Кіріспе

13 ғасырдағы даниялық философ Боэций де Дакия, ОП (кейде Боэций де Дакия деп те жазылады) – 13 ғасырдағы Дания философы.

Атауы

Оның "Даньске Бо" ("Даниялық Бо") есімінің ортағасырлық латын тілінде Боэций де Дакия деп көрсетілуінің себебі, орта ғасырларда Данияны білдіретін "Dania" топонимі кейде Дакиямен шатастырылып кеткендігінде.

Өмір жолы және еңбектері

Боэций XIII ғасырдың бірінші жартысында дүниеге келген. Оның ерте өмірінен көп нәрсе белгілі емес. Оны Дания мен Швециядағы белгілі тұлғалармен байланыстыруға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды. Ол Париж университетінде философиядан сабақ беру үшін Францияға барды. Университетте ол Брабанттық Зигермен жақын қарым-қатынаста болды. Ол теология факультетінде оқуға асықпай, академиялық емес жұмыс іздеудің орнына, біраз уақыт өнер шебері ретінде сабақ беруді жалғастырды. Ол осы ерекше мансап жолын Зигермен және Роджер Бэкон мен Жан Бурдан сияқты басқалармен бөлісті. 1277 жылы Стивен Темпьер оны Аверроизм қозғалысының жетекші өкілі болғандығы үшін айыптады. Боэций Зигермен бірге Парижден қашып, Рим папасы Николай III-ге шағымданды. Ол Орвиетодағы паптық курияда ұсталды. Кейін ол Даниядағы доминикан қатарына қосылды. Боэций Аристотель мен Аверростың ізбасары және модистер догмасының көрнекті өкілі болды. Ол логика, табиғаттану, метафизика және этика туралы еңбектер жазды, бірақ оның кейбір шығармалары бізге жеткен жоқ. Оның жазбаларының ішінде: "Мағынаны білдіру тәсілдері" (Modi Significandi), "Перигермения кітабына түсіндірмелер" (Super librum Perihermenias) және "Жануарлар туралы кітапқа сұрақтар" (Quaestiones super librum De animalibus) бар, онда ол осы тақырыптарды кеңінен талқылайды. Оның негізгі ұстанымы – философия аргументтер қайда жеткізсе, сонда еруге тиіс, тіпті олар діни сенімдермен қақтығысса да. Ол үшін философия – адамның ең жоғары қызметі, ал осы дүниеде ғана философтар ғана даналыққа жете алады. "Жоғары игілік туралы" немесе "Философтың өмірі туралы" атты кітабында ол адамның ең жоғары игілігін – ақыл-ойымен шындық пен ізгілікті тану ретінде көрсетеді. Оның келтірген даулы тұжырымдарының арасында жоқтан жаратылудың мүмкін еместігі, әлемнің және адамзаттың мәңгілігі, өлгендердің қайта тірілуі болмайды деген пікірлер бар. Радикалды көзқарастарына қарамастан, Боэций христиан дінін сақтады; ол әлемді және адам табиғатын зерттеуді философияға, ал дінге – құдайлық аянды және кереметтерді тағайындау арқылы діни сенімдерін философиялық ұстанымдарымен үйлестіруге тырысты. Ол "қос шындық" доктринасын ұстанғаны үшін айыпталды, бірақ дінге қайшы келетін философиялық қорытындыларды толыққанды шындық деп атаудан сақтанды: Білімнің әр саласында адам өз қорытындыларын сақтықпен бағалауы керек. Философтың жеткен қорытындылары "табиғи себептер мен қағидаларға сәйкес" (De Aeternitate Mundi, 351-бет) шындық. Оның ерте өмірі сияқты, зерттеушілер Боэцийдің қайтыс болған уақытын немесе 1277 жылдан кейін не істегенін анықтай алмады. "Стамс каталогы" (XIV ғасыр) – доминикан жазушыларының әдебиеттерінің жинағы, онда Боэций де бар, сондықтан оның либералды өнердегі мансабынан кейін монах болғанына қатысты белгілі бір дәлелдер бар.