Кіріспе

Жүк биржасы немесе жүк тасу платформасы – жүк тасымалдаушы компаниялар, логистикалық провайдерлер, экспедиторлар, көлік компаниялары және (кейбір жағдайларда) жеке клиенттерге арналған онлайн қызмет. Ол жүк тасымалдаушы компанияларға жеткізілуі тиіс жүктің қолжетімді дерекқорынан іздеуге және қолда бар көлік сыйымдылығын жариялауға мүмкіндік береді. Логистикалық провайдерлер мен экспедиторлар жеткізілуі тиіс жүк көлемін жариялай алады, сондай-ақ қолда бар көлік сыйымдылығымен жүк көлемін сәйкестендіре алады. Бұл жүйелер тасымалдаушыларға жүк ағыны туралы ақпаратты басқа операторларға – тасымалдаушыларға, экспедиторларға және логистикалық компанияларға жеткізуге мүмкіндік беретін платформаны ұсынады. Олар экспедиторларға жүктерін жеке немесе көпшілікке, жүк іздеп жүрген көптеген операторларға жарнамалауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, жүк операторларына көліктегі орынды ұсынуға мүмкіндік береді. Онлайн жүйелер көбінесе жазылым негізінде жұмыс істейді, жарнамалау (жариялау) және іздеу (кеңесу) үшін шағын төлем алынады. Кейбір жүк биржалары айлық төлемсіз жұмыс істейді. Олар тасымалдаушылардан тек қана сәттілік комиссиясын алады, ол ұсыныс қабылданғанда төленеді. Жүк биржасының басты мақсаты – кері сапарларда бос көліктерді толтыру (жеткізілімнен кейін депоға қайтып келген кезде) оларды қолжетімді жүкпен сәйкестендіру арқылы. Мысалы, жүк жүргізушісі Нидерландыдағы Кёкенхофтан Италиядағы Комоға лала гүлдерін тасымалдауға тапсырыс алды. Идеалды жағдайда, кері сапарға жүк тапсырысы тиімділікті арттырады, сондықтан жүк тасымалдаушы жүк биржасында кері жүк немесе кері тасымалдау іздейді. Кері жүк табу жүк тасу және көлік компанияларының тиімділігін арттырады, сондай-ақ бос сапарларды азайтуға көмектеседі, бұл шығарындыларды азайтады. Көлік Еуропалық Одақтағы парниктік газдардың (оның ішінде) жалпы шығарындыларының 25%-ына жауапты. 2019 жылы Ұлыбританиядағы жүк тасымалының 24%-ы бос болған. Әлемдегі алғашқы электрондық жүк биржасы Teleroute деп аталды және 1985 жылы Францияда Minitel жүйесінде іске қосылды. Интернетке дейін пайдаланушыларға жарнамалау немесе жүк іздеу үшін терминал берілді. Бүгінде әлемде жүк тасымалдаушылар мен экспедиторларға көптеген қызметтер ұсынатын көптеген мысалдар бар.

Классикалық жүк биржасы орталықтандырылған экономикаларда кеңінен қолданылған. Мысалы, социалистік Чехословакияда бос жүк көлігімен жүруге тыйым салынған. Көлік компаниялары қолжетімді жүк туралы ақпаратты көрсететін ұлттық жүйені пайдалануға міндетті болды. Жаңа технологиялардың көмегімен жүк биржалары телематика және көлік басқару жүйелерімен интеграцияланып, GPS технологиясын пайдалана отырып, жүктерді нақты уақыт режимінде сәйкестендіруді ұсына отырып, тиімділікті одан әрі арттыра алады.