Кіріспе

Генри Джеймстің толық емес автобиографиясы

"Орта жылдар" - Генри Джеймстің 1893 жылы Scribner's Magazine журналында алғаш жарияланған қысқа әңгімесі. Әңгімедегі романшы өмір бойы жазуды үйренгенін, сондықтан екінші өмір сүрудің мағынасы бар дейді, "сол сабақты қолдану үшін". Екінші өмір көбінесе мүмкін болмайды, сондықтан романшы өзі және өнердегі әріптестері туралы былай дейді: "Біз қараңғыда жұмыс істейміз – бізден келгенін істейміз – бізде барды береміз. Біздің күмәніміз – біздің құштарлығымыз, ал құштарлығымыз – біздің міндетіміз. Қалғаны – өнердің құмарлығы."

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Денкомб, ауыр сырқаттан кейін жазылып жатқан жазушы, ағылшын теңіз жағалауындағы Борнмут қаласында демалып жатыр. Ол су жағасында отырып, өзінің соңғы кітабын, әрине, "Өмірдің орта шені" деген атпен оқып отыр. Жас дәрігер Хью Денкомбқа жақындап келіп, романға деген құрметін білдіре бастайды, бірақ ол кітап авторымен сөйлесіп тұрғанын сезбейді. Денкомбтың күші таусылып, кенеттен есінен танып қалады. Ол қайта есіне келгенде, дәрігер Хью оны танығанын және сонымен қатар, графша аталған бай әйелге де қарап тұрғанын біледі. Келесі бірнеше күнде дәрігер Хью графшаға қарағанда Денкомбқа көбірек назар аударады, ал оны бай әйелдің серігі мисс Вернем ескертеді. Бірнеше күннен кейін Денкомбтың жағдайы нашарлайды. Дәрігер Хью Денкомбқа графшаның қайтыс болғанын және оған өсиетінде ештеңе қалдырмағанын айтады. Өліміне аз қалғанда Денкомб дәрігер Хьюға жоғарыда айтылған сөздерді шептейді. Әңгіменің соңғы сөйлемі Денкомбтың өмір мен өнердегі бірінші және жалғыз мүмкіндігі қалай аяқталғанын баяндайды.

Негізгі тақырыптар

Джеймстің жазушылар туралы көптеген әңгімелері, көбінесе ирониялық юмормен жабылған, оның өзінің туындылары кең аудиторияға жетпегеніне деген наразылықты көрсетеді. "Орта жылдар" мұндай ренжімелі өкініштерден мүлдем құтылған. Оның орнына, бұл әңгіме суретшінің ізденісін танымалдық пен материалдық сыйлықтарды іздеуден гөрі әлдеқайда маңызды нәрсе ретінде бейнелейді. Сюжеті соншалықты қарапайым болғандықтан, ол кейіннен ойластырылғандай көрінеді. Доктор Хьюдің берілгендігі шынайы және қозғалтады, бірақ ол негізінен Денкомбты өмір бойы көркемдік еңбекке жұмсаған туралы қайғылы, дана ойларға жетелейді. Денкомб өмірін "ұзартуға" немесе өнеріне "қайта оралуға" ешқашан мүмкіндік алмайды. Бірақ ол өмірлік еңбегінің өзі оған "патшалығына ие болуға" және бар күшімен тырысқанын сезініп өлуге жеткілікті екенін түсінеді.

Санаткерлік бағалау

Көптеген сыншылар "Орталық жылдар" шығармасының Джеймстің жазушылар мен олардың қиындықтары туралы басқа әңгімелерінен қалай өзгеше екенін атап өтті. Фрэнк Кермодтың айтуынша: "'Орталық жылдар' әдеби өмір туралы басқа әңгімелерден шамалы ерекшеленеді; оның үні көңіл көтеріңкі емес, ирониясы азырақ, ал қарттар мен жастар арасындағы қарым-қатынас жақын да түсінікті". Бұл жұмсақ көзқарас, Джеймстің өзінің суретші ретіндегі проблемаларына ашу-ызасыз қарауы, кейде шамадан тыс мақтауға ие болды. Мысалы, Эдвард Вагенкнехт оны Джеймстің жазушылар туралы әңгімелерінің "ең көркемі" деп атап, бұл әңгіме оны лекция оқудың орнына көз жасына ие қылғанын айтты. Джеймс өзінің Нью-Йорк басылымына жазған алғы сөзінде материалдарын журнал редакторлары жиі талап ететін қысқа форматқа сығымдағаны үшін мақтан тұтты. Әңгіменің жетілген және көзге түспейтін стилі, суретшінің тағдырының күрделігін жасырады – ол сонымен бірге өлімге қадам басып, жеңіске де жеткен, қайғылы да батыр.

Ықпал

Филипп Рот 1979 жылғы "The Ghost Writer" атты еңбегінде "Орталық жылдар" туындысын жиі сілтеме жасайды және одан ұзақ бөлімдерді сөздерімен келтіреді. "The Ghost Writer" туындысының тақырыбының бір бөлігін "Орталық жылдар" туындысына жасалған құрмет деп қарастыруға болады, онда Натан Цукерман мен Э.И. Лонофф сәйкесінше доктор Хью мен Денкомб рөлін сомдайды.