Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дін мен фольклорда ағаштардың маңызы
Significance of trees in religion and folklore
Ағаштар әлемдік көптеген мифологияларда маңызды орын алады және ғасырлар бойы терең және қасиетті мағыналармен байланысты болды. Адамдар ағаштардың өсуін, қурауын, жапырақтарының жыл сайын өліп, қайта жандануын бақылап, оларды өсім, өлім және қайта туудың қуатты символы деп санады. Мәңгі жасыл ағаштар, бұл циклдар ішінде көбінесе жасыл қалпын сақтайды, кейде мәңгілік, өлместік немесе құнарлылықтың символы болып есептеледі. Өмір ағашы немесе әлем ағашы бейнесі көптеген мифологияларда кездеседі. Мысалдарға индуизм, буддизм және джайнизмдегі баниан және қасиетті инжір (Ficus religiosa), сондай-ақ яһуди және христиан діндеріндегі жақсылық пен жамандықты білу ағашы жатады. Халық діні мен фольклорында ағаштар көбінесе ағаш рухтарының мекені деп есептеледі. Герман мифологиясы мен келт политеизмінде де қасиетті тоғайларда, әсіресе емен тоғайларында діни амалдар орындалған. "Друид" терминінің келт тіліндегі "емен" деген сөзден шыққан болуы мүмкін. Мысырлық өлгендер кітабында сикомор ағаштары қайтыс болған жанның тынығатын жерлерінің бірі ретінде айтылады. Мифтерде ағаштардың болуы кейде қасиетті ағаш және қасиетті тоғай тұжырымдарымен байланысты болады. Ағаштар – архетиптік locus amoenus-тің атрибуты.
Trees are significant in many of the world's mythologies, and have been given deep and sacred meanings throughout the ages. Human beings, observing the growth and death of trees, and the annual death and revival of their foliage, have often seen them as powerful symbols of growth, death and rebirth. Evergreen trees, which largely stay green throughout these cycles, are sometimes considered symbols of the eternal, immortality or fertility. The image of the Tree of life or world tree occurs in many mythologies. Examples include the banyan and the sacred fig (Ficus religiosa) in Hinduism, Buddhism and Jainism, the tree of the knowledge of good and evil of Judaism and Christianity. In folk religion and folklore, trees are often said to be the homes of tree spirits. Germanic mythology as well as Celtic polytheism both appear to have involved cultic practice in sacred groves, especially grove of oak. The term druid itself possibly derives from the Celtic word for oak. The Egyptian Book of the Dead mentions sycamores as part of the scenery where the soul of the deceased finds blissful repose. The presence of trees in myth sometimes occurs in connection to the concept of the sacred tree and the sacred grove. Trees are an attribute of the archetypical locus amoenus.
Үміт ағаштары
Әлемнің көптеген аймақтарында саяхатшылар ағашқа түрлі заттар ілу арқылы өзі мен ағаш арасында белгілі бір байланыс орнату салтын байқаған. Еуропаның түкпір-түкпірінде ағаштар қасиетті сапарлар, рәсімдік айналу және (христиандық) дұға оқу орындары ретінде танымал. Науқас адамдар мен малдың жазылуына немесе жақсы ықпалға қол жеткізу үшін, немесе тек қана бақыт үшін гүл шоқтары, ленталар немесе мата тікелері ілінеді. Халық сенімінде бұл орындар емдеу, баяндылық немесе тілек тілеумен байланысты.
In many parts of the world travelers have observed the custom of hanging objects upon trees in order to establish some sort of a relationship between themselves and the tree. Throughout Europe, trees are known as sites of pilgrimages, ritual ambulation, and the recital of (Christian) prayers. Wreaths, ribbons or rags are suspended to win favor for sick humans or livestock, or merely for good luck. Popular belief associates the sites with healing, bewitching, or mere wishing.
Дүниежүзілік ағаш
Дүниежүзілік ағаш, бұтақтары аспанға тірелген, ал тамырлары жердің тереңіне сіңген, үш әлемде мекендейді – аспан, жер және арғы дүние арасындағы байланыс, жоғары мен төменді біріктіретін нәрсе. Бұл ұлы ағаш әлемді тіктеп тұрған ось болып табылады, космосты қолдап тұрып, аспан, жер және арғы дүние арасындағы байланысты қамтамасыз етеді. Еуропалық мифологиядағы ең белгілі мысал – скандинавия мифологиясынан Yggdrasil ағашы.
The world tree, with its branches reaching up into the sky, and roots deep into the earth, can be seen to dwell in three worlds a link between heaven, the earth, and the underworld, uniting above and below. This great tree acts as an axis mundi, supporting or holding up the cosmos, and providing a link between the heavens, earth, and underworld. In European mythology, the best known example is the tree Yggdrasil from Norse mythology.
Дін және фольклор
Көптеген халық әңгімелерінде адам мен ағаш, өсімдік немесе гүлдің тығыз байланыста екеніне деген берік сенім көрінеді. Кейде адамның өмірі ағашқа байланысты болады және ол кеуіп немесе зақымданғанда қиналады, сондай-ақ біз сыртқы жан туралы түсінікпен кездесеміз, ол кем дегенде 3000 жыл бұрынғы Ежелгі Египеттік «Екі бауыр» әңгімесінде кездеседі. Мұнда бауырлардың бірі жүрегін акация гүлінің үстіне тастап, оны кесіп тастағанда қайтыс болады. Бірақ кейде ағаш – жоқ болған батырға әлсіреп немесе өліп, оның хал-жағдайына байланысты сырлы белгі болып табылады, адам ауырғанда немесе өмірінен айырылғанда. Бұл екі ерекшелік оңай біріктіріледі және ағаш пен адам өмірі арасындағы құпия байланысты білдіреді. Маңызды қасиетті ағаштар да зиярат орындары болып табылады, олардың ең танымалдарының бірі – христиандық дәуірден бұрын Шри-Ланкаға әкелінген Бо ағашының бұтағы. Ағаш рухтары айналасындағы орманға немесе аймаққа билік етеді, ал жергілікті жануарлар көбінесе қасиетті саналады және оларға зиян келтіруге болмайды. Кейбір Ежелгі Үндістан ағаш құдайлары, мысалы, тамаринд ағашының тамил құдайы Пулидайвалайямман немесе кадамба ағашымен байланысты Кадамбариамман, құдайдың мол жеміс беру арқылы нығметін сыйлайтын көрінісі ретінде қарастырылды.
Numerous popular stories throughout the world reflect a firmly rooted belief in an intimate connection between a human being and a tree, plant or flower. Sometimes a man's life depends upon the tree and suffers when it withers or is injured, and we encounter the idea of the external soul, already found in the Ancient Egyptian Tale of Two Brothers from at least 3000 years ago. Here one of the brothers leaves his heart on the top of the flower of the acacia and falls dead when it is cut down. Sometimes, however, the tree is a mysterious token which shows its sympathy with an absent hero by weakening or dying, as the man becomes ill or loses his life. These two features very easily combine, and they agree in representing to us mysterious sympathy between tree and human life. Important sacred trees are also the object of pilgrimage, one of the most noteworthy being the branch of the Bo tree at Sri Lanka brought thither before the Christian era. The tree spirits will hold sway over the surrounding forest or district, and the animals in the locality are often sacred and must not be harmed. Some Ancient Indian tree deities, such as Puliyidaivalaiyamman, the Tamil deity of the tamarind tree, or Kadambariyamman, associated with the kadamba tree were seen as manifestations of a goddess who offers her blessings by giving fruits in abundance.
Әдебиетте
Әдебиетте Ж.Р.Р. Толкин мифологияны дамытты, оның мифопоэзиялық космогониясында Валинордың екі ағашы орталық рөл атқарады. Толкиннің 1964 жылғы "Ағаш және жапырақ" еңбегі Ниггелдің "Жапырақ" атты аллегориялық әңгімесі мен "Ертегілер туралы" эссесін біріктіреді. "Сақиналардың иесі" шығармасында Гондордың ақ ағашы Минас Тириттегі Су бұрқағының ауласында Гондордың символы ретінде бейнеленеді. У.Б. Йейтс өзінің 1893 жылғы "Екі ағаш" өлеңінде "қасиетті ағаш" туралы айтады. Джордж Р.Р. Мартиннің "Мұз және от әні" сериясындағы негізгі діндердің бірі – "ежелгі құдайлар" немесе "Солтүстік құдайлары" – қасиетті ағаштар тоғайларын ("құдайлардың ормандары") қамтиды, олардың ортасында қызыл жапырақты ақ ағаш "жүрек ағашы" деп аталады. Ли Бардугоның "Қаралар алтысы" романында фьердандар ақ терек түрінде бейнеленген Дьел деген құдайға табынады.
In literature, a mythology was developed by J. R. R. Tolkien, his Two Trees of Valinor playing a central role in his mythopoeic cosmogony. Tolkien's 1964 Tree and Leaf combines the allegorical tale Leaf by Niggle and his essay On Fairy Stories. In The Lord of the Rings, the White Tree of Gondor stands as a symbol of Gondor in the Court of the Fountain in Minas Tirith. W. B. Yeats describes a "holy tree" in his poem "The Two Trees" (1893). In George R. R. Martin's A Song of Ice and Fire series, one of the main religions, that of "the old gods" or "the gods of the North", involves sacred groves of trees ("godswoods") with a white tree with red leaves at the center known as the "heart tree". In Leigh Bardugo's Six of Crows, the Fjerdans worship a god called Djel, symbolized as a white ash tree.
Кино мен теледидарда
Үшінші (хронологиялық тұрғыдан алтыншы) «Жұлдызды соғыстар» фильмінде, «Джедайдың оралуы» фильмінде эвоктар орман айы Эндордағы ағаштарға табынады. «Аватар» фильмінің ойдан шығарылған әлемінде Пандора биосферасында ағаштар өседі, олар Нави халқы үшін маңызды, мысалы, Ұйымдық ағаштар, Жан ағашы және Дауыс ағашы, сондай-ақ Ағаш рухтары. «Жас қасқыр» телесериалында сюжеттің бір бөлігі – Неметон, друидтер адамдық құрбандықтар арқылы күш алатын қасиетті ағаш, кейіннен ол маяк ретінде қызмет етіп, табиғаттан тыс күштерді жақын орналасқан Бикон Хиллз қаласына тартады.
In the third (sixth chronologically) Star Wars film, Return of the Jedi, the Ewoks worship trees on the forest moon of Endor. In the fictional universe of the film Avatar, the Pandoran biosphere habitates trees, which are of fundamental importance for the Na'vi people, like the Hometrees, the Tree of Souls and the Tree of Voices as well as Woodsprites. In the TV series Teen Wolf, an element of the plot is the Nemeton, a sacred tree from which druids draw power through human sacrifices, and which later acts as a beacon, drawing supernatural entities to the nearby town of Beacon Hills.