Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Кеви – Грузияның солтүстік-шығысындағы шағын тарихи-географиялық аймақ. Ол қазіргі Қазбегі ауданы, Мцхета-Мтианети аймағына (мхаре) кіреді. Үлкен Кавказ тауларының солтүстік беткейлерінде орналасқан, ол Трусо, Терги (Терек) және Сноццкали өзендерінің үш шатқалынан тұрады. Кевидің ландшафтына рододендрондармен көмкерілген альпілік жайлаулар, тау жолдары мен сарқырамалар және Мкинварцвери (жергілікті атауы – «мұзбен қапталған») – 5047 метр биіктіктегі ұйыққан жанартау егемендік етеді. Бұл аймақ танымал туристік орын. Ол жобаланған Кеви-Арагви биосфералық қорығының құрамына кіреді. Кевидің маңызды мәдени ескерткіштеріне Гергети Тринитив шіркеуі (XIV ғасыр), Гарбани шіркеуі (IX-X ғасырлар), Сиони базиликасы (IX ғасыр) және қамал, Бетлеми монастыры кешені (IX-X ғасырлар) және Сно бекінісі жатады. Бұл аймақтың атауы, сөзбе-сөз «шатқал» дегенді білдіреді, ежелгі және ерте ортағасырлық Цанарети ауданынан шыққан, грузин жылнамаларында Цанаретис Хеви, яғни Цанари шатқалы деп белгіленген. Кеви тұрғындары мохевтер (мохевиандар) деп аталған. Мохевтердің тарихы, дәстүрі және өмір салты солтүстік-шығыс Грузияның басқа тау халқына өте ұқсас. Ежелгі заманнан бері Кеви стратегиялық және әскери маңызы зор болған, себебі ол Солтүстік Кавказды Оңтүстік Кавказбен байланыстыратын Дариал өткеліне жақын орналасқан. Феодалдық қатынастардан еркін болған жергілікті тұрғындар патриархалдық қоғамда өмір сүрген. Хеви тау қауымдары Грузия тажының тікелей вассалдары саналған, бірақ XVII ғасырдың соңынан 1743 жылға дейін аймақ жартылай тәуелсіз Арагви герцогтығының бақылауына өткен. Мохевтердің Арагви билеушілерінің әрекеттеріне қарсы көрсеткен қарсылығы жергілікті фольклорда, сондай-ақ классикалық грузин әдебиетінде кеңінен бейнеленген. Грузияда Ресей билігінің орнауы (1801 жыл) тау халқы тарапынан наразылыққа ұшырады, олар 1804 жылы көтеріліс ұйымдастырды, бірақ патша әскері оны тез арада басып тастады. Дегенмен, Кеви халқы ортағасырлық дәстүрлерін және ерекше қоғамдық құрылымын кеңестік биліктің қатал репрессиялары олардың өмір салтын күштеп өзгертіп, бірнеше отбасыны жазыққа көшіргенше сақтап келді.
Khevi is a small historical geographic area in northeastern Georgia. It is included in the modern day Kazbegi district, Mtskheta Mtianeti region (mkhare). Located on the northern slopes of the Greater Caucasus mountains, it comprises three gorges of the rivers Truso, Tergi (Terek) and Snostsq’ali. The landscape of Khevi is dominated by alpine meadows dotted with rhododendron, mountain passes and waterfalls, and the Mount Kazbek (locally known as Mkinvartsveri, i. e. “ice capped”), a dormant 5047 meter high volcano. The area is a popular tourist destination. It is a part of the projected Khevi Aragvi Biosphere Reserve. Among the important cultural sites of Khevi are the Gergeti Trinity Church (fourteenth century), Garbani Church (ninth to tenth century), Sioni Basilica (ninth century) and castle, Betlemi Monastery Complex (ninth to tenth century), and Sno fortress. The name of this province, literally meaning "a gorge", comes from the ancient and early medieval district of Tsanareti known to the Georgian annals as Tsanaretis Khevi, i. e. the Tsanar Gorge. People of Khevi were called Mokheves (Mokhevians). History, traditions and lifestyle of the Mokheves are very similar to those of other mountaineers of norhteastern Georgia. Since ancient times, Khevi has been of great strategic and military importance due chiefly to its immediate neighborhood to the Darial Pass, which connects North Caucasus with the South Caucasus. Free of typical feudal relations, locals lived in a patriarchal community governed by a khevisberi (i. e. "gorge elder") who functioned as a judge, priest and military leader. The Khevian mountainous communities were regarded as direct vassals of the Georgian crown except for the period from the end of the seventeenth century to 1743, when the area was placed under the control of the semi autonomous Duchy of Aragvi. The fierce resistance offered by the Mokheves to the attempts of the Aragvian lords has been greatly reflected in local folklore as well as classical Georgian literature. The establishment of Russian rule in Georgia (1801) was met with hostility by the mountaineers, who staged an uprising in 1804, which was promptly suppressed by the Tsarist military. However, the people of Khevi retained their medieval traditions and a unique form of society until the harsh Soviet rule changed their lifestyle through permanent repressions, forcibly removing several families to the lowlands.