Кіріспе

Инвестициялық стратегия

Долларлық шығынды орташалау (DCA) – тұрақты инвестицияларға құндылық инвестициялау принциптерін қолдануға бағытталған инвестициялық стратегия. Бұл терминді алғаш рет Бенджамин Грэм өзінің «Ақылды инвестор» кітабында қолданды. Грэм долларлық шығынды орташалаудың «әр ай немесе әр тоқсан сайын бірдей сомада акция сатып алуды білдіреді. Осылайша, нарық төмен болған кезде жоғары бағадағыдан көбірек акция сатып алынады және барлық акциялар үшін қанағаттанарлық орташа бағаға қол жеткізуге болады». Долларлық шығынды орташалау фунттық шығынды орташалау (Ұлыбританияда) деп те аталады, ал валютаға қарамастан, бірлік шығынды орташалау, кезеңдік сауда немесе шығынның орташа әсері деп те аталады. Оны инвестицияларды қайта теңгерімдеудің бір түрі – тұрақты доллар жоспарымен шатастыруға болмайды. Бұл техника сатып алынған акциялардың орташа бағасын төмендету мүмкіндігі болғандықтан осылай аталады. Белгілі бір сома ақшаға сатып алынатын акциялардың саны олардың бағасына кері пропорционалды болғандықтан, DCA тиімді түрде бағасы төмен болған кезде көбірек акция сатып алуға және бағасы жоғары болған кезде аз акция сатып алуға мүмкіндік береді. Нәтижесінде, DCA инвестицияның бір акциясының жалпы орташа бағасын төмендетіп, инвесторға уақыт өте келе сатып алынған акциялар үшін жалпы шығынды азайтуға көмектеседі. Балама стратегияларға әр уақыт кезеңінде белгілі бір мөлшерде акция сатып алу немесе инвестицияға қолжетімді қаражатты жинап, нарық төмен болған кезде, яғни нарықты дұрыс бағалауға тырысу жатады. DCA-ны пайдаланатын инвестор үшін басты артықшылық – қаражатты инвестициялаудың ең қолайлы уақыты туралы күнделікті шешім қабылдау қажеттігінен құтылу, сонымен қатар қарапайымдылығы мен тұрақты, автоматтандырылған инвестициялауды ынталандыруы да маңызды.

Долларлық шығынды орташалауды құру кезіндегі ескертулер

Долларлық орташалауда инвестор екі параметрді ғана анықтайды: әр уақыт кезеңінде инвестициялауға белгіленген соманы (яғни инвестицияға қолжетімді соманы) және қаражаттың қанша жиілікпен инвестицияланатынын. Болашақ инвестициялардың уақыты мен көлемі туралы қосымша шешімдер қабылдаудың қажеті жоқ, бұл автоматты инвестициялық жүйеге, мысалы, жалақыдан шегерімге немесе жоспарланған банк трансферіне мүмкіндік береді. Көп жағдайда инвестиция тұрақты табыс алумен сәйкес келуі мүмкін – мысалы, екі аптада бір рет жалақы алатын инвестор екі аптада бір рет автоматты инвестиция жасауға болады. Дегенмен, транзакциялық комиссиясы бар активтерге (мысалы, брокерлік қызметтерге) инвестиция жасағанда, жиі инвестициялар, әсіресе инвестицияланатын сома төмен болса, транзакциялық комиссиядан туындайтын шығын, инвестицияны ертерек нарықта ұстаудан алынатын пайдадан асып түсуі мүмкін. Бұл мәселе транзакциялық комиссия инвестиция сомасының белгілі бір пайызын құраса немесе транзакциялық комиссия жоқ басқарылатын қорлар сияқты инвестициялар үшін туындамайды. Мысалы, егер брокерлік комиссиясы бір транзакция үшін 20 доллар болса және инвестор жылына 6% өнім беретін активке инвестициялау үшін екі апта сайын 500 доллар жұмсаса, онда брокерлік комиссиясының 4% құрауы, 500 долларды сол екі аптаға инвестициялаудан күтілетін 0,23% өнімнен жоғары болады. Егер DCA кезеңін 4 аптаға дейін ұзартса, брокерлік комиссиясы инвестицияланған соманың 2% дейін төмендейді және 4 аптадағы күтілетін өнім 0,46% құрайды. Осы жағдайда, ең қолайлы кезең – 10 апта, себебі брокерлік комиссиясы 0,8% және күтілетін өнім 1,15% құрайды.

Күтпеген пайданы инвестициялау стратегиясымен шатастыру

Алайда соңғы жылдары «долларлық орташалау» термині мен Vanguard компаниясы «жүйелі іске асыру жоспары» деп атайтын нәрсе шатастыру тудырды. «Долларлық орташалау» термині инвестор сақтандыру төлемі немесе мұра сияқты күтпеген сома алған жағдайда, барлық соманы бірден инвестициялаудың орнына, кешіктіріліп, кезең-кезеңмен қолданылатын инвестициялық стратегияны сипаттау үшін қолданылады. Осындай кезеңді стратегия, уақыт тәуекелін болдырмауға тырысатын инвестор үшін қолайлы көрінеді (нарықты дұрыс болжамау қателігінен бағаның тиімді өзгеруін қалып қою қаупі). Сондықтан, барлық соманы бірден инвестициялаудың орнына немесе барлық соманы инвестициялау үшін (мифтік) ең қолайлы уақытты күтудің орнына, инвестор күтпеген соманы нарыққа уақыт бойынша кезең-кезеңмен бөліп инвестициялайды, бұл долларлық орташалауға ұқсас көрінеді. Мұндай әрекеттің себебі – нарықтағы құнсыздану инвестиция жасалғаннан кейін бірден оның құнының күрт төмендеуіне әкелуі мүмкін деген қорқыныш. Бұл терминдердің шатасуына кейбір мақалалар да себепкер болады, олар осы жүйелі (кешіктірілген) біржолғы соманы инвестициялауды DCA деп атайды. Vanguard бұл шатасуды өз мақаласында нақты талқылайды: «Біз үлкен соманың біртіндеп инвестициялануын жүйелі іске асыру жоспары немесе жүйелі инвестициялық жоспар деп атаймыз. Кәсіби тәжірибеде мұндай стратегияларды долларлық орташалау деп атайды; алайда, бұл термин ағымдағы табыстан уақыт өте келе жасалған долларлық инвестицияларды сипаттау үшін де жиі қолданылады. (Бұл долларлық орташалаудың таныс мысалы – жұмыс орны зейнетақы жоспарына инвестиция үшін жалақыдан тұрақты түрде шегерілетін сома). Ал біз біржолғы ақшалай қаражаттың инвестиция үшін бірден қолжетімді болатын жағдайды сипаттап отырмыз». Қосымша шатасу күтпеген сома болмаған жағдайларда туындайды, бірақ инвестор қолданыстағы инвестицияларының активтік құрамын өзгертуге тырысады. Мысалы, олар өз инвестицияларының көп бөлігін қолма-қол ақша немесе облигациялар сияқты қорғаныс активтеріне жұмсаған болуы мүмкін және олардың маңызды бөлігін акциялар сияқты құнсыздануға бейім активтерге ауыстыруға шешім қабылдауы мүмкін. Тағы да, активтік құрамды өзгертуден кейін бірден құнның күрт төмендеуінен қорқу, инвесторды өзгерісті жүйелі түрде (кешіктіріп) жасауға итермелейді, тіпті бұл активтік құрамды өзгерту туралы шешімнің мақсатына қайшы келеді.