Кіріспе

Баракиш немесе Барагиш немесе Айтел (براقش) – Йеменнің солтүстік-батысындағы қала, Санадан шығысқа қарай 120 миль қашықтықта, әл-Джауф облысындағы биік төбеде орналасқан. Қала судың болуымен танымал керуен жолы – Уади Фарда(х)-та (Wādī Farda(h)) жатыр. Гректер мен римдіктер оны ежелгі сабей тілінен (вероятно, Ятилл деп аталатын) Атлула (немесе Атрула) деп білген. Баракиш қола дәуірінен бері қоныстанған, әр ұрпақ бұрынғы үйлердің орнына жаңа үйлер салған. Қаланың негізгі бөлігінде күмбездің, мешіттің, құдықтың және мұнараның қираған қалдықтары, сондай-ақ көптеген керамика сынықтары мен шыны бөлшектері сақталған. 1960 жылға дейін адамдар осы қалада тұрған, бірақ кейін тасталып, қазір әскерилер бақылауында.

Тарих

Оның шығу тегі өте көне, шамамен б.з.б. 1000 жылға дейін барып отырады, бірақ б.з.б. 400 шамасында Мина патшалығының астанасы болған кезде өзінің маңыздылығының шыңына жетті. Палеолиттік керамикалық бұйымдардың табылуы осы аймақта кем дегенде б.з.б. 10 ғасырдан бері адамдар қоныстанғанын көрсетеді. Қаланың өзі б.з.б. 6 ғасырында Саба мемлекетінің билігінде болды және Ита'амар Байин II-нің құжатында қаладағы көтеріліс туралы айтылады. Мина патшалығы б.з.б. 5 ғасырында орнықты және қала б.з.б. 343 жылға жатқан құжатта еске алынады. Алайда, Мина патшалығы б.з.б. 2 ғасырында Саба патшалығына қайта бағындырылды. Қала Мина патшалығының астанасы болды, бірақ кейін олар астанасын Карнавуға көшірді. Дегенмен, Ятилл олар үшін діни орталық болып қала берді. Мина патшалығы тұсында бұл хош иіс су жолындағы маңызды тоқтау болды. Ежелгі Ятилл қаласы 14 метр биіктіктегі қабырғамен қоршалған, оның көп бөлігі бүгінге дейін сақталған; бұл қабырғада 57 мұнара және екі қақпа болды. Жазбаларда қабырғаның б.з.б. 450 жылы Сабалықтармен қайта салынғаны айтылған. Қала б.з.б. 2 ғасырында Саба мемлекетіне қайта бағындырылды. Қаланы римдіктер, Августтың қолбасшысы Элий Галл басып алды. Бірақ ауру мен нашар су болғандықтан олар тез шығып кетті. Страбон мен Кассий Дионың мәлімдемесіне сәйкес, Галл Августтың бұйрығымен солтүстіктегі тайпаларды басып тастауға міндеттелген. Сол жерде римдік атты әскерінің командирі П. Корнелийдің қабірі табылды. 242 жылы қаланы Хадрамаут басып алды.

Археология

Археологтар қаланың оңтүстік бөлігіндегі ғибадатхананың қираған жерлерін Аттар құдайына арналған деп санайды. Осы ғибадатхананың жанында көптеген қабір стелалары бар некрополь орналасқан. Ғибадатхана Мина стиліне сай келеді және 16 бағана мен арқалықтан тұрады. Қала ішінде Оңтүстік Арабия әліпбиіндегі көптеген ежелгі жазулар кездеседі. Қала орталығында тағы бір ғибадатхана бар, бірақ оның тек төрт бағанасы ғана тік тұр. Қала Арабияның оңтүстігіндегі бірнеше Мина тіліндегі ғибадатхана стелаларында есімдері аталады. 1989-90 және 2003-07 жылдары итальян археологтары тобы Барақшықта шатыры сақталған ғибадатхананы қазып шығарды. Ішінде әр шетінен бұқа басы бейнеленген бірнеше тас үстелдер немесе құрбандық алаптары табылды, олардың емші құдайға арналған қасиетті орын болғанына сеніледі. 2015 жылы Сауд Арабиясының, АҚШ пен Ұлыбританияның қолдауымен, хуситтер басып алған Барақшыш қаласын бомбалау кезінде қаланың көп қирағаны хабарланды.