Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қуба хандығы (Қоббех) – 1747 жылдан 1806 жылға дейін Иранның басыңқылығында болған маңызды жартылай тәуелсіз хандықтардың бірі. Ол шығысында Каспий теңізімен, солтүстігінде Дербент хандығымен, батысында Шаки хандығымен, ал оңтүстігінде Баку және Ширван хандықтарымен шектесетін. 1755 жылы Қарабақ хандығынан Сальянды жаулап алды.
The Quba Khanate (also spelled Qobbeh; ) was one of the most significant semi independent khanates that existed from 1747 to 1806, under Iranian suzerainty. It bordered the Caspian Sea to the east, Derbent Khanate to the north, Shaki Khanate to the west, and Baku and Shirvan Khanates to the south. In 1755 it captured Salyan from the Karabakh Khanate.
Тарих
Қуба хандары екі тармаққа бөлінген Кейтақ тайпасынан шыққан. Бұл тайпаның тегі белгісіз. Алғаш рет 9 ғасырда айтылған, тарихшы әл-Масудидің (956 жылы қайтыс болған) мәліметінше, олардың басшысы мен оның отбасы ғана мұсылман болған. Басшы түркілік «Салифан» атағын, сондай-ақ «Хайдақан шаһ» атағын алған. 17 ғасырғы Осман тарихшысы Евлия Челеби (1682 жылы қайтыс болған) Кейтақтардың моңғол тілінде сөйлегенін айтқан, бірақ Ирантанушы Владимир Минорский (1966 жылы қайтыс болған) мұны «жалғандық» деп есептеді. Ол Челебидің Кейтақтардың моңғол тіліндегі сөйлеуін Хамдалла Мустафидің (1339/40 жылдары қайтыс болған) еңбектерінен көшіргенін көрсетті. Неміс тарихшысы және шығыстанушысы Йозеф Маркварт (1930 жылы қайтыс болған) ертерек дереккөзден цитата келтіріп, басшыны Адхарнарс деп атады. Қуба хандары Мажалес тармағының Хусейн ханынан тараған, ол 1680-ші жылдардың екінші жартысында Салеян мен Қубаның билеушісі болып тағайындалған. Хандық Фатх Али хан тұсында ең үлкен қуатына жеткен, ол 1758 жылдан 1789 жылға дейін билік еткен. Ол Дербентті басып алып, Ширванды Шәкінің Хусейн ханымен бөлісті. Фатх Али ханның қайтысынан кейін ханқтың ықпалы төмендеді. Мұхаммед хан Қажардың жаулаулары мен оның салдарынан Солтүстік хандықтар одағы ыдырады. Хандық 1806 жылы Ресеймен жаулап алынды және 1846 жылға қарай жаңа құрылған Шәмәха облысына толық қосылды.
The khans of Quba were from the Qeytaq tribe, which was divided into two branches, the Majales and the Yengikend. The origin of the tribe is obscure. First attested in the 9th century, only their chieftain and his family were Muslims, according to the historian al Masudi (died 956). The chieftain bore the Turkic title of Salifan, as well as the title of Kheydaqan shah. According to the 17th century Ottoman historian, Evliya Çelebi (died 1682), the Qeytaq spoke Mongolian, but this was dismissed as a "hoax" by the Iranologist Vladimir Minorsky (died 1966), who demonstrated that Çelebi copied the alleged Mongolian speech of the Qeytab from the texts of Hamdallah Mustawfi (died after 1339/40). The German historian and orientalist, Josef Markwart (died 1930), quoting from a earlier source, refers to the chieftain as Adharnarse. The khans of Quba were descended from Hosein Khan of the Majales branch, who was given the governorship of Saleyan and Quba by Shah Soleiman in the second half of the 1680s. The khanate achieved its greatest prominence under Fath Ali Khan, whose governorship lasted from 1758 to 1789. He seized Derbent, and divided Shirvan with Hosein Khan of Shaki. After Fath Ali Khan's death, the khanate's influence declined. As a result of Mohammad Khan Qajar's conquests and the devastation it had brought, the Alliance of Northern khanates disintegrated. The khanate was conquered by Russia in 1806, and was fully incorporated into newly created Shamakha Governorate by 1846.
Халық саны
Қуба хандығы негізінен татарлар (кейін азербайжандар деп аталған) және таттармен қоныстанды. Сондай-ақ, онда армян, лезгиндер және тау яһудилері де тұрды.
The Quba Khanate was mainly populated by Tatars (later known as Azerbaijanis) and Tats. It was also populated by Armenians, Lezgins and Mountain Jews.