Кіріспе
Вакцинация мен діннің әр түрлі байланыстары бар. Ешбір маңызды дін вакцинацияға тыйым салмайды, ал кейбіреулер оны өмірді сақтау мүмкіндігі болғандықтан парыз деп санайды. Дегенмен, кейбір адамдар діни нанымдарын өздері немесе балаларына вакцина жасатудан бас тарту себебі ретінде келтіреді. Мұндай наразылықтардың көпшілігі сылтау арқасында туындайды: Австралияда вакцинаға қарсылар "Денді өмір сүру шіркеуі" деп аталатын "жалған шіркеу" құрды, нәтижесінде бұл елде діни жеңілдіктер алынып тасталды, ал АҚШ-тағы бір пастор шіркеуінің онлайн-мүшелігіне қатысу шартымен вакцинадан босатуды ұсынды.
Тарихи
Массачусетс штатының беделді уағыздаушысы Коттон Мэзер жергілікті дәрігердің көмегімен өзін және қауымының екі жүзден астам мүшесін егу арқылы егуге үлкен көлемде тырысқан алғашқы адам болды. Кейін оның көзқарасы стандартқа айналғанмен, сол кезде оған қарсы күшті жағымсыз реакция болды. Роуленд Хилл (1744–1833) – ағылшынның танымал уағыздаушысы, ақырызға қарсы вакцинация жасаудың ізашары Эдвард Дженнермен таныс болған. Ол өзі барған немесе уағыздаған қауымдарды вакцинациялауға шақырған. Ол бұл тақырыпта 1806 жылы трактат жариялады, бірақ көптеген дәрігерлер оны мақұлдамады. Кейін ол Ұлыбритания, Үндістан, АҚШ және басқа да елдерде вакцинация қабылданған кезде құрылған Корольдік Дженнериан қоғамының мүшесі болды. Сол кездегі белгілі квакер дәрігері Джон К. Летсом Роуленд Хиллге былай деп жазды: «Сіз ойлағаннан да көп жақсылық жасадыңыз; және сіз нақты операция арқылы құтқарып қалған әрбір адамға, сіз өз үлгіңізбен он адамды құтқарып қалдыңыз; және, мүмкін, Дженнерден кейін, басқа кез келген адамнан гөрі көптеген өмірді құтқару құралы болды». Бостонның бірнеше дін қызметкерлері мен дінге адал дәрігерлері 1798 жылы вакцинацияға қарсы шыққан қоғам құрды. Басқалары бұл іс-әрекеттің қауіптілігіне наразылық білдіріп, тіпті мұндай процедураларды жүргізген дәрігерлерді адам өлтіруге әрекеттенгені үшін соттауын талап етті. 1804 жылы Жаңа Испанияда сәлде ауруы басталған кезде Фр. Мануэль Абад и Квейпо бас қаладан Валладолидке шамалы вакцинаны жеке өзі төлеп, әкелді. 1816 жылы Исландия діни қызметкерлерді шамалы вакцинация үшін жауапты етіп, оларға өз еншілес аймақтарында вакцинация туралы жазбаларды жүргізу жауапкершілігін жүктеді; Швецияда да осындай тәжірибе болды. Вакцинация Ұлыбританияның мемлекеттік саясатына енгізілгенде және оны шетелде қабылдағанда, кәсіподақ мүшелері мен басқалар, соның ішінде сектанттық министрлер мен өзін-өзі көмекке және гомеопатия сияқты баламалы дәрі-дәрмектерге қызығушылық танытқандар қарсы болды. Вакцинацияға қарсы адамдар протестанттық елдерде кең тараған. Дінге сенушілердің көбісі протестантизмнің негізгі бағытынан тыс азшылықтағы діни ағымдардан шыққан, соның ішінде Англиядағы квакерлер мен Швециядағы баптистер. Католик және англикан миссионерлері 1862 жылы сәлде індеті кезінде Солтүстік-Батыс жағалауындағы америкалықтарды вакцинациялады. Ұлыбританияда вакцинация мен егуді бақылау үшін бірнеше вакцинация актілері енгізілді, 1840 жылдан бастап, сәбізге егуге тыйым салынды. 1853 жылғы заң бойынша жергілікті билік орындарынан балаларды міндетті түрде тегін вакцинациялауды талап етті. 1871 жылы нәрестелерді вакцинациялау міндетті болды, ал балаларына вакцинациядан бас тартқан ата-аналарға айыппұл салынды және айыппұл төленбесе, түрмеге қамалды. Қатаңдыққа қарсылық күшейді, ал 1889 жылы Лестердегі тәртіпсіздіктерден кейін Корольдік комиссия тағайындалды және 1892 және 1896 жылдар аралығында алты есеп шығарды. Ол жиынтық айыппұлдарды жоюды ұсынды. Бұл 1898 жылы қабылданған заңда, сонымен қатар, вакцинация тиімді немесе қауіпсіз деп ойламаған ата-аналарды босатып, ар-ожданға қатысты ереже енгізілді. Бұл ағылшын заңына «сенушіліктен бас тарту» ұғымын кеңейтті. 1907 жылы тағы бір заңға сәйкес, бұл жағдайдан босату жеңілдетілді. Ехоба куәгерлері 1931 жылы вакцинациялауды «Құдай Нұхпен су тасқынынан кейін жасаған мәңгілік келісімнің тікелей бұзылуы» деп айыптап, бірақ 1952 жылы бұл ұстанымнан бас тартты. Өзін немесе отбасын вакцинациялау туралы шешім жеке адамға қалдырылады. Ехоба куәгерлерінің кейбір соңғы басылымдарында вакцинациялау бағдарламаларының табыстылығы туралы айтылған.
You have done more good than you imagine; and for everyone you may have saved by your actual operation, you have saved ten by your example; and perhaps, next to Jenner, have been the means of saving more lives than any other individual. Several Boston clergymen and devout physicians formed a society that opposed vaccination in 1798. Others complained that the practice was dangerous, going so far as to demand that doctors who carried out these procedures be tried for attempted murder. In 1804 during an outbreak of smallpox in New Spain Fr. Manuel Abad y Queipo personally paid for and brought the smallpox vaccine from the Capital to Valladolid
In 1816 Iceland made the clergy responsible for smallpox vaccination and gave them the responsibility of keeping vaccination records for their parishes; Sweden also had similar practices. When vaccination was introduced into UK public policy, and adoption followed overseas, there was opposition from trade unionists and others, including sectarian ministers and those interested in self help and alternative medicines like homeopathy. Anti vaccinationists were most common in Protestant countries. Those who were religious often came from minority religious movements outside of mainstream Protestantism, including Quakers in England and Baptists in Sweden. Catholic and Anglican missionaries vaccinated Northwest Coast Native Americans during an 1862 smallpox epidemic. In the UK, a number of Vaccination Acts were introduced to control vaccination and inoculation, starting in 1840, when smallpox inoculation was banned. The 1853 Act introduced compulsory free infant vaccination enforced by local authorities. By 1871, infant vaccination was compulsory and parents refusing to have their child vaccinated were fined and imprisoned if the fines were not paid. Resistance to compulsion grew, and in 1889, after riots in Leicester, a Royal Commission was appointed and issued six reports between 1892 and 1896. It recommended the abolition of cumulative penalties. This was done in an 1898 Act, which also introduced a conscience clause that exempted parents who did not believe vaccination was efficacious or safe. This extended the concept of the "conscientious objector" in English law. A further Act in 1907 made it easier to obtain exemption. Jehovah's Witnesses condemned the practice of vaccination in 1931 as "a direct violation of the everlasting covenant that God made with Noah after the flood", but reversed that policy in 1952. The decision of whether to vaccinate themselves or their family is left to individuals. Some more recent Jehovah's Witness publications have mentioned the success of vaccination programs.
Ағымдағы
АҚШ-тағы кейбір консервативті христиандық топтар, әдетте жыныстық қатынас арқылы таралатын ауруларға қарсы міндетті вакцинацияға қарсы шығып, ауру мүмкіндігінің қауіпті жыныстық қатынастан сақтауға ықпал ететінін айтады. Мысалы, Отбасылық зерттеулер кеңесі әртүрлі қатерлі ісіктерді тудыратын HPV вирусына қарсы міндетті вакцинацияға қарсы: "Біздің басты алаңдаушылығымыз – вакциналардың енгізілуімен 9-12 жастағы балаларға берілетін хабарлама. Мұндай шараның барлық жыныстық қатынасты "қауіпсіз" етеді деген түсінік қалыптастырмауы керек". Зерттеулер HPV вакцинасының жыныстық белсенділікті арттырмағанын көрсетті. Басқа христиандар COVID-19 пандемиясынан кейін аурудың таралуын тоқтату үшін вакцинация мен маска киюді қолдады, тіпті осы ұстанымды қолдау үшін діни жазбаларды пайдаланды. Ислам мен иудаизм, белгілі бір жануарларды арам деп санайтын диеталық шектеулері бар діндер, осы жануарлардан алынған медициналық емделуге ерекшеліктер жасайды. Алайда, бұл діндерде орталық биліктің болмауына байланысты бұл әрқашан қабылданбайды. Мысалы, Индонезияның автономды Ачех провинциясында, өз Шариғат заңдарымен, халықтың сексен пайызы барлық вакцинациядан бас тартады, себебі кейбір вакциналарды жасау үшін шошқа немесе оның туындылары қолданылады (шошқа етін жеу харам деп есептеледі). Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілер Шіркеуі вакцинацияны гуманитарлық көмек бағдарламасындағы ресми бастама ретінде қарастырады. Шіркеу өз мүшелерін балаларын дұрыс вакцинациялауға шақырады. 2021 жылдың наурызында Шіркеу өзінің Бас нұсқаулық кітабына вакцинация жасауға шақыруды қосты, "Білікті медициналық мамандар жүргізетін вакцинация денсаулықты қорғайды және өмірді сақтайды. Шіркеу мүшелері өздерін, балаларын және қоғамдарын вакцинация арқылы қорғауға шақырылады" делінген. 2021 жылдың тамызында Шіркеу тағы да вакцинацияны, әсіресе COVID-19-ға қарсы вакцинацияны, Бірінші Президенттіктің ресми мәлімдемесінде қолдады: "Біз [COVID-19 және оның түрлерінен] қорғану үшін халықтың өте жоғары пайызын иммундау қажет екенін білеміз. Осындай ауыр инфекциялардан жеке қорғаныс үшін адамдарды вакцинациялауға шақырамыз". Мәсіхшілер шіркеуі дұғаға сенуді ұсынады, бірақ вакцинация мен басқа да медициналық практиканы тыйым салмайды және 2015 жылы Австралияда вакцинацияға діни бостандық алу туралы өтінішін жаңартпады, себебі бұл бостандық "қазіргі уақытта немесе қажет емес" деп есептеді. The New York Times газеті "Дүниежүзілік Даналық Қоғамы" туралы жазды және көптеген отбасылар осы діни мүшелікті вакцинация талаптарынан бас тарту үшін пайдаланғанын атап өтті. "Дүниежүзілік Даналық Қоғамы" ісі бойынша сотта, Тернер Ливерпуль Сентке қарсы, Нью-Йорктегі АҚШ аудандық соты мұндай мүшелікке негізделген вакцинациядан діни бостандық алуға рұқсат берді. Вакцина жасау кезінде ұрықтың тінін пайдалану абортқа қарсы діндер арасында дау тудырды. Кейбір вирустық вакциналардың жасушалық ортасы және қызылша вакцинасының вирусы аборт жасалған ұрықтан алынған тіндерден алынады, бұл моральдық сұрақтарға әкеледі. Мысалы, Томас Аквинский ұсынған қос әсер принципі бойынша, жақсы және жаман салдары бар әрекеттер белгілі жағдайларда моральдық тұрғыдан қабылданады, ал мәселе осы принципті вакцинацияға қалай қолдануға болады деген сұраққа байланысты. Ватикан Куриясы қызылша вакцинасының эмбрионалды жасушадан алынуына алаңдаушылық білдіріп, католиктердің "әдептік проблемалары бар вакциналарды пайдалану және оларға қарсы шығу үшін үлкен жауапкершілігі бар" деді. Ватикан балама вакцина пайда болғанға дейін католиктердің қолда бар вакцинаны пайдалануына рұқсат берді, "Бұл әділетсіз таңдау, оны мүмкіндігінше тезірек жою керек" деп жазды. 2014 жылдың басында Бруклинде (Нью-Йорк) православиелік яһудилерге қарсы иммунизациялық хабарламаны таратқан P.E.A.C.H. атты журнал таратылды. 2014 жылы алынған мәліметтерге сәйкес, Нью-Йорктегі ешивалардағы студенттердің 96% (барлығы да православиелік яһудилер) вакциналанған, бірақ бұл көрсеткіш орташа деңгейден төмен. 2003 жылы Нигерияның солтүстігіндегі имамдар өздерінің ізбасарларына батыстың мұсылман халқын азайту үшін жасаған жоспар деп саналған ауызша полиомиелит вакцинасымен балаларын вакцинацияламауға кеңес берді. Бойкот Нигерияда ғана емес, көршілес елдерде де полиомиелит ауруының көбеюіне себеп болды. Қауым мүшелері басқа вакцинациядан да сақ болды. Нигерия 2005 жылдың қаңтар және наурыз айлары аралығында жиырма мыңнан астам қызылша жағдайы мен шамамен алты жүз қызылшадан қайтыс болған жағдайды тіркеді. 2006 жылы Нигериядағы жаңа полиомиелит жағдайларының жартысынан астамы тіркелді. Одан кейін де жағдайлар жалғасты, мысалы, 2007 жылдың соңында Борно штатында кемінде 200 бала қызылшадан қайтыс болды. 2013 жылы Канода полиомиелит вакцинасын таратумен айналысқан тоғыз денсаулық сақтау қызметкерлері мотоциклмен келген қарулы адамдар тарапынан өлтірілді, бірақ бұл оқшаланған оқиға болды. Жергілікті дәстүрлі және діни көшбасшылар мен полиомиелиттен аман қалғандар вакцинация науқамын қолдау үшін жұмыс істеді және Нигерияда 2014 жылдың 24 шілдесінен бері полиомиелитке шаққан жағдай тіркелген жоқ. 2016 жылы Нигерия полиомиелиттен құтылған ел деп жарияланды. 2000-жылдары Пәкістан мен Ауғанстанда кейбір талибтар вакцинацияны американдық жоспардың мұсылмандарды стерилизациялау мақсатымен жасалған қастандық деп айыптап, вакцинация шенеуніктерін ұрлады, сапалады және өлтірді. Баджаур агенттігіндегі Пәкістанның вакцинация науқанының басшысы 2007 жылы діни көшбасшымен кездесуден оралғаннан кейін өлтірілді. 2011 жылы ЦРУ шпионы Осама бен Ладенді іздеу үшін жалған гепатит вакцинациялық науқанын жүргізді. Мұндай әрекеттер АҚШ және халықаралық денсаулық сақтау ұйымдары тарапынан қатты айыпталып, ЦРУ вакцинацияны жасырын операция ретінде пайдаланбауға уәде берді. Осама бен Ладеннің балалары мен немерелері бұрыннан Абботтабадтағы үйінде полиомиелит вакцинасын алған. Ауғанстан азаматтық соғысының екі басты тарапы қазір полиомиелит вакцинациясын қолдайды және Ауғанстанда полиомиелит ауруының көрсеткіштері жылдам төмендеп барады, 2015 жылдың қаңтар-шілде айларында бес жағдай тіркелді. MMR вакцинасы мен аутизм арасында байланыс бар деген мәлімдеме жасалды. Сондай-ақ, үкімет тарапынан міндетті вакцинация – бұл Таскеги сифиліс зерттемесінің жалғасы делінді. 2021 жылдың наурызында The Associated Press/NORC жүргізген сауалнамаға сәйкес, вакцинаға күмәнмен қарау ақ нәсілді евангелисттер арасында басқа американдық топтарға қарағанда кең таралған. Ақ нәсілді евангелист протестанттардың 40% COVID-19-ға қарсы вакцина алуға құштар емес екенін мәлімдеді.
Ерекшеліктер
АҚШ-та Миссисипи, Калифорния, Батыс Вирджиния, Мэн және Нью-Йорк штаттарынан басқа барлық штаттар ата-аналарға діни нанымдары негізінде балаларын міндетті вакцинациядан босатуға рұқсат береді. Дінге байланысты босатулардың саны 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында күрт өсті; мысалы, Массачусетс штатында 1996 жылы босату сұрағандардың көрсеткіші 0,24% болса, 2006 жылы 0,60% -қа жетті. Кейбір ата-аналар босату алу үшін діни сенімдерін жалған деп мәлімдейді. Американдық Медициналық Ассоциация мұндай босатуларға қарсы шығып, олардың вакциналанбаған адамның ғана емес, сонымен қатар айналасындағылар мен қоғамның денсаулығына қауіп келтіретінін айтады. 2016 жылдың 1 қаңтарында Австралияда ата-аналар балаларын вакцинациялаудан бас тартса, балаларға күтім жəне əлеуметтік жәрдемақы алу құқығынан айырылатын заң қабылданды. Осы заңмен бірге діни босатулар да жойылды, себебі босатуға үміттенген жалғыз дін (Christ, Scientist шіркеуі) өз босатуының енді қажетті емес екенін мәлімдеді.