Кіріспе

Флинн-Аирд синдромы – сирек кездесетін, тұқым қуалайтын, аутосомдық-доминантты жолмен берілетін неврологиялық ауру. Бұл синдром жүйке, есту, сүйек, көру және эндокриндік жүйелердегі бұзылыстарды қамтиды және көптеген белгілерге ие, олар Вернер синдромы, Коккейн синдромы және Рефсум синдромы сияқты басқа белгілі нейроэктодермалық синдромдарға өте ұқсас. Флинн-Аирд синдромы көбінесе он мен жиырма жас аралығында басталады, бірақ ең ерте жағдайда жеті жаста диагноз қойылған. Синдром прогрессиясымен бірге бастапқы белгілер күшейе түседі және жаңа белгілер пайда болады. Туыс синдромдардан өзгеше, және симптомдардың қарқындылығына қарамастан, Флинн-Аирд синдромы өмір сүру ұзақтығын қысқартпайды. Аурудың ерекшеліктері – ерте басталатын деменция, атаксия, бұлшық еттердің әлсіреуі, терінің жұқаруы және көз аномалиялары. Бұған қоса, пациенттерде катаракта, пигменттік ретинит, миопия (алысқа жақын көру), тіс кариесі, перифериялық нейропатия (перифериялық жүйке зақымдануы), саңыраулық және кістік сүйек өзгерістері сияқты қосымша белгілер дамуы мүмкін. Бұл синдромды алғаш 1950 жылдардың басында американдық неврологтар П. Флинн мен Роберт Б. Эйрд ашқан, олар осы аурудың бір отбасылық мұрагерлік үлгісін зерттеген.

Симптомдар мен белгілер

Бұл синдроммен ауыратын адамдар әдетте өмірінің екінші онжылдығына дейін қалыпты дамиды, бірақ симптомдардың пайда болуы жеті жасқа дейін байқалуы мүмкін. Бұл жағдайға шалдыққан адамдарда байқалатын алғашқы кемшілік есту жүйесіне әсер етеді және екі жақты жүйке саңыраулығы деп аталады. Тағы бір ерте симптом – миопияның (жақын көрмеушілік) дамуы. Екі жақты жүйке саңыраулығы мен миопиядан басқа, аурудың бастапқы кезеңдерінде инфекция жұқтырған адамдарды мазалайтын басқа да симптомдарға атаксия, бұлшықеттердің әлсіреуі, кейде омыртқа сұйықтығындағы протеин деңгейінің жоғарылауымен бірге болатын ауыр перифериялық нейропатиялық ауыру, және буын қатаюы жатады. Орталық нерв жүйесі (ОНЖ) ми қабығындағы кемшіліктермен зардап шегеді, бұл зерттелген адамдарда психологиялық байқаулар салыстырмалы түрде қалыпты болса да, ақыл-ой кемістігінің белгілерін көрсетеді. Атипиялық эпилепсия да ОНЖ дисфункциясының жиі кездесетін белгісі болып табылады, оның ішінде афазия, көрудің нашарлауы және бет пен аяқ-қолдардың ұюы сияқты көріністері бар. Аурудың үшінші онжылдығында адамдарда пигменттік ретинит және екі жақты катаракта сияқты қосымша көру проблемалары дамиды. Зардап шеккендер көру өрісінің тарылуын, түнгі соқырлықты және ақырында қатты немесе толық соқырлықты бастан кешіреді. Бұл синдроммен ауыратын адамдарда сүйек, эпидерма және тері асты аномалиялары сияқты көптеген физикалық деформациялар байқалады. Сүйек проблемалары сколиозбен және бұлшықет әлсіздігімен сипатталады, бұл бұлшықеттердің әлсіреуі мен перифериялық невритке (нерв қабынуына) байланысты кифосколиотикалық типті болып табылады. Көптеген жағдайларда остеопороз да байқалады. Тері мен тері асты тканьдерінің атрофиясы, сондай-ақ терінің жазылу қабілетінің төмендеуіне байланысты теріде ойық жаралар пайда болуы жиі кездеседі. Аурудың соңғы көріністерінің бірі – шаштың түсуі. Флинн-Аирд синдромының прогрессиясы науқастың өмір сүру ұзақтығын қысқартатынына дәлел жоқ, бірақ ауыр жағдайлар аурудың нашарлауына әкеп соқтырады.

Генетика

68 адамдық бір отбасы 5 буын бойына зерттелді және отбасы мүшелері арасындағы аурудың таралуы, жынысқа байланысты емес, үстемдікпен тұқым қуалауға нұсқайды. Бұл фактіге, отбасылық аралас некелер болмаған жағдайда да ауру ұрпақтан ұрпаққа үздіксіз берілгені және аурудың таралуының жынысқа тәуелді еместігі дәлел болады. Ағымдағы зерттеулер аурудың себебін нейроэктодермалық тіндердің дамуына қатысатын бір ферменттік ақаумен шектеуге болады деген жорамал жасауда, бірақ нақты молекулалық механизмдер әзірге белгісіз. Сүйек ақаулары және қант диабеті сияқты қосымша симптомдар осы ферменттік ақаудың салдары болуы мүмкін.

Патофизиология

Флинн-Эйрд синдромының нақты патофизиологиялық механизмі белгісіз. Дегенмен, бұл аурудың мәніне қатысты бірнеше теория бар, оның ішінде нейроэктодермалық тінді құрайтын генетикалық ақауы бар ферменттің қатысуы да қарастырылады. Бұл түсіндірме аурудың кеш пайда болуына, күрделі көріністеріне, аурудың әртүрлі болуына, сондай-ақ генетикалық сипаттағы таралуына дәлел келтіреді. Сонымен қатар, аурудың кейбір белгілері (S) генінің тежеу әсерімен байланысты болуы мүмкін, себебі зерттелген отбасындағы мүшелерде ақаулар сақталған жағдайда стигмалардың шамалы саны ғана байқалды. Тежеуші ген басқа геннің, әсіресе мутантты геннің фенотиптік көрінісін басады. Басқа да бұзылыстар эндокриндік жүйе ауруларынан туындауы мүмкін.

Тарих

П. Флинн мен Роберт Б. Эйрд бұл нейроэктодермалық синдромды бір отбасын зерттегеннен кейін анықтады, оның мүшелерінің әр буында бір-біріне ұқсас неврологиялық белгілері байқалды. Көптеген белгілер Вернер синдромы, Рефсум синдромы және Коккейн синдромы сияқты танымал неврологиялық аурулармен үштасты, бұл олардың себептерінің ұқсас болуы мүмкін екенін көрсетеді. Дегенмен, бұл синдромдар рецессивті түрде беріледі, ал П. Флинн мен Роберт Б. Эйрд зерттеген отбасында доминантты түрде мұраға берілуі байқалды. Отбасы мүшелерінің шамамен 15% аурудың толыққанды белгілерін көрсетсе, қалғандары синдромның жалпы клиникалық көрінісімен қатарлас белгілерді көрсетті.