Сақсеншпигель – қасиетті Рим империясының маңызды құқық кітабы. 1220-1235 ж. жасалған, жергілікті дәстүрлі құқықтарды қамтиды. Еуропа құқығына әсер еткен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ортағасырлық неміс құқық кітабы, ортағасырлық құқық кітабы
Medieval German Law Book
the mediaeval law book
"Sachsenspiegel" (;; қазіргі заманғы ; барлығы сөзбе-сөз "Саксондық айна") – қасиетті Рим империясы кезінде құрастырылған ең маңызды құқық кітаптарының және әдет-ғұрып жинақтарының бірі. 1220-1235 жылдар аралығында жергілікті дәстүрлі әдет-ғұрыптар мен сот шешімдерін тіркеу мақсатымен жазылған бұл кітап, кейбір жерлерде 1900 жылға дейін қолданылып келді. Кітапта баяндалған кейбір құқықтық қағидалар бүгінгі күнге дейін Еуропаның заңнамаларында қолданылады. Ол неміс және голланд құқығына тигізген ұзақ мерзімді әсерімен ғана емес, сонымен қатар Төменгі неміс тіліндегі жазба прозаның ерте үлгісі ретінде де маңызды. "Sachsenspiegel" – латын тілінде емес, Орта Төменгі неміс тілінде жазылған алғашқы толық құқық кітабы. Латын тіліндегі басылымы болғаны белгілі, бірақ оның тек шамалы бөліктері ғана сақталған.
The Sachsenspiegel (; ; modern ; all literally "Saxon Mirror") is one of the most important law books and custumals compiled during the Holy Roman Empire. Originating between 1220 and 1235 as a record of existing local traditional customary laws and rulings, it was used in places until as late as 1900. Some legal principles as captured in the book reign into recent time laws throughout Europe. It is important not only for its lasting effect on later German and Dutch law but also as an early example of written prose in a Low German language. The Sachsenspiegel is the first comprehensive law book not in Latin, but in Middle Low German. A Latin edition is known to have existed, but only fragmented chapters remain.
Тарих
"Саксенспигель" – орта төменгі неміс тілінде жазылған алғашқы прозалық туындылардың бірі. Оның түпнұсқа атауы – "Сассен Шпейгель", ал "Саксенспигель" – кейінірек жасалған неміс тіліне аудармасы. 1220-1235 жылдар аралығында Фалькенштейн графы Хойердің тапсырысымен, репгоулық саксон әкімшісі Эйке оны латын тілінен жинап, аударған деп саналады. Түпнұсқаның қайда жинақталғаны әлі анықталған жоқ. Бұрын оны Бург-Фалькенштейнде жазған деп есептелген, бірақ 2007 жылы ортағасырлық канондық құқық саласындағы сарапшы Питер Ландау оның Альтцель монастырында (қазіргі Альтцелла) жазылған болуы мүмкін деген болжам жасады.
The Sachsenspiegel was one of the first prose works written in the Middle Low German language. The original title is Sassen Speyghel, Sachsenspiegel being a later German translation. It is believed to have been compiled and translated from Latin by the Saxon administrator Eike of Repgow at the behest of his liege lord Count Hoyer of Falkenstein in the years 1220 to 1235. Where the original was compiled is unclear. It was thought to have been written at Burg Falkenstein, but in 2007 Peter Landau, an expert in medieval canon law, suggested that it may have been written at the monastery of Altzelle (now Altzella).
Діннің қарсылығы
XIV ғасырда Төменгі Саксониялық августин монахы Иоганнес Кленкок, «Декадикон» атты памфлет арқылы «Саксенспигельге» қарсы шықты, себебі ол он статья немесе принципті христиандық жақсы жаңалыққа және Рим шіркеуінің Corpus Juris Canonici жинағындағы шешімдеріне қайшы деп есептеді. Кленкок «Саксенспигельдің» шіркеу және мемлекеттік билік, сот процедурасы және жеке құқыққа қатысты көзқарастарын сынады. Оның пікірінше, папалық билік заңды процедура, мұрагерлік құқықтарының шектелуі, өсиеттама беру құқығының ауқымы, жаңа кіргендер мен монахтардың отбасылық мүлікке құқығы және жоғары және төмен құқықтық нормалар мен сот шешімдерін анықтайтын билік сияқты мәселелердегі кез келген пікірталасты жоққа шығарады. Осылайша, Кленкоктің ұстанымы негізінен қарапайым болды: папалық билік басқа барлық саяси және құқықтық биліктен жоғары тұрады. Бұл жұмыс кеңінен қоғамның наразылығын тудырды, мысалы, Магдебург қаласының кеңесшілері 400-ден астам қалаларға, ханзадалар мен иелерге ескерту хаттарын жазды, себебі августин монахы саксон заңын әлсіретуге тырысады. Жазбаша пікірталасқа қатысқаннан кейін Кленкок өзінің «Декадиконын» саксон заңдарының жиырма бір қағидасына дейін кеңейтті және бұрынғы шәкірті, француз канонисті және Авиньондағы Курия кардиналы Пьер де ла Верньеге жүгінді. Ақырында, 1374 жылы шығарылған «Salvator Humani Generis» паптық бұйрығымен Папа Григорий XI 14 статьяны айыптады, бірақ бұл «Саксенспигельдің» сәттілігін азайта алмады. Бұл дау шіркеу пікірлеріне қарсы шыққан азаматтарға қарсы жүргізілген папалық инквизиция кампаниясының аясында қарастырылуы керек.
During the 14th century, Augustinian friar Johannes Klenkok of lower Saxony opposed the Sachsenspiegel in a pamphlet known as Decadicon because he considered ten articles or principles to contradict the Christian gospel and decisions of the church of Rome, collected as Corpus Juris Canonici. Klenkok presents criticisms on Sachsenspiegel's views of ecclesiastical and secular authorities, court procedure and private law. His position was that papal authority outrules every discussion of matters as legitimate procedure, the limitations of hereditary rights, the extent of testamentary power, the rights of novices and monks to family property, and the authority that determines superior and inferior legal norms and court decisions. So Klenkok's position was fundamentally a simple one: Papal authority supersedes every other political and legal authority. The work sparked broad societal embitterment and irritation, the counselors of the city of Magdeburg for instance, wrote warning letters to 400 or more cities, princes and lords that an Augustinian brother tries to weaken Saxon law. Following a written debate, Klenkok did expand his Decadicon to twenty one propositions of Saxon law and turned to his former disciple, French canonist, and cardinal of the Curia in Avignon, Pierre de la Vergne. In the end, Pope Gregory XI condemned 14 articles with his papal bull Salvator Humani Generis that was issued in 1374, but this did not reduce the success of the Sachsenspiegel. This controversy must be placed in the context of heavy papal inquisition campaigns against citizens opposing opinions of the church.
Ықпал
"Sachsenspiegel" басылымында жинақталған ережелер, заңдар, сот шешімдері және қағидалар, Рим (аймақтық) құқығының көне қағидаларының ықпалында болды. "Sachsenspiegel" "Augsburger Sachsenspiegel", "Deutschenspiegel" және "Schwabenspiegel" сияқты неміс (Орта неміс) тіліндегі заң кітаптарының үлгісі ретінде қызмет етті. Саксония герцогтігі қазіргі Германияның батыс бөлігінің және Нидерландының шығыс бөлігінің көп бөлігін қамтыды, бірақ ережелер одан да кеңірек тарады. Мысалы, Утрехт штаты 1632 жылы шешімдер, қаулылар және жергілікті заңдар жинағы "Placaatboek"-та жарияланған "Кім бірінші келсе, бірінші ұнтақтайды" деген ережені білді. Некеде тұрған әйелдердің күйеуінің қамқорлығында болуы, яғни олар заңды түрде әрекет ете алмайтындығы және құқықтық немесе бала тәрбиесі мәселелерінде пікір білдіре алмайтындығы Нидерландыда 1956 жылға дейін, Бельгияда 1958 жылға дейін заңмен бекітілген ереже болды. Пруссияда 1794 жылы "Allgemeines Landrecht für die preußischen Staaten" енгізілгенге дейін "Sachsenspiegel" қолданылды. Саксонияда ол 1865 жылы Саксония азаматтық кодексі енгізілгенге дейін қолданылды. Анхальт және Тюрингияда "Sachsenspiegel" 1900 жылы неміс азаматтық кодексі енгізілгенге дейін алмастырылмады. Оның прецеденттері 1932 жылға дейін Рейхсгерхт (Райхтың Жоғарғы соты) (RGZ 137, 373) тарапынан маңызды сот практикасы ретінде келтірілді. "Sachsenspiegel"-дің ықпалы немесе кемінде оған ұқсас нәрселер қазіргі неміс және голланд құқығында, мысалы, мұрагерлік құқығында, көршілік қатынастар құқығында (Nachbarrecht; мысалы, зиян келтіру, ортақ қабырғалар және т.б.) немесе иемдену құқығында кездеседі. "Sachsenspiegel" сондай-ақ маңызды, себебі тарихта алғаш рет құлдық институтының өзі айыпталып, ол адамның Құдайға ұқсастығын бұзу болып танылды. "Sachsenspiegel" екі құқық саласын қамтиды: жалпы құқық және феодалдық құқық.
The rules, laws, court decisions and principles compiled in the Sachsenspiegel have been influenced by much older (provincial) Roman law principles. The Sachsenspiegel served as a model for law books in German (Middle High German) like the Augsburger Sachsenspiegel, the Deutschenspiegel, and the Schwabenspiegel. The Duchy of Saxony covered most of what nowadays is the western part of Germany and eastern part of The Netherlands but the rules spread more widely. The state of Utrecht for instance, in 1632 knew the rule "Who comes first, grinds first", as published in the 'Placaatboek', a collection of decisions, rulings and local laws. The rule that married women stood under the custody of their husband, meaning that they could legally not act and had no say in juridical or childraising matters, was a rule of law in The Netherlands until 1956, in Belgium until 1958. In Prussia, the Sachsenspiegel was used until the introduction of the Allgemeines Landrecht für die preußischen Staaten in 1794. In Saxony, it was used until the introduction of the Saxon Civil Code in 1865. In Anhalt and Thuringia, the Sachsenspiegel was not replaced until the introduction of the German Civil Code in 1900. Its precedents continued to be cited as pertinent case law as recently as 1932 by the Reichsgericht (Supreme Court of the Reich) (RGZ 137, 373). The influence of the Sachsenspiegel, or at least parallels with it, can still be found in modern German and Dutch law, for instance in inheritance law, the law of neighborly relations (Nachbarrecht; e. g., nuisance, party walls, etc.) or usufructuary rights. Sachsenspiegel is also important because, for the first time in history, the institution of slavery itself is condemned, because it is a violation of man's likeness to God. The Sachsenspiegel contains two branches of law: common law and feudal law.
Саксон әдет-ғұрыптары
Саксондық әдет-ғұрып құқығы немесе Ландрехт, еркін адамдардың, оның ішінде шаруалардың сокеменриясының заңы болды. Онда меншік құқығы, мұрагерлік, неке, тауарлардың тапсырылуы және белгілі бір зиян келтіру құқық бұзушылықтары (мысалы, шегініс, зиянды әрекеттер) туралы маңызды ережелер мен нормалар қамтылған. Бұған қоса, қылмыстық құқық және соттардың құрамы да қарастырылады. Яғни, ол қылмыстық және азаматтық құқық мәселелерімен айналысады. Халықтың әдет-ғұрыптары жеке заң жинағы болмаған, олар Рим құқығы сияқты көне заң жүйелерінің әсеріне түскен.
Saxon customary law, or Landrecht, was the law of free people including the peasant sokemanry. It contains important rules and regulations concerning property rights, inheritance, marriage, the delivery of goods, and certain torts (e. g. trespass, nuisance). It also treats criminal law and the composition of courts. In other words, it deals with criminal and civil law. The customs of the people were not a stand alone pack of laws but influenced by older law systems like Roman law.
Қолданыстағы көшірмелері
Алғашқы жеті жарықтандырылған қолжазбаның төрт данасы бүгінге дейін сақталған. Олар қазіргі орналасқан жерлерімен аталады: Хайдельберг, Ольденбург, Дрезден және Вольфенбюттель, олар 1295–1371 жылдар аралығында жасалған. Барлығы, осы қолжазбаның 400-ден астам нұсқасы қазірде бар. Дүниежүзілік цифрлық кітапхана Дрезден қолжазбасын «ең көркемдік құндысы» деп сипаттаған. Ол Саксония мемлекеттік кітапханасының қорында сақталады және 1295–1363 жылдар аралығында Германияның Мейссен қаласының айналасында жасалған. Бұл нұсқада 92 бетке 924 сурет салған. Суреттерде шамамен 4000 адам бейнеленген. Екінші дүниежүзілік соғыста Дрезденді бомбалау кезінде суға ішіп, 1990 жылдары қайта жаңартылған.
Four (of the original seven) illuminated manuscripts copies are still extant. They are named after their present locations: Heidelberg, Oldenburg, Dresden, and Wolfenbüttel, and date from 1295 to 1371. In total, over 400 versions of the manuscript exist today. The Dresden manuscript has been described as the "most artistically valuable" by the World Digital Library. It is located in the collection of the Saxon State Library and was created between 1295 and 1363 around Meissen, Germany. This version has 924 illustrations on 92 pages. The illustrations depict about 4,000 people. It suffered water damage after the Bombing of Dresden in World War II and underwent restoration in the 1990s.