Марехан руының географиялық таралуы және құрамы

Кіріспе

Сомали араб тайпалары – Сомалидің ең ірі тайпалық отбасыларының бірі – Дародтың бір бөлігі болып табылатын Сомали тайпасы. Тайпа Юбаланд штатындағы ең ірі тайпа. Олар Гедо, Орта Джуба және Төменгі Джуба штаттарының көпшілігін құрайды. Олар негізінен Орта Джубаның батыс бөлігінде, әсіресе Буаледе шоғырланған, олардың түйелері Төменгі Шабелге және Төменгі Джубаның жағалауларына терең бойлап жайылады. Олар Билис Кукани, Биби және Миди қалаларына дейін, сондай-ақ Диф қаласына дейін оңтүстікке қарай қоныстанған. Тайпа Кисмайо ауданының басым бөлігін құрайды, олардың аумағы Бадхадхе ауданының аймағына дейін созылып, оны толығымен басып алады, ең көп аумақты иеленеді, одан кейін Дегоди және Гаалджесел тайпалары келеді. Олар негізінен жағалау жазықтарында тұрады, ал негізгі халық орталықтары Рас Марехан және Бургабо болып табылады. Тайпаның ірі қалалары/аудандары: Бірта-Диер, Стамбул, Кудус, Губвейн, Берхан және Було-хаджи. Тайпа Галмудуг штатында да кездеседі, онда олар Галгадудтағы ең ірі тайпаны құрайды, ең үлкен қала және ең көп қалалық аудан – Абудвакқа ие. Сондай-ақ, бұл тайпа Ваджир Шығыс сайлау округінің басым тайпасы болып табылады, олар жол бойында тұрады және Мандера мен Гариссада кең таралған. Тайпа Сомалидің Оңтүстік-Батыс штатындағы ең ірі тайпалардың бірі болып табылады, Йед, Кансахдер, Динсур аудандарының көпшілігін құрайды. Тайпаның жайылымдық шекарасы Бадхадхе ауданының Бургабо қаласынан Баравеге дейін созылады. Хубер және Янтар тайпалары Мареханнан шыққан және Динсур мен Кансахдер аймақтарында үстемдік құрып, онда олар Ябар Хусейнмен бірге тұрады. Тайпа Бажуни аралдарының көпшілігіне, соның ішінде Коямаға да ие. Марехан тайпасы 1900 жылдардың басында Раас Мареехаға қоныстанды, оны Бажуни аралдарына жақын орналастырды. Олар Эфиопиядағы ең ірі сомали тайпасы, Долло аймағы мен Шилаво (уореда) аудандарының көпшілігін құрайды, Мустахилде (уореда) шағын саны кездеседі. Оңтүстік Эфиопияда олар Либен аймағының солтүстік жартысын толығымен басып алады, Оромияға дейін жетіп, Негеле Борана қаласында тұрады. Тайпа Фафан аймағында да кездеседі, Джиджига мен Тули Гулеедте қоныстанған. Тайпа Хараргадағы ең ірі тайпа, бірақ тайпаның көпшілігі Оромо тайпасына сіңірілген. Марехан тайпасы негізінен Бабиль және Мейу-Кулле аймақтарын мекендейді. Тайпа Дире Дава қаласының көпшілігін құрайды, оны олар құрған, бірақ көпшілігі оромизацияланған, алайда қалада әлі де көптеген сомалилер тұрады. Олар Баледе, әсіресе Адама қаласында, Гинир (уореда) және Шева сияқты жерлерде кездеседі. Тайпа Амхара, Тигрэй және Гураге аймақтарында шашырап орналасқан, олардың көпшілігі Адал соғыстарының қалдықтарынан тараған. Амарар тайпасы тайпаның ең үлкен тармағы – Аманриердің ұрпақтары, олар сәйкесінше 4 кіші тайпаға бөлінеді: 1) Велед Гвилей, 2) Велед Алиаб, 3) Велед Курбаб Вагадав және 4) Арияб ауданының Амарар тайпасы. Тайпа Суданның Суакин қаласына дейін басып алған Бадлай ибн Саад ад Диннің жорықтары кезінде осында қоныстанған. Бүгінгі күнге дейін тайпа қала мен Ариаб ауданының басым бөлігін құрайды. Амарар тайпасы бежа тілінің ең таза түрінде сөйлейді.

Somali Arab Clan

The Marehan (, مريحان) is a Somali clan, which is part of one of the largest Somali clan families, the Darod. The clan are the largest tribe in the Jubaland state and make the majority of the Gedo, Middle Juba and Lower Juba states, some major cities in these states owned by the tribe are Beled Hawo, Jilib, Saakow, Kismayo, Bardhere and Burgabo. They are primarily concentrated on the western part of Middle Juba primarily in Bu'aale where their camels graze deep into the Lower Shabelle and the coasts of Lower Juba. They live as far south as the towns Bilis Qooqaani, Bibi and Midi and the town Diff. The tribe are single handedly the majority of the Kismayo district, with a territory extending as far as the Badhadhe District region, dominating it almost completely comprisng the most territor followed by the Degodi and Gaaljecel tribes, primarily living in the coastal plains, with their main population centres being Ras Marehan and Burgabo. Some major towns/districts of the tribe include Birta Dheer, Istanbul, Qudus, Goobweyn, Berhan and Buulo xaaji. The tribe can also be found in Galmudug, where they constitute the largest tribe in Galgaduud, owning the largest city and most urban district Abudwak. The tribe also make up the majority clan of the Wajir East Constituency, living all the way up to the road and have a huge presence in Mandera and Garissa. The tribe are also one of the largest in the South West State of Somalia, constituting the majority of the Yeed, Qansahdhere, Dinsoor districts. The grazing boundaries of the tribe also extend from the cities of Burgabo in Badhadhe District, to Barawe. The Hubeer and Yantar tribes are of Marehan origin and dominate the Dinsoor and Qansahdhere regions where they live with the unrahanweynized brothers the Yabar Husayn. The tribe also own the majority of the Bajuuni islands including Kooyama. The Marehan settled in Raas Mareexaan during the early 1900's establishing it near the Bajuuni islands. They are the largest Somali tribe in Ethiopia, constituting the majority of the Dollo Zone and the Shilavo (woreda), they can also be found in small numbers in Mustahil (woreda). In southern Ethiopia they dominate the whole northern half of the Liben Zone, extending into Oromia living in the city of Negele Borana. The tribe can also be found in Fafan Zone, living in Jigjiga and Tuli guleed. The tribe are the largest in Hararghe, however the majority of the tribe have been absorbed by the Oromo. The Marehan primarily population Babille and Meyu Kulle. The tribe are also the majority of the city of Dire Dawa which was founded by them, however the majority have been Oromized, however there are still a huge number of Somalis in the city. They can also be found in Bale in places such as Ginir (woreda), and Shewa, mainly in the city of Adama. The tribe can also be found scattered all over Amhara, Tigray and Gurage, the majority of which are descendants of remnants from the Adal wars. The Amarar tribe are descendants of the largest branch of the tribe, Amanreer, they correspondingly divide into 4 sub clans,1) Weled Gwilei, (2) Weled Aliab, (3) Weled Kurbab Wagadab, and (4) the Amarar proper of the Ariab district. The tribe settled here during the conquests Badlay ibn Sa'ad ad Din who captured as far as Suakin in Sudan. To this day the tribe remains the majority of the city and the Ariab district. The Amarar are said to speak the purest form of the Beja language.

Этимология

Марехан есімі Харари тіліндегі маракса сөзінен шыққан, ол "тоңдау, тұтқындау, баурап алу (адаби мағынада)" дегенді білдіреді.

Шолу

17-18 ғасырлар аралығында марехан тайпасы Аден шығанағындағы Бандар-Сиядадан бастап Үнді мұхитындағы Рас-эль-Хайлға дейін, яғни Сомалидің солтүстік бөлігінің көп бөлігінде қоныстанғандығы айтылады. Бұл тайпаның 16 ғасырда Имам Ахмад ибн Ибрахим әл-Газидің Эфиопияға қарсы жорықтарында маңызды рөл атқарғаны тарихқа енген. Сомали күштерінің бас қолбасшысы және имамның ең жақын серігі – марехан тайпасынан шыққан Гарад Хирабу Гойта Тедрос болды. Ахмад ибн Ибрахим әл-Гази де осы тайпаның мүшесі еді, оның ұрпақтары бүгінде Гедо Сомалиде кездеседі және Реер Гарад тайпалық тармақтарының құрамына кіреді. Оның Амхара және Гурагедегі ұрпақтары да өз тегін осы тайпаға байланыстырады. Олар бірлесіп жауларды батысқа қарай Харар жазығына дейін ығыстырып, таулы аймақтағы христиан империясын әлсіретті. Бұл шайқастарда сомалилік мергендер, әсіресе марехан және герри тайпаларынан шыққан мергендердің еңбегі зор болды. Олардың арқасында әл-Гази 16 000 атты және 200 000-нан астам жаяу әскерден тұратын, сандар жағынан басым эфиопиялық армияны жеңіп шықты. Сұлтандық құлағаннан кейін, бұл тайпа Ауса имаматын басқарды.

Тағы бір маңызды билеуші – Эмир Нур ибн Мұжахид болды, ол Эфиопияны екінші рет жаулап алған адам. Ол элиталық Мелесей жасағының қолбасшысы болды және Эфиопияның оңтүстік-шығыс провинцияларын басып алды. Ол Гелаудевос әскерін жеңіп, Фатагар шайқасында оны қаза таптырды. Сонымен қатар, ол 3,9 километрге созылған Харар қабырғасын салдырды, ол қазір ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген және Шығыс Африкадағы ең ұзын бекінілген қабырға болып табылады. Оның ұлы Вазир Аббас ұлы Талха ибн Аббасқа Әбіссин Усманның немерелеріне қарсы соғыста көмектесті, ал оның тайпалық тармағы Харар әмірлігін басқарды.

Ауса имаматы

Адал сұлтандығы ішкі тартыстар мен ашаршылыққа ұшырап, оны кеңейісшіл оромо тайпалары басып алды, адалиттердің жерлерін үнемі тартып алып отырды. 1577 жылы Мұхаммед Газа Адалдың билеушісі болып сайланды. Халық оның текті әулетінен шыққандығына сенгендіктен, Адал сұлтандығында заң мен тәртіпті қайта орнатып, мұсылмандарға тиесілі көптеген қалалар мен елді мекендерді қиратқан, бұтқа табынушы оромо тайпаларын жеңе алады деп үміттенді. Ол имам титулын қабылдады – мұсылмандардың дәстүрлі діни басшысының атағы, сондай-ақ Ахмад ибн Ибрахим әл-Гази қолданған атақ. Патшалық астанасын Аусаға көшірді, бұл қала ең ірі тармағы Аусаме атасының атымен аталатын Марехан тайпасының мекені болды. Көшіру оромо тайпаларының Харарға жиі шабуыл жасауынан кейін болды. Осылайша, тұрақтылықты орнату және империяның әскери науқандарына назар аудару үшін ол қаланы Афар жазығының тереңіне орналастырды. Газа оромо тайпаларының шабуылын сәтті талқандап, олардың күштерін жеңіп, Зеила қаласын Адалдың шетіне дейін босатып алды. Ол бірнеше жасақпен келгендіктен, «Газаасл» деген лақап атқа ие болды. Бірақ 1584 жылы Уарра Дайя шайқасында оромо тайпаларына қарсы шайқаста қаза тапты. Имамдық Амхараның шығыс бөлігінен бастап, Эфиопияның Сомали аймағына дейін созылды, және Марехан тайпасы оны кеңейтті. Патшалық гүлденді, әсіресе Сомалидің орталық бөлігіндегі құнды ладан ағаштары өсетін Мырх аймақтарын, соның ішінде Бууроны пайдаланды. Ал Факаае кланы тұз саудасына қатысып, әлемдегі ең ірі тұз көлдерінің бірі – Ассал көлін бақылап, экономикалық өмірлік қызмет атқарды. Патшалық оромо тайпаларын көптеген рет жеңіп, Шығыс Африкадағы ең қуатты мұсылман мемлекетіне айналды. Кейіннен патшалық Афардың Мудаито әулетінің кеңеюімен құлады, олар Аваш өңіріндегі Марехан мен Факаае тайпаларын қырып салып, оларды шығысқа қарай ығыстырды. Бұл Ахмад ибн Ибрахим әл-Гази ұрпақтарының Ғобад сұлтандығын құруына әкелді, және олар Ауса сұлтандығымен екі ғасырдан астам уақыт бойы күресті. Осы кезеңде Дире Дава және Харар қалаларына дейін кеңейді. Бірақ оромо тайпаларының күшейіп келе жатқан қаупіне байланысты Афар тайпалары мен Саде кландары бірігіп, ортақ дұшпанына қарсы күресті, осыдан Ассаймара және Адоимара конфедерациялары құрылды. Адоимара конфедерациясы осы жоғалған сомали тайпаларынан құралды, олар осы қауіпке қарсы бірікті. Факаае тайпасының көп бөлігі Афарда қалды, ал Марехан тайпасының көп бөлігі шығысқа қарай көшіп, өзінің қуатты Угасатын құрды, ол бүкіл түбектің ең ірі аумағын қамтыды. Марехан мен Факаае тайпаларының қалғандары Дебне уэ Уейма тайпаларын құрды, және олар ғасырлар бойы сақталатын одақ құрды.

The Sultanate of Adal had fallen into infighting turmoil and famine, and were being overrun by the expansionist Oromos, constantly taking swarthes of land by the Adalites. In 1577, Muhammad Gasa would be elected as ruler of Adal. The people believed due to his illustrious lineage he would be able to restore law and order in the Sultanate of Adal and defeat the pagan Oromo tribes who had ravaged countless towns and cities belonging to the Muslims. He would adopt the title of Imam, the title of the traditional religious leader of the Muslims, and the title used by Ahmad ibn Ibrahim al Ghazi. He would relocate the capital of the kingdom to Awsa, a city inhabited by the Marehan tribe, named after the ancestor of the largest branch Awsame. The relocation took place after the pagan Oromo tribes conducted frequent raids on Harar, and so to establish stability and focus on the military campaigns of the empire, he established the city deep in the plains of Afar. Gasa would successfully defeat the Oromo incurssion, defeating their forces and liberating the city of Zeila to the outskirts of Adal. He would be given the nickname "Gasaasle" as he arrived with multiple battalions. He would come to an unfortunate ending in 1584, when he would die against the Oromo forces in the battle of Warra Dayya. The Imamate would span from the eastern parts of Amhara, deep into the Somali region of Ethiopia, expanded into by the Marehan tribe. The kingdom would be prosperous, exploiting the Frankincense rich Myrhh districts of central Somalia, specifically in Buuro, while the Facaaye clan would act as an economic lifeline, taking part in the trade of salt, holding one of the largest salt lakes in the world, lake Assal. The kingdom would successfully defeat the Oromo forces numerous times and would become the most powerful Muslim polity in all of east Africa. The kingdom would later fall with the expansion of the Mudaito dynasty of the Afar, who would exterminate the native Marehan and Facaaye of the Awash valley, pushing them eastwards, this would lead to the formation of the Gob'ad sultanate by descendants of Ahmad ibn Ibrahim al Ghazi and they would battle off the Sultanate of Aussa for over two centuries, during this time period expanding to the city of Dire Dawa and Harar, however due to the growing Oromo threats, the tribes of Afar and the Sade clans would ally to defeat their greater foe, forming the Assaimara and Adoimara confederations, the Adoimara consisting of these lost Somali tribes who banded to fight this threat, while the bulk of Facaaye remained in Afar, the majority of the Marehan would migrate eastwards forming their own powerful Ugaasate, stretching the largest territory in the whole peninsular, forming the Ugaasate of Himan. The Marehan and Facaaye who remained would form the Debne an We'ima tribes, forming an alliance which would last centuries.

Абадыр

Абадир өзінің ізбасарларының көмегімен көтерілісті жаншып, соңғы жеңіске жеткен соң, жаулап алынған жерді басқаруды осы жолдастарына және Мора Марехан патшалығынан келген әскерге тапсырды, ал Харар қаласын өзіне талап етті. Ауызша дәстүр бойынша, Абадир бес қақпадан атын алған бес аудандық шаруашылықты құрған. Абадир аймақтың әлеуметтік құрылымын жаңарту үшін ықпалын пайдаланды. Абадир жерді «Харар» немесе «Бандер Абадир» деп атады, ал оның тұрғындарын «Харарилер» деп атады. Бұл жергілікті мұсылман этносын «Харари мұсылман» деген жалпы біріктіруші ұғым астына біріктіру мақсатында жасалды. Абадир Зейла, Сомали және Джибути деп аталған мұсылман мемлекеттерінің конфедерациясын құруда маңызды рөл атқарды және Харарды оның астанасы етті. 1234/35 жылы Абадир және оның бірнеше серіктері Меккеге қажылыққа барып, 1279 жылға дейін сонда болды. Кетуі алдында Абадир әмірлікті ағасы Абдурахим Муса Варваджеле (сомали: Cabdiraxiin Muuse Warwaajecle) мен оның бірнеше серіктеріне өзінің болмаған кезінде аймақты басқаруға тапсырды. Оралғанда, аймақтың португалдықтар тарапынан қиратылғанын және тұрғындарының ішкі талас-тартыстарға ұшырап әлсірегенін көрді. Оның серіктерінің, соның ішінде ағасының бір бөлігі португалдарға қарсы соғыста қаза тапты немесе басқа жағдайларда көз жұмды. Абадир рухсыз Харар әскерін қайта біріктіріп, ұйымдастырды және португалдарды Зейла шекарасынан тысқары жерге ығыстырды. Оның өлімі туралы нақты мәлімет жоқ. Жергілікті есептерде ол табиғи өлімге ұшырағаны айтылады, ал басқалары оның қастандықпен өлтірілгенін мәлімдейді. Дегенмен, Абадирдің Мұсылман Эфиопиясындағы Харари аймағынан тысқары да кең танылған атақ-даңқы даусыз. Харарда Абадирді мақтауға арналған әндер әлі де сақталған. 1650 жылға дейін Марехан тайпасының Джубаландта қоныстанғаны хабарланған.

1700-жылдар - 1800 жылдар

Ауса имаматы тарағаннан кейін, Марехан тайпасы Химан патшалығын құрды. Бұл патшалық Шебель өзенінен Нугаал аңғарына дейінгі аумақтарды бақылап, Сомалилендтегі Хаудқа дейін, Жарар, Годе және Келафе сияқты аймақтарды қамтитын үлкен күшке айналды. Көптеген тайпаларды бағындырған Химан патшалығы түбіркөлдегі ең ірі мемлекетке айналды. Марехан тайпасы Сомали тарихында бірегей болып, 1700 жылдардың соңынан 1800 жылдардың ортасына дейінгі кезеңде өздерінің маңызды этностаттарын құрды, бұл туралы әртүрлі карталар куәлік етеді, патшалық құлдырағанға дейін.

Джуба аңғарының жаулауы

1830 жылдары Марехан тайпасының Талха тармағы оңтүстік аймақтарға, соның ішінде Сомалидің Оңтүстік-Батыс штатына, Джубаландқа және Солтүстік Шекара аймағына көшіп келді. Олардың Джуба өзенінің шығыс жағасында қоныстануы, өзеннің батысында тұратын Оромо тайпаларымен қақтығысқа ұшырады. Хаурарсаме, Рер Хасан және Сунфур сияқты басқа Гури тайпаларының қолдауымен Талха тармағы өз аумағын кеңейтіп, тіпті британдықтар мен эфиопиялықтармен ұзақ соғыстарға қатысты. Осы кеңею кезеңінде олар Ваджир, Гариса, Исиоло округтеріне және оңтүстікке қарай Кисмайо, Джамаме және Бадхадхе аудандарына дейін ықпалын жеткізді, бұл Марехан тарихында маңызды аумақтық жеңістерді білдірді. Марехан тайпасының отаршылдық күштерге қарсы қарсылығы, әсіресе Кенияның Солтүстік Шекара аймағында британдық билікке бағынудан бас тартуы, олардың қуғынға ұшырауына және Огаден тайпасының Таламоге тармағы мен басқа да көрші тайпаларға қашуына себеп болды. Қиындықтарға қарамастан, Марехан тайпасының қарсылық тарихы және Джубаланд және одан тыс аймақтық жағдайға тигізген әсері Сомали тарихының маңызды бөлігі болып табылады. Марехан тайпасы Джуба аңғарында соншалық қиындықтар туғызды, осыдан кейін британдықтар осы аймақты Италияға сатты.

Йеменнің Мареханы (Дтамбари/Алданабир)

Дтамбари/АлДонабир кланы – Марехан тайпасының кіші кланы, Ходанбари (Сухайян) тармағынан тараған. Шамамен 500 жыл бұрын, Адал сұлтандығы құлағаннан кейін, олар Йеменге көшіп кетті. Батыл қолбасшыларымен, стратегиялық шеберлігімен және еркіндікке құштарлығымен белгілі Дтамбари/АльДонабирлер Оңтүстік Йемен тарихында есімдерін қалдырды.

Шығуы және көшіп-қону

Дтамбари/АлДонабир кланының тамырлары Африка мүйізіндегі Марехан Дарод тайпасына жетеді. Ходанбари (Сухайян) қосалқы отбасына жататын олар шамамен бес ғасыр бұрын Йеменге көшіп, Адал сұлтандығы құлағаннан кейін пана және мүмкіндік іздеді. Олардың көшіп келуі Оңтүстік Йеменнің тайпалық ландшафтында жаңа кезеңнің басталуын білдірді. Дтамбари/АлДонабир кланы бәсекелес кландар мен аймақтан өтетін британдық одақтас керуендерді шабуылдап, рейдтер жасау арқылы танымал болды. Бұл шабуылдар жылдам және шешулі әрекеттермен ерекшеленді, нәтижесінде құнды ресурстар мен малға қол жеткізілді. Олардың партизандық тактиканы меңгергені және жерді жақсы білуі оларды аймақтағы қауіпті күшке айналдырды. Дтамбари/АлДонабир кланында 22 кіші кланға негізделген күрделі әлеуметтік құрылым бар. Бұл кіші кландардың әрқайсысын ықпалды басшылар басқарады, олар өз қауымдастықтарында билік жүргізеді және дауларды шешеді. Соғысшылық дәстүріне қарамастан, клан бірлікке, ынтымақтастыққа және өзара қолдауға үлкен мән береді. Олар Хаушаби сұлтандығының құрамына кірді және саудагерлер мен көшпелілер ретінде белгілі болды. Радфан тауының оңтүстік-батыс бөлігін мекендейтін Дтамбарилер бастапқыда достық қарым-қатынас жасап, полковник Стейсті шақырды, бірақ резиденттің келіспейтін талаптарын қоспағанда, экспедицияның одан әрі жол тартуына рұқсат бермей, келіссөздер тоқтатылды.

Топтар

Джуба аллеясы альянсы – Сомали азаматтық соғысының саяси фракциясы. Сомали революциялық социалистік партиясы – 1976 жылдан 1991 жылға дейін Сомали Демократиялық Республикасының биліктегі партиясы болды. Сомали ұлттық фронты (СҰФ) – Сомали Демократиялық Республикасы құлағаннан кейін Сомалидегі революциялық қозғалыс және қарулы жасақ болды.