Кіріспе

2006 жылы Нью-Орлеан мэрі Рей Нагиннің сөйлеген сөзі

"Шоколад қаласы" – бұл 2006 жылғы 16 қаңтарда Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласының мэрі Рей Нагин Мартин Лютер Кинг күнінде сөйлеген сөзіне кейбір адамдар берген лақап. Сөз Катрина дауылы қаланың көп бөлігін қиратқаннан кейін бірнеше ай өткен соң Нью-Орлеандағы нәсілдік саясатқа арналған. Бұл атау Нагиннің сөйлеген сөзінде "шоколад қаласы" деген тіркестің айтылуына байланысты пайда болды, бұл сөздің көптеген тұстарының бірі болды және Нагинге қарсы расизм айыптарын тудырды.

Фразаның тарихы

Африкалық американдық мәдениетте "шоколад қаласы" термині африкалық американдықтар басым тұратын және/немесе африкалық американдық саяси көшбасшылары бар қалаларды білдіреді. Бұл ұғым 1970-ші жылдардың басында Вашингтон қаласындағы радио диджейлердің арасында пайда болды және 1975 жылы "Шоколад қаласы" альбомын шығарған Parliament тобы оны танымал етті. Бұл терминді ғалым Корнел Уэст 1993 жылғы "Раса мәселелері" кітабында, ал комик Крис Рок қолданды. Public Radio International-дың Tavis Smiley бағдарламасына берген сұхбатында (алғаш рет 2006 жылдың 13 қаңтарында эфирге шықты) Нагин Нью-Орлеанның болашақ демографиялық жағдайы туралы айтқанда "шоколад қаласы" деген фразаны қолданды, бұл термин кейіннен оған бірнеше күннен соң мәселе туғызды.

Сөз сөйлеу

2006 жылғы 16 қаңтарда Нью-Орлеан қала әкімдігінде Мартин Лютер Кинг кіші күнін тойлау кезінде қала әкімі сөз сөйледі. Нагин сөзін бейбітшілік, махаббат және бірлік рухын шақырумен бастады. Одан кейін ол сол таңертең Мартин Лютер Кингпен болған әңгімесін сипаттады (Кинг бұрыннан қайтыс болғандықтан, бұл метафоралық немесе риторикалық тәсіл болған деуге болады). Нагин Нью-Орлеанның дауылдан кейін бастан өткерген проблемалары мен қиындықтарын айтты, сонымен қатар доктор Кингтің "Мен мұны қаламаймын" деген сөзін қайталап тұрды. Бір сәттен кейін Нагин: "Біз, қара нәсілді адамдар, бірігу уақыты келді. Жаңа Орлеанды қайта құру уақыты келді, ол шоколад түсті Жаңа Орлеан болуы керек. Менде Uptown-да немесе басқа жерде кім не айтса да маңызды емес. Бұл қала соңында шоколадқа боялады", - деді. Нагин сондай-ақ Нью-Орлеанның "көпшілігі афроамерикалықтардан тұратынын" және "Құдай осылай қалаған" деді. Нью-Орлеан тұрғындарының көпшілігі қаланың Катринадан бұрын ондаған жылдар бойы афроамерикалықтардың көпшілігімен құрылғандығын білгендіктен, The Nation журналынан Нед Сублет Нагиннің Құдайдың еркін білемін деген пікірін, демографиялық көрсеткіштердің бұрынғы қалпына келуінен гөрі көбірек мазалады. Сөйлесінің барысында Нагин "Құдай Америкаға ашулы. Ол бізге бірінен соң бірін дауылдар жіберіп, елді қиратты және қысымға салды. Әрине, ол біздің Иракта негізсіз болуымызға разы емес. Бірақ ол қара нәсілді Америкаға да ашулы. Біз өзімізді күтпейміз", - деп мәлімдеді. Содан кейін Нагин, қайтыс болған пастор Мартин Лютер Кинг кішімен Катринаға жауап беру және қара нәсілді Американың қазіргі заманғы проблемалары туралы болған ойша әңгімесін айтты, ол Құдайды ренжітетін нәрсе деп санайды.

Реакция

Бұл сөз қатты резонанс тудырды, көбісі жағымсыз болды. "Шоколад қаласы" метафорасын комментаторлар қолға алып, пародиялады, ал Нагинді Вилли Вонка кейіпкері ретінде бейнелейтін карикатуралар баспа беттерінде және интернетте пайда болды. Times Picayune газетінің тілшісі Нагиннің қайта сайлану мүмкіндігін жойғанын айтты. Саяси сарапшылар бұл Нагиннің ойша сөйлеуінің тағы бір мысалы болғанымен, ақ нәсілді сайлаушылар арасында оның беделін түсіруі мүмкін екенін атап өтті. Көптеген адамдар "uptown" сөзінің бай ақтарға, мысалы Сент-Чарльз даңғылындағы немесе Одубон паркі маңындағы ескі үйлерде тұратындарға жасалған сырттай мағыналы сілтеме деп ойлады. Алайда, Жаңа Орлеанның Uptown аймағы метрополия аймағының этностық және экономикалық тұрғыдан ең әртүрлі бөліктерінің бірі еді. Нагиннің бастапқы қолдаушыларының көп бөлігі Uptown-да тұрды. Сөз айтылған кезде Uptown қаланың шығыс жағалауындағы су баспаған ең үлкен биік жерді қамтыды, сондықтан Uptown-да қала тұрғындарының ең көп шоғырланған жері, бизнестері қайта ашылған және қаланың басқа, ауыр зардап шеккен аймандарынан көшіп келген Жаңа Орлеандықтар тұрды. Жергілікті тұрғындар қала әкімінің бұл сөзіне қарсылық білдірді, олардың кейбіреулері ол қаланың маңызды бөлігіне немқұрайлы қарағанын сезді. Кейін Нагин өзінің сөздерін түсіндіруге тырысып, нәсілдік тұрғыдан көбірек қабылданатын метафора ұсынды: "Шоколадты қалай дайындайсыз? Қара шоколадты ақ сүтке араластырып, дәмді сусын аласыз. Міне, мен тура осы шоколад туралы айтып отырмын". Әкім Uptown тұрғындарының нәсілшіл екендігі туралы ұсыныс жасағаны үшін кешірім сұрады, сонымен қатар қаланың жаңаруындағы осы аймақтың маңыздылығын атап өтті. Ол Құдай туралы айтқан сөздеріне өкініш білдірді. "Мен онда не болғанын білмеймін", - деді ол. "Бұл қалай шатастырылды, мен түсінбеймін. Құдай туралы бәрі, ол қалай араластырылды, мен білмеймін". Нагин: "Мен не айтып тұрғанымды жақсырақ түсінуім керек. Егер мен біреуді ренжіткен болсам, кешіріңіздер деп үміттенемін". 2006 жылы Ақ үй тілшілері қауымдастығының кешкі асында комедия актері Стивен Колберт Нагинді мысқылдап, Вашингтонды "маршмелло ортасы бар шоколад қаласы және жемқорлықтың бисквит қабығы" деп атады.