Кіріспе

Социологиялық ұғым

Кейінгі заманауилық (немесе сұйық заманауилық) – бүгінгі жоғары дамыған жаһандық қоғамдарды постмодернизм немесе постмодерн деп аталатын келесі дәуірдің бір бөлігі ретінде емес, заманауилықтың жалғасы (немесе дамуы) ретінде сипаттайды. Польшалық социолог Зигмунд Бауман енгізген "сұйық" заманауилық, әлемдік капиталистік экономикалардың қызметтерді жекешелендіруді күшейтуімен және ақпараттық революциямен ерекшеленеді. Оның ерекшеліктерінің бірі – бұрынғы буын қоғамның тапсырған кейбір қасиеттері енді жеке адамдардың өзіне беріліп, қалауынша өзгертілуі мүмкін. Осының салдарынан адамдар өздерінің жеке басы мен қоғамдағы орнына қатысты қысым сезінеді, сондай-ақ өздері жариялаған қасиеттеріне деген құрмет туралы алаңдаушылық пен сенімсіздікке толы болады. Қоғам тұтастай алғанда көбірек хаостық сезім тудырады.

Постмодернизмге қарсы

Скотт Лаш, Ульрих Бек, Зигмунт Бауман және Энтони Гидденс сияқты әлеуметтік теоретиктер мен әлеуметтанушылар (постмодернистерге қарсы) модернизацияның қазіргі дәуірге дейін жалғасып келе жатынын, сондықтан оны кейінгі заманауилықтың радикалды күйі ретінде қарастыру дұрыс екенін айтады. 1960 жылдардан бергі технологиялық және әлеуметтік өзгерістерге қатысты "кейінгі заманауилық" тұжырымы, қазіргі қоғамдардың заманауи институционалдық өзгерістер мен мәдени дамудың тікелей жалғасы болып табылатынын көрсетеді. Осы авторлар рефлексивті модернизацияны дәстүрлі тәртіптен өзгеше, күнделікті әлеуметтік өмір мен жеке іс-әрекеттерге әсер ететін жаңа үрдіс ретінде талқылайды. Заманауилық енді көбінесе дәстүрлілікке қарсы тұру арқылы емес, өзін-өзі анықтауға бейім. Гидденс "жоғары" заманауилықтан бері маңызды өзгерістер болғанын мойындайды, бірақ біз заманауилықтан толығымен бас тартқан жоқпыз деп санайды. Керісінше, қазіргі қоғамның заманауилігі – дамыған, радикалданған, "кейінгі" заманауилық, бірақ бәрібір заманауилық, постмодернизм емес. Осы тұрғысынан постмодернизм заманауилықтың гипертехнологиялық түрі ғана болып көрінеді.

Тақырыбы

Тақырыбы кейінгі заманауилықта, бәсекелес және қарама-қайшы келетін жеке тұлғалар мен өмір салты мәдениеттерінің фрагменттелген әлемінде қалыптасады. Кейінгі заманауилық тұлғаның құрылымдық матрицасы – кейінгі заманауилықтың ағылшын әлеуметтік қатынастарының жеке тұлғаға тигізетін әсерінің күмәнді жолы, ол рефлексивті және көп қырлы өзін-өзі құрайды. Мандалиос (1999) пікірінше, «мен» туралы сұрақ әрқашан Өзгемен немесе өзіндік емеспен (мысалы, бейтаныс, шеттен келген немесе қарсы) қиылысады, ол «меннің» ерекше ерекшелігін немесе негізгі жағын көрсетеді; ал «мен» осы процесті өзінің өзгесімен бірге жүзеге асырады, бұл бастапқыда неміс философы Георг Гегель анықтаған. Гегельге сәйкес, сәйкестік пен айырмашылықтың (бірдей-өзге) арасындағы өзара байланыстың күрделілігі Платонға дейін созылады, ал грек полисі Мандалиоспен байланыстырылады (Цивилизация және адам субъектісі, 1999 қараңыз).

Сипаттамалары

Сұйық заманауилық идеясын енгізген Зигмунд Бауман оның ерекшеліктері жеке тұлғаға қатысты екенін, атап айтқанда, күшейе түсетін белгісіздік сезімі мен екіұштылықтың жекешеленуі туралы жазды. Бұл – заманауилықтың хаостық жалғасы, онда адам бір әлеуметтік жағдайдан екіншісіне оңайлықпен ауыса алады. Көшпелілік "сұйық заманауи" адамның жалпы қасиетіне айналады, өйткені олар өмірінде турист сияқты, тұрақтарын, жұмыстарын, жұбайларын, құндылықтарын, тіпті саяси немесе жыныстық бағдарын ауыстырып, дәстүрлі қолдау желілерінен шеттетіп, сонымен қатар олардың шектеулерінен немесе талаптарынан босатылады. Бауман сұйық модернизм жеке тұлғаға жүктеген жаңа жауапкершілікті баса көрсетті: дәстүрлі үлгілер өздері таңдаған үлгілермен алмастырылады. Жаһандануға қатысуға өз ұстанымы мен оны қаржыландыруға қабілеті бар кез келген адамның жолы ашық, бұл ескі кервансарайлардағы саяхатшыларды күтіп алуға ұқсас. Соның салдарынан, адам тұрақты (немесе "қатты") міндеттемелердің орнына уақытша немесе өтпелі нәрсеге баса назар аударатын, ауысуға бағытталған нормативтік ойлау жүйесіне ие болады, бұл оны өзінің болмыстық құрылысындағы түрмеге әкелуі мүмкін.