Шайхшылық: Он екі имамдық ислам ағымының мистикалық саласы
Shaykhism
Шайхизм – 19 ғасырда Қажар Иранында пайда болған шииттік діни ағым. Шиа исламының мистикалық түрі, доктриналық ерекшеліктері мен түсіндіру жолдары бар. Иран, Ирак, Сауд Арабиясында тараған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Он екі имамдық шиит ислам қозғалысы
Twelver Shi'i Islamic movement
Шахизм (الشيخية) – 19 ғасырдың басында Қажар Иранында Шейх Ахмад құрған шиит ислам мектебі. Шахизм дәстүрлі он екі имамдық шиит доктринасына негізделгенімен, соңғы заман мен қайта тірілу күнінің мәнісі, үкім шығарудың бастауы және он екі имамның мистикалық жазбалары арқылы пайғамбарлықты түсіндіруге қатысты түйсіктерде Усули мектебінен ерекшеленді. Осы ерекшеліктер Усули және Ахбарилер тарапынан дінге қарсылық таныту туралы даулар мен айыптауларға әкеп соқты. Шахизм он екі имамдық шиит исламның мистикалық ағыны ретінде сипатталады. 2001 жылғы мәліметтерге сәйкес, Иран, Ирак, Сауд Арабиясы, Кувейт және Пәкістанда оның ізбасарлары бар.
Shaykhism (الشيخية) is a Shi'a Islamic school founded by Shaykh Ahmad in early 19th century Qajar Iran. While grounded in traditional Twelver Shiʻi doctrine, Shaykhism diverged from the Usuli school in its interpretation of key ideas such as the nature of the end times and the day of resurrection, the source of jurisprudential authority, and the proper hermeneutic to be employed in interpreting prophecy through the mystical writings of the Twelver Imams. These divergences resulted in controversy and ongoing accusations of heresy from Usulis and Akhbaris. It has been described as a mystical strand of Twelver Shi'a Islam. as of 2001, there remained a following in Iran, Iraq, Saudi Arabia, Kuwait and Pakistan.
Эсхатология
Ахмадтың ілімінің негізгі күші – он екінші имамның жасырын күйде болуына сенім. Осы сенімді ұстанатындар соңғы, Алладан тағайындалған басшы, яғни имамның жасырын өмір сүріп, уәде етілген Махди ретінде қайта оралатынына сенеді. Махди пайда болғаннан кейін Ахмад, имам Хусейн ибн Әли әлемді қайтадан бағындыру үшін оралып келеді және Әли мен Мұхаммед шайтанды жояды деп үйретеді. Әл-Раджа (ағылшын тілінде "қайта оралу" деген мағынаны білдіреді) Ахмадтың айтуынша, аса маңызды және ол исламның Усули мектебіне қарағанда шейхтерде көбірек аталады. Шейх Ахмадтың қабылданған ислами доктриналарға қатысты көзқарастары бірнеше мәселеде ерекшеленеді, әсіресе пайғамбарлық туралы мистикалық түсіндірмесінде. Құранның соңғы сүрелеріндегі күн, ай және жұлдыздар туралы аяттар аллегориялық тұрғыдан қарастырылады, бұл исмаилилік ілімге ұқсас, ал мұсылмандардың көпшілігінің түсінігінде аспан денелеріне қатысты оқиғалар Қиямет күні нақты орын алады.
The primary force behind Ahmad's teachings is the belief in the occultation of the Twelfth Imam. Believers in this doctrine, hold that the last divine ordained leader, or Imam, lives in occultation and will reappear as the promised Mahdi. Following the Mahdi's appearance, Ahmad teaches that the Imam Hussain ibn Ali will return to re conquer the world and that Ali and Muhammad will kill Satan. Al Raj'a (meaning "the return" in English) was heavily emphasized by Ahmad and is more important in Shaykhism than in the Usuli school of Islam. Shaykh Ahmad's perspectives on accepted Islamic doctrines diverged in several areas, most notably on his mystical interpretation of prophesy. The sun, moon and stars of the Qurʼan's eschatological surahs are seen as allegorical, similar to Ismaili doctrine, where common Muslim interpretation is that events involving celestial bodies will happen literally at the Day of Judgment.
Құрқалия
Шейх Ахмад «ақыл мен дінді үйлестіру» және «ақылға қайшы келетін исламның кейбір қағидаларын түсіндіру» және табиғат заңдарына қарсы көрінетін нәрселерді түсіндіру үшін, физикалық және рухани әлемдердің арасында хурқалия деп атаған аралық әлемді ұсынды.
In an effort to "harmonize reason and religion" and "explain some doctrines of Islam that appear contrary to reason" and the laws of the natural world, Shaykh Ahmad, postulated an intermediary world between the physical and spiritual worlds that he called hurqalya.
Мистикалық түсіндіру
Шейх Ахмад басқа жазбаларында пайғамбарлардың шығу тегі, бастапқы сөз және басқа да діни тақырыптарды аллюзиялар мен мистикалық тіл арқылы жинақтайды. Осы тілдің көп бөлігі ағаштарға, әсіресе Едемнің алғашқы әмбебап ағашына бағытталған, еврей жазбаларында ол екі ағаш ретінде сипатталған. Бұл түпкі ағаш, белгілі бір жағынан, пайғамбарлардың өзінің әмбебап рухын білдіреді: Шейх Ахмадтың жазбаларының басқа жерлерінде де бұрыннан бар ағаштың символы кездеседі. Мысалы, ол Мұхаммед пен имамдардың шексіз болмыс немесе алдын ала болу деңгейінде де, олар Толық Сөз және ең кемел Адам болып табылатын, сондай-ақ шектелген болмыс деңгейінде де бар екенін айтады. Осы екінші, шектеулі деңгейде, құдайлық еріктің бұлты жатыр және одан материя мен элементтердің шөлейт жерін суаратын бастапқы су шығады. Құдайлық ерік өзінің мәнінде шексіз болғанымен, оның көрінетін жағы шектеулі болмысқа енген. Құдай еріктің бұлттарынан су құйып, шөл далаға төккенде, ол су топырақпен араласты. Сақура деп аталатын жұмақтың бағында Мәңгілік Ағаш өсіп, оның үстінен шыққан алғашқы бұтақ – Киелі Рух немесе Жалпы Ақыл-Ой, әлемдер арасындағы алғашқы жаратылыс болып табылады.
In other writings, Shaykh Ahmad synthesizes rather dramatic descriptions of the origin of the prophets, the primal word, and other religious themes through allusions and mystical language. Much of this language is oriented around trees, specifically the primal universal tree of Eden, described in Jewish scripture as being two trees. This primal tree is, in some ways, the universal spirit of the prophets themselves:The symbol of the preexistent tree appears elsewhere in Shaykh Ahmad's writings. He says, for instance, that Muhammad and the Imams exist both on the level of unconstrained being or preexistence, wherein they are the Complete Word and the Most Perfect Man, and on the level of constrained being. On this second, limited plane, the cloud of the divine Will subsists and from it emanates the Primal Water that irrigates the barren earth of matter and of elements. Although the divine Will remains unconstrained in essential being, its manifest aspect has now entered into limited being. When God poured down from the clouds of Will on the barren earth, he thereby sent down this water and it mixed with the fallow soil. In the garden of the heaven known as as Saqurah, the Tree of Eternity arose, and the Holy Spirit or Universal Intellect, the first branch that grew upon it, is the first creation among the worlds.
Шейх Ахмад
Шейх Ахмад қырық жасында Кербала мен Нажаф сияқты шииттік діни орталықтарда білімді ынтамен үйрене бастады. Ол осындай ортада ислам заңын түсіндіретін муджахид деп жариялауға жеткілікті танымал болды. Ол суфи және неоплатонист ғалымдарымен пікір таластырып, олардың қарсыластары арасында жақсы қадірге ие болды. Ол барлық білім мен ғылымдар Құранда (негізгі нысанда) қамтылғанын, ал ғылымдарда жетістікке жету үшін барлық білімді Құраннан алу қажет екенін мәлімдеді. Оның басшылық стилі мен түсіндіруге қатысты көзқарасы дәстүрлі және теософиялық әдістерге сүйене отырып, шииттік ойдың осы екі ағымын бұрын-соңды болмаған тәсілдермен үйлестіруге тырысады және діни ой үшін сезімдік білімнің дұрыстығын баса көрсетеді. Ижтихадқа, яғни тәуелсіз рационалдық негіздемеге толыққанды сүйенудің орнына, Шейх Ахмад имамдардан тікелей нұсқау алатынын айтты. Оның пікірінше, діни басшылықты жеке адамның ақтауына ғана балау, шииттік сенімдерге белгілі бір ғалымдардың бұрыс көзқарастарын енгізуге себеп болды. Шейх Ахмад имамдардың қатесіздігімен байланысты харизматикалық лидердің рөлін атап көрсетіп, уламалар ұсынған үкімдердің алуан түрлілігін біртұтас доктриналармен алмастыруға болады деді. Бұл көзқарас кейіннен қазіргі заманғы усулизмдегі аятолла жүйесінде кең қолдау тапты.
Shaykh Ahmad, at about age forty, began to study in earnest in the Shiʻa centres of religious scholarship such as Karbala and Najaf. He attained sufficient recognition in such circles to be declared a mujtahid, an interpreter of Islamic Law. He contended with Sufi and Neo Platonist scholars, and attained a positive reputation among their detractors. He declared that all knowledge and sciences were contained (in essential form) within the Qurʼan, and that to excel in the sciences, all knowledge must be gleaned from the Qurʼan. His leadership style and approach to interpretation draw both on traditional and theosophical methods, attempting to harmonize these two streams of Shiʻia thought in unprecedented ways, and emphasizing the validity of intuitive knowledge for religious thought. Rather than relying entirely on Ijtihad, or independent rational justification, Shakyh Ahmad claimed to derive direct guidance from the Imams. Relying entirely on individual justification for religious guidance had, he suggested, led to the introduction into Shiʻa belief of erroneous views of particular scholars. By emphasizing the role of a charismatic leader whose work was suggested to share in the infallibility of the Imams, Shakyh Ahmad suggested that the diversity of rulings promoted by the ulama could be replaced with a singular set of doctrines this view would later find widespread support in the Ayatollah system of modern Usulism.
Қарим хан
Әл Раштидің жүздеген шәкірттері болды және оның бірнеше жетекші шәкірттері оның ғылымының нағыз мұрагерлері екенін мәлімдеді. Содан бері Шейхшіліктегі екі негізгі ағым Кермани және Табризи мектептері деп белгілі болды. Кәрім хан Кермани (1809/1810 – 1870/1871) басты Шейхшілік топтың басшысы атанды. Ол жаңа дін құрушыларды қатты сынға алып, оларға қарсы төрт мақала жазды. Ахсай мен Раштидің кейбір радикалды тұжырымдарын жоққа шығарып, Шейхшілік мектебін қайтадан негізгі Үсули ілімдеріне жақындатты. Кәрім хан Кирманиден кейін оның ұлы Шейх Мұхаммед хан Кирмани (1846–1906), содан кейін Мұхаммедтің інісі Шейх Зейнал Әбиддин Кирмани (1859–1946) басшылық етті. Шейх Зейн әл-Әбидин Кирманиден кейін Шейх Әбу әл-Қасым Ибрахими (1896–1969) мұрагерлік етті, ал одан кейін оның ұлы Абд әл-Реза хан Ибрахими қайтыс болғанға дейін басшылық етті.
Al Rashti had hundreds of students and several of his leading students claimed to be the true successors to his scholarship. The two main currents of Shaykhism since then came to be known as the Kermani and Tabrizi Schools. Karim Khan Kermani (1809/1810 1870/1871) became the leader of the main Shaykhi group. He became the foremost critic of those that formed a new religion, writing four essays against them. He repudiated some of the more radical teachings of Ahsai and Rashti and moved the Shaykhi school back towards the mainstream Usuli teachings. Karim Khan Kirmani was succeeded by his son Shaykh Muhammad Khan Kirmani (1846–1906), then by Muhammad's brother Shaykh Zaynal 'Abidln Kirmani (1859–1946). Shaykh Zayn al 'Abidin Kirmani was succeeded by Shaykh Abu al Qasim Ibrahimi (1896–1969), who was succeeded by his son 'Abd al Reza Khan Ebrahimi who was a leader until his death.
Қазіргі шайхизм
Шейхилердің қазіргі басшысы – Иранның Керман қаласынан шыққан Зейин әл-Абедин Ибрахими. Ол Иракта қайтыс болған соңғы басшы Әли әл-Мусавидан кейін шейхилердің басшысы болды. Марқұм Әли әл-Мусави Ирактағы Басра мен Кербала, Иран және Парсы шығанағында жақтастары бар қауымның басшысы еді. Басрада айқын шейхи азшылығы бар, ал олардың мешіті қаладағы ең ірі мешіттердің бірі болып саналады, онда 12 000 адамға дейін сыйымды. Шейхилер қатаң түрде саяси мәселелерден алшақ болғандықтан, Саддам Хусейн кезінде оларға салыстырмалы түрде еркіндік берілді. 2003 жылғы Иракқа басып кіруден және одан кейінгі Ирак азаматтық соғысынан бастап, олар Ахмад әл-Ахсай қазіргі Сауд Арабиясынан шыққан деген айыппен ирактық ұлтшылдарының назарына ілікті. Олар өздерін қорғау үшін қарулы жасақ құрып, барлық жергілікті саяси топтардан бейбіт өмір сүруге келісімге қол қоюды сұрады. Бұл 2006 жылдың сәуірінде өткен әл-Захра конференциясында жасалды. Әдеттегі саяси бейтараптықтан бас тартып, 2009 жылғы Басра облыстық сайлауына шейхи саяси партиясы қатысты. Олар дауыстардың 5% және 35 орынның 2-сін жеңіп, үшінші орынға ие болды.
The current leader of the Shaykhiys is Zein al Abedin Ebrahimi from Kerman, Iran who became the leader of the Shaykhiys when the last leader Mr. Ali al Musawi died in Iraq. The late Ali al Musawi was the leader of a community with followers in Iraq mainly Basrah and Karbala Iran and the Persian Gulf. Basrah has a significant Shaykhi minority, and their mosque is one of the largest in the city holding up to 12,000 people. The Shaykhiya were resolutely apolitical and hence were allowed relative freedom under Saddam Hussein. Since the 2003 Invasion of Iraq and subsequent Iraqi Civil War they have been targeted by Iraqi nationalists who accused them of being Saudis on the grounds that Ahmad al Ahsai was from present day Saudi Arabia. They responded by creating an armed militia and asking all local political groups to sign a pact allowing them to live in peace. This was done at the al Zahra conference in April 2006. In a move away from their traditional apolitical stance, a Shaykhi political party stood in the Basra governorate election, 2009; they came third, winning 5% of the votes and 2 out of 35 seats.
Басқа діндердегі қабылдау
Бабилер және кейін бахаилер шейхшілікті өз қозғалысының рухани ата-бабасы деп санайды, ол Бабқа және соңында Бахауллаға жол ашты. Осы көзқарас бойынша, шейхшілік өзінің эсхатологиялық мақсатын орындады және енді қажетті емес. Бабизм мен шейхшілік арасында көптеген байланыстар бар. Баб Сийид Казиммен бірнеше рет кездесті. Шейхшілік пен баби және бахаи діндерінің арасындағы маңызды ұқсастық – олардың діни кітаптарды символдық және аллегориялық тұрғыдан түсінуге берген ортақ мән.
Bábís and then Baháʼís see Shaykhism as a spiritual ancestor of their movement, preparing the way for the Báb and eventually Baháʼu'lláh. According to this view, Shaykhism has outlived its eschatological purpose and is no longer relevant. There are many connections between Bábism and Shaykhism. The Báb met with Siyyid Kazim several times One key similarity between Shaykhism and the Bábí and Baháʼí Faiths is their shared emphasis on a symbolic and allegorical understanding of religious scripture.