Кіріспе

1963 жылы Лос-Анджелестегі бөгет апаты, Калифорния штаты
Балдуин-Хиллздің бұрынғы су қоймасы

Балдуин-Хиллз бөгеті апаты 1963 жылдың 14 желтоқсанында Оңтүстік Лос-Анджелестің Балдуин-Хиллз ауданында болды. Балдуин-Хиллз су қоймасын ұстап тұрған бөгет күрт бұзылып, оны қоршаған тұрғын үйлерді су басты. Апат бөгеттің қаптамасының зақымдану белгілерімен басталды, содан кейін бөгеттің шығыс жағынан судың күшейе түскен ағып шығуы байқалды. Үш сағаттан кейін бөгет жарылып, «судың барлығы Кловердейл даңғылына, Ла Бреа даңғылына, Ла Сиенега даңғылына және Джефферсон бульварына 77 минуттың ішінде құйылды». Бұл оқиға салдарынан 5 адам қаза тауып, 277 үй қирады. Зардап 12 миллион долларды құрады және апат 500 мың адамға су тапшылығын туғызды. Су тасқыны болған аймақта 16 мыңға жуық адам тұрды. Бұрынғы су қоймасы қазір Кеннет Хан атындағы мемлекеттік демалыс саябасының бір бөлігі болып табылады. 2013 жылы апаттың 50 жылдығына орай оқиға орнына ескерткіш тақта орнатылды. 70 жастағы Макдональд Лос-Анджелес жиһаз сауда орталығының директоры болды. «Жексенбі күні Баллона арнасынан табылган әйнек, Макдональдтың көз дәрігері оны оның әйнегі деп анықтады». Ол Родео және Ла Бреа маңындағы ордадан көлігінде табылған. 60 жастағы Морис Клифтон Кэрролл да Виллидж Гриннің тұрғыны болды; оның денесі бірнеше блок қашықтықта табылды.

Арч Янг, 58 жастағы Виллидж Гриннің тұрғыны, үйінен шамамен 1200 метр қашықтықтағы қирандылардың ішінде табылған. Бұл жағдай қалалық жерде, тіпті кішкентай су қоймасының да бұзылуының қаншалықты қауіпті салдарға әкелуін көрсетті. Бөгеттердің қауіпті болуы мойндалғанмен, олар американдықтар үшін прогрессивті американдық технологиялар мен олармен байланысты әлеуметтік игіліктерді тарату құралы ретінде де қарастырылды. Балдуин-Хиллз бөгетін жобалаған инженер Ральф Проктор бұрын Лос-Анджелес су және электр энергетикасы департаментінде сәтсіз аяқталған Сент-Фрэнсис бөгетінің көмекші инженері болып жұмыс істеген, содан кейін ауыстыру құрылысында ықшамдалған топырақ толтырудың жаңа әдістерін ойлап тапқан. Проктор қауіпсіздікке қатысты алаңдаушылықтарға және өз бөлімінде туындаған маңызды жобалық мәселелерге қарамастан, Балдуин-Хиллз жобасын агрессивті түрде іске қосты. Балдуин-Хиллз су қоймасы, басқалары сияқты, Лос-Анджелес халқына жер сілкінісі, өрт немесе соғыс сияқты апат жағдайында жеткілікті мөлшерде қауіпсіз су беруді қамтамасыз ету үшін салынған. Оның сәтсіздігі инженерлік сенімге соққы болды және көптеген жазбалар мен екі кәсіби конференцияның тақырыбы болды (1972 және 1987 жылдар). Апат Гарвард университетінің авторитетті инженері Карл Терзагидің қайтысынан кейін көп ұзамай болды, оның идеялары ұзақ жылдар бойы жер бөгеттерін жобалау және топырақ механикасының инженерлік ғылымын басып келді. Терзаги мұнай кен орындарындағы тұнбаларды түсінуге де үлкен үлес қосты. Бұл Балдуин-Хиллз апатының бағасын инженерлердің жаңа буынына қалдырды, олардың кейбіреулері әртүрлі сот ісінде сарапшы ретінде қарама-қайшылық рөлдер атқарды. Бөгеттің жобалануы мен құрылысы Калифорнияның су ресурстары департаментімен тексеріліп, бекітілген. Бұл агенттік 1964 жылы жариялаған мұқият құжатталған зерттеуде Инглвуд мұнай алабындағы мұнай кен орындарының операциялары мен аймақтағы жердің бұзылуы арасындағы байланыстарды атап өтті, оның ішінде су қоймасының астында және су қоймасынан шалқап жатқан жерлерде. Алайда, зерттеуде апаттың «физикалық факторлардың бақытсыз үйлесіміне» байланысты екені айтылды. Апаттан туындаған ақшалай зиян көп болды, ал мемлекеттік зерттеуден кейін жүргізілген кейбір тергеулерді сотқа қатысты тараптар заңдық жауапкершілікке қатысты нақты қорытындыларды іздестіру үшін демеушілік етті. Бұл аймақтағы мұнай кен орындарының жұмысына назар аударды. Бастапқыда су қоймасын жойған жердің бұзылуы мен сырғанауы Инглвуд кен орнының батысындағы жарты миль жерде ондаған жылдар бойы мұнай өндіруден туындаған жердің құлауымен байланысты болуы мүмкін еді. Мұнай компаниялары заңдық саясат ретінде бас тартса да, 1969 жылы АҚШ Геологиялық зерттеулер қызметі Инглвуд кен орнындағы тұнбалар туралы толық деректерді жинақтады. Мұнай өндірушілердің 1920 жылдан бері тұнбалардың тереңдігі аз жерлерден мұнай өндіруден кейінгі тұнбалануы туралы түсінігі болды. 1970 жылы геолог Дуглас Гамильтонның мұнай кен орындары қалдықтарының тұздықтарын бұзу және жер бетіне сіңуін анықтағаннан кейін, Гамильтон мен Михан мұнай кен орнын жою және мұнайды жақсарту үшін мұнай кен орнын инъекциялау, сол кездегі жаңа технология, ақаудың маңызды себебі болды деп қорытындылады. Кейіннен, АҚШ Геологиялық зерттеуі 1976 жылы жер бетіндегі орын ауыстырулар резервуардың істен шығуына және резервуардың оңтүстік-шығысындағы Стокер Лабреа аймағында жердің жарылуына әкелді, оның 90% немесе одан да көп бөлігі Инглвуд мұнай кен орнының пайдалануына байланысты екенін мәлімдеді, және бұл жарылу гидравликалық жарылу деңгейін асып түсетін сумен шаю арқылы күшейтілді. 1972 жылға қарай, апаттан кейін шамамен он жыл өткен соң, заңдық мәселелер соттан тыс шешілді және мәселе Пурдью университетінде өткен инженерлік конференцияда жарияланған зерттеушілер арасында талқылау тақырыбы ретінде қайта ашылды. 1964 жылғы мемлекеттік зерттеуде кеңесші болған инженер Томас Лепс осы және кейінгі американдық зерттеулердің көп бөлігінде бейтарап сарапшы рөлін атқарды. Лепс резервуардың өмірі кезеңінде, оның ішінде апатқа дейін соңғы айларда шамамен 2 дюйм болған, резервуардың астындағы жарықта шамамен 7 дюйм орын ауысқандығын анықтады. Лепс соңғысын мұнай кен орнының қайта қысымдануымен байланыстырды. Бұл, мұнай өндіруден туындаған шамамен 12 фут тұнбаға байланысты жердің созылуымен бірге, резервуарды құлатқан қаптаманың бұзылуына әкелді. Карл Терзагидің Гарвардтағы ізбасары Артур Касагранде басқаратын команда сияқты кейбір көрнекті кеңесшілер мұнай кен орындарының жұмысы ешқандай маңызды ықпал етпегенін, бірақ апат бөгет пен резервуардың ауыр салмағынан туындаған дұрыс емес орналасу мен жобалаудың салдары болғанын айтты. Бұл көзқарас Standard Oil сияқты мұнай компанияларын кінәсіз деп санады, олар зерттеуді демеушілік еткен. Касагранде аймақтағы жер қозғалысын мұнай кен орындарының жұмысымен байланыстыруды жобамады және бөгетке әсер еткен жер қозғалысы тек резервуардың астында ғана емес, оған жақын жерлерде де табылды деп мәлімдеді. Бұл мәселелердің көп бөлігі 1986 жылы Reclamation бюросының Тетон бөгетінің маусым айындағы күрт бұзылуы және 1971 жылғы Сан-Фернандо жер сілкінісіндегі Water and Power департаментінің Lower Van Norman бөгетінің жақындағы сәтсіздігін зерттегеннен кейін қайта қарастырылды. Касагранде зерттеулеріне қатысқан Caltech профессоры Рональд Скотт 1987 жылы Балдуин-Хиллз тақырыбында өткен келесі конференцияда мұны атап өтті.

Мұнай кен орындарының себеп болуы осы талқылаулардың көп бөлігінде орталық тақырып болды, бұл оқиғаның егжей-тегжейлеріне көңіл бөлмеді. Бұл жер үшін қаптаманың абсолютті қажеттілігі осы мәжілістерде, тіпті Проктордың өзі мойындағандай, барлық жер бөгеттері қанағаттанарлық түрде жұмыс істейтініне қарамастан, қабылданып алынды. Бөгетті қауіпсіз етуге көмектесетін мүмкін болатын жобалау және құрылыс техникалары туралы кейбір ұсыныстар инженерлік консенсусқа жетіп, 1980 жылдардың соңында оқулық білім деңгейіне жетті. Мысалы, ықшамдалған топырақ қаптамасының сипаттамасы (бұрын саз деп аталатын, бірақ субстанция болуы керек...).

Қақпақ

КТЛА апатты көрсету үшін тікұшақты пайдаланды. 17 жастағы фотосурет студенті Ричард Н. Левин жоғарырақ көрініс табуға асығып, бөгеттің жарылуын 35 мм пленкаға түсірді.