілер үнемі Үкіметтік фонология дөңгелек үстелінде (GPRT) кездеседі, бұл 1997 жылдан бастап Будапешт, Венгрия және Вена, Австриядағы университеттердің ғалымдары ұйымдастырған жартылай ресми жиын. Кейіннен Словенияда да бірнеше шаралар өткізілді. Соңғы кезде Будапешт пен Вена кезекпен шараларды қабылдап келеді.
Today, whilst Optimality Theory has become the dominant framework in generative, formal phonological theory, GP continues to develop. In 1996, Lowenstamm proposed that syllable structure should be further reduced to strictly alternating onsets (symbolised by "C") and nuclei ("V") all surface clusters sandwich empty categories, which conform to the ECP (see above). This version of GP has become known as Strict CV Phonology or CVCV Phonology, and is currently the most widely accepted model of prosodic structure within GP circles. (See Tobias Scheer's and Péter Szigetvári's work.) The other major current trend in GP is represented by Pöchtrager and his colleagues, who propose GP 2.0, another version of GP that strives to further reduce the number of elements by capturing manner of articulation (old (ʔ) and (h)/(H)) as well as element (A) with structure. Unlike CVCV Phonology's flat prosodic structure, configurations within GP 2.0 remain hierarchical and involve multiple layers, with the nodes entering into governing and m commanding relations, very much as in X bar theory syntax. Further work in GP and GP friendly frameworks includes ET based research in laryngeal phonology, as well as analyses in Loose CV Phonology and Precedence Free Phonology. GP ists and related researchers regularly meet at the Government Phonology Round Table (GPRT), a semi informal meeting originally (starting in 1997) organised by teams of scholars at universities in Budapest, Hungary and Vienna, Austria. Later, a few events were organised in Slovenia. Recently, Budapest and Vienna have taken turns again as venues.