Тараз маңындағы Айша Бибі кесенесі – 11-12 ғ. сүйіктінің құрметіне салынған керемет архитектуралық ескерткіш. Тарих, мәдениет, сүйіспеншілік туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Айша бибі қабірі – Қазақстанның Тараз қаласынан батысқа қарай, Жібек жолындағы Айша бибі ауылында орналасқан 11- немесе 12-ғасырлық әйел бейіті. Бұл қабір жергілікті халық арасында махаббат пен адалдықтың символы ретінде белгілі.
Tomb in Taraz, Kazakhstan
The Aisha Bibi is an 11th or 12th century mausoleum for a noble woman located in the village of Aisha Bibi, west of Taraz, Kazakhstan on the Silk Road. It is locally famous as a monument to love and faithfulness.
Дизайн
Аңыз бойынша, кесене Қарахандық әулетінің билеушісі суфи ақыны Хаким Атаның қызы, әдемі Айша Биби үшін салған. Кесененің сәулеттік формалары мен әшекейлері нәзік тігізбені еске салады. Бүкіл ғимарат 60 түрлі гүлдік геометриялық өрнектер мен стильді каллиграфия қолданылып, оюлы терракота плиткалармен жабылған. Айша Биби Бухарадағы Саманид кесенесінің тікелей стильдік жалғасы болып табылады.
According to legend, the mausoleum was built by a Karakhanid Dynasty ruler for his beautiful fiancée Aisha Bibi, a daughter of Sufi poet Khakim Ata. The mausoleum's architectural forms and decoration are reminiscent of fine lace. The whole building is covered with carved terracotta tiles using 60 different floral geometric patterns and stylized calligraphy. Aisha Bibi is a direct stylistic descendant of Samanid Mausoleum in Bukhara.
Сайт
Айша Биби үлкен кешеннің бір бөлігі. Он метр қашықтықта Бабаджи Хатун ("ақылды ханшайым") деп аталатын екінші мазар орналасқан, ал жолдың ар жағында қасиетті әктас үңгірі бар. Олар бақша және тұрақпен бірге ұлттық ескерткішті құрайды. Кешен батыстан Тараз уазисін көріп тұратын төбеде орналасқан.
Aisha Bibi is part of a larger complex. Ten meters away is a second mausoleum called Babaji Khatun ("wise queen"), and across the road is a sacred limestone cavern. Together with a garden area and parking lot they form the national monument. The complex is sited on a ridge overlooking the Taraz oasis from the west.
Типологиясы
Бүкіл кесене терракота панельдермен жабылған, бұл ислам архитектурасына тән массасыздық иллюзиясын тудыруға көмектеседі. Терракоталық әшекейлеуде түс емес, жарық пен көлеңке қолданылады, бұл моңғолдарға дейінгі стиль. Мұндай әшекейлеу жарықты таратып, күннің күшті сәулесінде жарқыраған ақ қабырғадан көздің жауын алмауына мүмкіндік береді. Бұрыштардағы бағаналар соғдтық исламға дейінгі архитектурада кеңінен қолданылған ағаш бағаналардың үлгісімен жасалған. Әр бағананың тартылған жерінде каллиграфиялық жолақтар бар. Олар Әйша бибінің және жалпы махаббаттың әсемдігін көрсетеді. Ескі шумақтардың бірінде: "Күзгі бұлттар – жер әдемі".
The entire mausoleum is covered with terracotta panels which help to create the illusion of masslessness typical in Islamic architecture. The terracotta decoration also uses light and shadow rather than color, a pre Mongol style. Functionally, this type of decoration scatters the light so the viewer is not blinded as he might be from a smooth light colored wall in full sun. The Columns on the corner are shaped after wooden columns used extensively in Soghdian pre Islamic architecture. There is a band of calligraphy at the point of constriction in each column. In general they describe the beauty of Aisha Bibi and of love in general. One of the old distichs reads: "Autumn Clouds The Earth is beautiful".
Материалдар
Сауран балшығымен Аиша бибидің бастапқы және қайта жаңартылған кірпіштері жасалған.
Sauran clay was used to make the bricks in both the original and restored Aisha Bibi.
Тарих
16 жасар сұлу қыз Айша бибі сүйіктісімен кездесуіне бір сағат қалған еді. Ол Тараз әмірін жақсы көріп, әкесі қалаған жоқ, бірақ үйленгісі келді. Сондықтан ол Отрардан өзінің бала күтушісімен бірге кетіп қалды. Жолдың соңында екеуі Асса өзенінің жағасына келіп тоқтады. Әйел судан шығып келе жатқанда, қолымен шапанын ұстап алды. Ол тістеген жерінен көп ұзамай қайтыс болды. Әмір онымен кездесу үшін әскери іс-шарадан қайтып келе жатқан еді, бірақ тым кеш болды. Ол өзінің және олардың мәңгілік махаббатының ескерткіші ретінде қабірдің салынуын бұйырды.
The 16 year old beauty, Aisha bibi, was just an hour away from meeting her lover. She was in love with the Emir of Taraz and wanted to marry him, against the wishes of her father, so, she left her home Otrar with her wet nurse. Towards the end of their journey, the two women stopped at the shore of the Assa River to bathe. When she was emerging from the river, she reached for her clothes and was bitten by a snake that had slithered into her clothes, while she was in the water. The bite was fatal and she died soon after. The Emir was returning from a military mission to meet her but was too late. He ordered the construction of the tomb to commemorate her and their love for eternity.
Қазіргі қолданылуы
Бұл орын орта ғасырлардан бері қадірленіп келеді. Тараз уазисінен келген жергілікті әйелдер әлі де балалар мен бақытты отбасы үшін дұға етеді. Таразда жаңа үйленген жұбайлардың одағын қайтыс болған ғашықтардың батасымен құттықтап, некелерін нығайтады. Олардың рәсімі мифті қайта жаңғыртады. Тойдан кейін тойға қатысушылар Қараханның Тараз қаласынан оның сүйіктісі қаза болған жерге дейінгі жолын қайта басады. Саяхат Тараз қаласындағы Қарахан мазарынан басталып, Айша биби кесенесінде аяқталады. Әрбір тоқтаған жерде күйеу мен қыз қайтыс болған ғашықтардың рухына құрмет көрсетіп, бата тілейді. 1893 жылы орыс археологы В.В. Бартольд бұл қираған орындарды алғаш зерттеп, жазбаға түсірген. Кеңес Одағы ескерткішті сақтау үшін (1960 жылдар шамасында) қорғаныш әйнек қабығын тұрғызып, оны Тараз қаласындағы студенттердің білімі мен туризмді дамыту үшін пайдаланған. 2002 жылы Қазақстан Республикасы Айша бибиді қалпына келтіру үшін Нишан Раметоға қаржы төлеп, оның төңірегінде парк инфрақұрылымын салды. Шоқан Уәлиханов 1856 жылы жасаған еңбегінде бұл ескерткішті бейнелеген.
The site has been venerated since the Middle Ages. Local women from the Taraz Oasis still pray for children and a happy family. It is customary for newlyweds in Taraz to have their union blessed by the dead lovers. Their ritual reenacts the myth. After the ceremony the wedding party retraces Karakhan's journey from Taraz to the site of his fiancée's death. The journey begins at Karakhan Mausoleum in Taraz and ends at the Aisha Bibi, at each location the bride and groom venerate the dead lovers and ask for their blessing. Russian archeologist V. V. Bartold was the first scientist to record and study the ruins in 1893. The Soviet Union built a protective glass shell to preserve the monument (c 1960) and used it for the education of students in Taraz and tourism. In 2002, the Republic of Kazakhstan paid Nishan Rameto to restore the Aisha Bibi and built the park infrastructure around it. Shoqan Walikhanov painted monument in his work in 1856.