Кіріспе

Зиуей қамалы немесе Зиуей қамалы (قلعه زیویه) – Иранның Сақкез қаласындағы кең Зиуей үңгірінің үстіндегі таудың басында орналасқан ежелгі және мықты құрылыс. Зиуие тепе немесе қамал Сақкезден 50 шақырым қашықтықта орналасқан, ал қазіргі таңда бұл аймақ Иранның Мәдени мұра ұйымы тарапынан жақсарту жұмыстарынан өтті. Ол Иранның Курдистан облысында, Урмия көлінің оңтүстігінде, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Мұнда табылған заттар б.з.д. 9 ғасырға жатады (Медия дәуіріне тән) және олар кейбір мұражайларда сақтаулы. Аймақта табылған ең танымал нәрселердің бірі – мифтік жануарлар бейнеленген үлкен алтын мойындық.

Тарих

Бұл қамал мидиялықтар мен скифтердің тұрағы болды және олардың астанасы саналды, ал тарихы б.з.д. бірінші мың жылдығына дейін жетеді. Сонымен қатар, мидиялықтар мен скифтерден бұрын, бұл қамал ассириялықтардың шабуылына ұшыраған маналықтардың астанасы болған.

Қалдық құрылымы

Бұл қамалдың немесе бекіністің құрылысы үш қабаттан тұрды және 21 тас баспалдақтан құралған. Баспалдақтар мен бағаналардың негізі тастан жасалған, ал қабырғалар самандан тұрғызылған. Бірінші қабаттың бір бөлігі бүгінге дейін сақталған, ол діни мақсатта қолданылған және ғибадатхана болған деп есептеледі. Тау беткейімен бір деңгейде орналасқандықтан, оған адамдардың жетуі оңай болған. Екінші қабат еңістің есебінен үшбұрышты тасқа тіреліп салынған және тұрғын үй ретінде пайдаланылған. Көк, қаймақ, қара және кірпіш түстермен боялған, бір-бірімен байланысқан бөлмелер оны басқа бөліктерден ерекшелендірген. Осы қабатта табылған садақ пен қола жебелер екінші қабатта әскери күш пен қару-жарақ сақталған болуы мүмкін деген жорамалға алып келді. Үшінші қабат, сонымен қатар билеушінің резиденциясы деп те аталады, қораға ие, яғни соғыс және қоршау кезінде қауіпсіз орын болған. Бұл қабатта үлкен есіктер мен терезелері бар кең бөлмелер, 12 тас қақпа және тас пен ағаш бағаналар бар; Андре Годар осы зал ішінде қоламен әшекейленген үстел мен орындықтар туралы айтқан. Бұл ғимараттың жері кейбір жерлері кірпіш немесе плиткамен жабылған. Бұл қамалда солтүстік және оңтүстік екі қақпа бар, ал тау шыңына қарай орналасқан қақпа әдемі плиткалармен безендірілген. Қамалда таулардағы бұлақтардан су жеткізілетін су құбыры болған.

Зиуие қазынасы

Зивие қазынасы 20-шы ғасырдың басында археологтар Зивие қамалының орнынан тапқан. Бұл қазына әлемдегі ең ірі музейлерге жеткізілді.