Кіріспе

Руанданың вулкандар ұлттық паркіндегі институт Карисоке ғылыми-зерттеу орталығы – Руанданың вулкандар ұлттық паркінде орналасқан ғылыми-зерттеу институты. Ол 1967 жылдың 24 қыркүйегінде Диан Фосси құрған, маусымдық гориллалардың қорғауын зерттеу үшін. Фосси лагерьді Руанданың Вирунга жанартау тізбегінде, Карисимби және Бисоке тауларының арасында орналастырды және оны екі таудың атын біріктіріп атады. 1985 жылдың желтоқсанында Фоссинің қазасынан кейін ол институттың аумағына жерленді. Кейіннен лагерь Диан Фоссидің халықаралық гориллалар қорының басшылығымен жұмыс істеді. 2012 жылы Карисоке өзінің бас кеңсесін Мусанзедегі жаңа ғимаратқа көшірді. Фосси Карисоке құрған кезде, тау горилласының 20-ғасырдың соңына дейін жойылып кетуі мүмкін деп қорқып, өйткені оның ұстазы доктор Луис Лики ескерткен болатын. 1981 жылы жарияланған санақ бойынша, 1960 жылы шамамен 400-500 болған популяция 242 жеке тұлғаға дейін азайды. 2010 жылға қарай, 45 жыл өткен соң, Вирунга тауларында (санақ бойынша) 480-ге жуық тау горилласы бар екені белгілі болды, бұл елеулі өсім. Карисоке 1985 жылы Фоссинің қазасынан және содан кейінгі азаматтық қақтығыстардан аман қалды және соңғы онжылдықтарда айтарлықтай кеңейді.

Диан Фоссидің жетекшілігімен Карисоке

Джон Фаулер өзінің "Бұлттардағы орман" атты кітабында Фоссейдің қасіретке толы өлтірілуіне бірнеше жыл бұрынғы шалқары орналасқан тау гориллалары лагері – Карисоке зерттеу орталығын сипаттайды. Ол Фоссейді оның иелігінен шығаруға жасалған күшті күштердің арқасында Руандадағы ғылыми орталығының құлдырауын, көбінесе дүркін-дүркін оқиғалар арқылы баяндайды. National Geographic журналында көптеген адамдар батыл ғалым деп құрметтеген Фоссейді, Фаулер темекіге тәуелді, көп ішетін, қызметкерлері мен студенттерін қорқытып, өз беделін – ғалым және тау гориллаларын құтқарушы ретінде сақтап қалуға тырысатын әйел ретінде көрсетеді. [6]

Руанда геноциді

Руандадағы геноцид пен азамат соғысы кезінде жұмысшылардың көпшілігі көршілес Конго Демократиялық Республикасына (бұрынғы Заир) қашқанда, орын жабылды. Карисоке іздеушілерінің көпшілігі соғыста үйлері мен мүліктерін жоғалтты, ал кейбіреулері отбасы мүшелерінің қаза болғанын көрді. Кейбіреулері елдеріне оралғанда түрмеге қамалған. Руандалық қызметкерлер осы кезеңде мүмкіндігінше гориллаларды бақылауын жалғастырды. 1998 жылға қарай Карисоке қызметкерлерінің шетелдік бөлігі бес рет эвакуацияланды. Ынтасы үш рет қиратылды, екі рет қайта салынды және ақырында Мусанзеге (бұрынғы Рухенгери) көшірілді. Соғыс қатеріне қарамастан, Карисоке жаңа технологиялар мен жергілікті билік органдарымен және басқа да табиғатты қорғау ұйымдарымен жаңа серіктестіктер арқылы ғылыми зерттеулерді жүргізу мүмкіндігін арттыра берді. Браконьерлер орнатқан тұзақтардың саны артып кеткеніне қарамастан, гориллалар соғыс жылдарында жақсы жағдайда сақталды. Қазір қираған және өсімдіктерге көмілген ғимараттар Фоссиге, оның еңбегіне және тау гориллаларын зерттеуге арналған алғашқы лагерьге ескерткіш болып табылады. Диан Фосси Гориллалар Қоры Масанзедегі өңірлік зерттеу орталығының бас кеңсесінен Карисоке зерттеу орталығын жұмыс істей беруде.

Ағымдағы

Карисоке зерттеу орталығының белсенді сақтау бағдарламасының нәтижесінде Вирунга тауларындағы гориллалар соңғы онжылдықтарда саны артқан жалғыз үлкен маймыл түріне айналды.