Кіріспе

Серб концлагері (Босния соғысы кезінде Маньяча) – 1991 жылдан 1995 жылға дейін Босния соғысы мен Хорватия Тәуелсіздік соғысы кезінде Босния және Герцеговинаның солтүстігіндегі Баня-Лука қаласының жанындағы Маньяча тауында орналасқан концлагерь. Лагерь Югослав халық армиясы (ЮНА) және Серб Республикасы (РС) билігі тарапынан құрылған және мыңдаған босниялық және хорват ұлттағы әскер тұтқындарын жинау және ұстау үшін пайдаланылған. Халықаралық қысым нәтижесінде лагерь 1993 жылдың соңында жабылды, бірақ 1995 жылдың қазанында қайта ашылды. Осы уақытқа дейін лагерьден негізінен Сански-Мост және Баня-Лука аймақтарынан шыққан 4500-6000 серб емес азамат өтті деп есептеледі. 1996 жылдың басында Дейтон келісіміне сәйкес бұрынғы концлагерь және іргелес әскер лагері IFOR өкілдеріне тексеру үшін ашылды.

Өмірбаян

Маньяча лагері 1991 жылы Хорватия соғысы кезінде Хорватия әскерлері мен JNA арасындағы қақтығыс барысында жұмысын бастады. Ол кезде лагерьде көптеген хорват соғыс тұтқындары ұсталған. 1992 жылдың басында Босния соғысы басталғаннан кейін лагерьге негізінен босниялық тұтқындар, көбінесе босняктар қабылдана бастады. Халықаралық Қызыл Крест комитетінің мәліметінше, Маньяча лагерінде 3737 тұтқын болған. Бұл лагерьде ұсталғандардың нақты саны белгісіз, себебі тұтқындар Омарска, Трнополье және Кератерм лагерьтері сияқты басқа лагерьлерге үнемі ауыстырылып отырды. Лагерьде адам құқықтары бұзылған, атап айтқанда тұтқындарды жүйелі түрде ұрып-соғу және өлтіру фактілері болды, нәтижесінде бұрынғы Югославия үшін БҰҰ-ның ICTY трибуналы айыптау үкімдері шығарды. Көптеген мәліметтер бойынша, лагерьде әртүрлі жастағы, бірақ көбінесе 18 мен 60 жас аралығындағы ер адамдар болған. Дегенмен, 1992 жылдың көктемінде лагерьде бірнеше әйел ұсталып, зорлық-зомбылыққа ұшырады деген күдіктер бар. Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комиссиясының баяндамасына сәйкес, бұл мекеменің әкімшілері, РС армиясының шенеуніктері, тұтқындардың соғыс тұтқындары екенін мәлімдеді. Алайда, басқа бақылаушылар олардың көпшілігі ешқашан қару қолданбағанын және жасы мен босниялық этникалық тегінің оларды серб билігінің көзіндегі ықтимал жауынгерлер ретінде қарауы салдарынан тұтқындалғанын санайды. Ұстау орындарында көптеген тұтқындар РС күштері тарапынан өлтірілді, азапталды және басқа да адамдыққа жатпайтын қатысуларға ұшырады, әсіресе зиялы, кәсіби, іскер, саяси және діни лидерлер сияқты көрнекті тұлғалар нысанаға алынды. Ең кем дегенде, 1992 жылдың мамыр айының соңынан тамыз айының басына дейін жүздеген тұтқындар, олардың көпшілігінің кім екені белгілі, қайтыс болды. Аман қалғандардың көбісі күштеп аударылды немесе ауданнан шығарылды.

Халықаралық соттың шешімі

Халықаралық сот (ХАС) 2007 жылғы 26 ақпанда Босния геноциді ісі бойынша өз шешімін жариялады, онда ол тұтқындау лагерьлерінде, оның ішінде Маньячада жасалған қатыгездіктерді Геноцид конвенциясының II (b) бабына сәйкес қарастырды. Сот өз шешімінде былай деді:

Соңғы өзгерістер

Лагерьді басқаруға жауапты болған RS шенеуліктерінің кейбіреулері, Миломир Стакич және Стоян Жуплянин сияқты, геноцид, адамзатқа қарсы қылмыстар және соғыс қылмыстары үшін күйеге алынды. Олардың бір бөлігі сотталды, ал қалғандары Гаага халықаралық трибуналында (ICTY) сот үкімін күтуде.