Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сирис немесе Сирах – Месопотамия құдайы, сырамен байланысты. Оған Ебла қаласында да табынып, оның есімі Зилаш деп жазылған. Оның атына ұқсас сөздер угарит және еврей тілдерінде алкогольдік сусындарды немесе олармен байланысты құдайларды білдіретін терминдер ретінде де кездеседі. Ол Нинкаси сияқты ұқсас мінезді тағы бір құдаймен тығыз байланыста болған, алайда олардың арасындағы байланыстың мәні әртүрлі дереккөздерде әртүрлі айтылады. Ол түрлі мәтіндерде кездеседі, оның ішінде құдайлар тізімінде, құрбандық тізімінде және Ертедегі билеушілер жырларының бір нұсқасында айтылған.
Siris or Siraš was a Mesopotamian goddess associated with beer. She was also worshiped in Ebla, where her name was spelled as Zilaš. Cognates of her name are also present as terms referring to alcoholic beverages or deities associated with them in languages such as Ugaritic and Hebrew. She was closely associated with another goddess of similar character, Ninkasi, though the nature of the connection between them varies between sources. She is attested in a variety of texts, including god lists, offering lists and a variant of the Ballad of Early Rulers.
Атауы мен кейіпкері
Сирис есімі клинописьте dŠIM, dŠIMA немесе dŠIMNINDA деп жиі жазылатын, бірақ орамдық фонетикалық жазулары да белгілі. Ебла мәтіндерінде куәландырылған Зилаш (dZi la šu) теонимі де осы есімнің тағы бір жазуы деп есептеледі. Басқа да байланысты теонимдерге угарит мәтіндерінде кездесетін trṯ және Амарна хаттарындағы Хазор билеушісінің есімі Абди Тирши ("Тиршудың құлы") арқылы белгілі Тиршу жатады. Туыс сөздер финикия (trš) және иврит (tîrôš) тілдерінде де бар, олар әдетте шарап немесе жүзім шырынына қатысты қолданылады. Бұл сөздердің бәрі, мүмкін, Джон Ф. Хилидің *ṮRŠ деп реконструкциялаған, ашытуды білдіретін ортақ семит түбірінен шыққан. Месопотамияда Сирис сырамен байланысты болған. Манфред Креберниктің қорытындысы бойынша, ол өндіріс, тұтыну және адамдарға оның тигізетін әсерімен байланысты болған, бірақ міндетті түрде сыра сатумен айналысатын мейрамхана иелерімен емес. Оның есімі аккад мәтіндерінде сусынның өзінің метафорасы ретінде қолданылған. Осы контексте қолданылғанда, ол клинописьте теонимді білдіретін "құдайлық белгісі" (дингир) болмай, орамдық жазумен жазылған. Эбла деректері оны шарап пен балмен байланыстырады. Месопотамия мәтіндерінде Сирис пен шарап арасындағы байланыс тікелей расталмаған, бірақ Креберник бұл аймақта оның бірнеше алкогольдік сусынмен байланысы болуы мүмкін екенін айтады.
Siris' name was commonly written in cuneiform logographically as dŠIM, dŠIM✕A, or dŠIM✕NINDA, though syllabic phonetic spellings are known too. A theonym attested in the texts from Ebla, Zilaš (dZi la šu), is presumed to be another writing of the name too. Other related theonyms include trṯ, attested in the Ugaritic texts, and Tiršu, known from a theophoric name of a ruler of Hazor mentioned in the Amarna letters, Abdi Tirši ("servant of Tiršu"). Cognates are also present in Phoenician (trš) and Hebrew (tîrôš) as ordinary nouns referring to wine or grape must. Most likely all of these words were derived from a common Semitic root possibly referring to fermentation, reconstructed as *ṮRŠ by John F. Healey. In Mesopotamia Siris was associated with beer. As summarized by Manfred Krebernik, she was connected with production, consumption and the effects it had on humans, but not necessarily with innkeepers responsible for its sale. Her name functioned as a metonym for the beverage itself in Akkadian texts. When used in this context, it was written syllabically and without the so called "divine determinative" (dingir), a sign used to indicate a word is a theonym in cuneiform. The Eblaite sources associate her with wine and honey. In Mesopotamian texts association between Siris and wine is not directly attested, though Krebernik notes it is not implausible that she was connected with more than one alcoholic beverage in this area.
Басқа құдайлармен байланысу
Сирис пен Нинкаси, сырамен байланысты тағы бір құдай, әртүрлі мәтіндерде, мысалы құдайлар тізімдерінде қатар келтіріледі. Олардың Вайднер құдайлар тізімінің нұсқасында, Ашурдан түсіндірмелермен бірге, әпке-қарындас екендігі айтылады. Дегенмен, басқа көздерде олар теңдес деп есептелуі мүмкін, мысалы, An = Anum құдайлар тізімінде және Лугальбанда мифтерінің неоассириялық нұсқаларында. Ричард Л. Литке бір мәтінде Сирис ер құдай ретінде, Нинкасидің күйеуі деп көрсетілуі мүмкін екенін айтады, бірақ Манфред Креберник олардың ешқайсысының жұбайы болғаны туралы мәлімет жоқ деседі. Сирис Нинкасидің қызы саналған дәстүрдің кейбір көшірмелерінде кездесетіні туралы пікір қазір сенімсіз деп есептеледі. Ниппур құдайлар тізімінде Сирис пен Нинкасиден бұрын Нинтихал құдайы тұрады, ол біріншісінің анасы болуы мүмкін. Ол Нинкасидің анасы болған Нинтимен бір құдай болуы да мүмкін. An = Anum-да Сирис Энлильдің сарайындағы қызметкерлерге арналған бөлімде тізімделген. Манфред Креберник сыра құдайларының оның шеңберіне енгенін, себебі сусынға қажетті дәнді қамтамасыз ететін Нисаба құдайы оны қайын анасы деп есептегендіктен, олармен тығыз байланыста болғанын айтады. Ассириология әдебиетінде Gattung II деп аталатын кейінгі көшірмелерден ғана белгілі мәтінде Сирис "Анның бас аспазы" деп сипатталған, бірақ басқа мәтіндерде осы рөл расталмаған. Эбла қаласында Сирис (Зилаш) жергілікті Еа құдайы, Ḥayyaмен байланысты болған. Вилфред Г. Ламберт "Бірінші кірпіш" деп атаған Месопотамия сиқырында Сирис Апсудан алынған сазбалшықтан Еа жасаған құдайлардың бірі деп айтылады. Көптеген мәтіндерде Сирис Нингишзидамен бірге кездеседі. Мысалы, Мақлудың VII тақташасында "Сирис пен Нингшизиданың сиқыры" деп жазылған формула бар. Олар Мушу'у және Шурпуда да бірге шақырылады. Бұл байланыс алкогольмен байланысты болуы мүмкін, себебі кейде Нингишзида шараппен байланысты деп есептеледі. Басқаша пікір бойынша, бұл оның әлем асты құдайы ретіндегі рөліне байланысты болуы мүмкін, себебі әлем асты және сыра құдайлары шамадан тыс алкогольдің зиянды әсерін көрсету үшін байланыстырылған. Вайднер құдайлар тізімінде Сирис және басқа сыра құдайлары Лас пен Нунгалдың арасында орналасқан, бұл соңғы теорияны қолдайтын тағы бір мысал болуы мүмкін.
Siris and Ninkasi, another goddess associated with beer, are juxtaposed in various texts, for example in god lists. They could be regarded as sisters as attested in a version of the Weidner god list with explanatory notes from Assur. However, in other sources they could be treated as equivalents, for example in the god list An = Anum and Neo Assyrian versions of Lugalbanda myths. Richard L. Litke states that a single text might refer to Siris as a male deity and Ninkasi's husband, but according to Manfred Krebernik no references to either of them having a spouse are known. The view that a tradition in which Siris was considered Ninkasi's daughter is documented in some copies of An = Anum is considered unconvincing today. In the Nippur god list, Siris and Ninkasi are preceded by the deity Nintiḫal, who might be the mother of the former. She might be the same deity as Ninti, who was the mother of Ninkasi. In An = Anum, Siris is listed in a section dedicated to the courtiers of Enlil. Manfred Krebernik argues that the deities of beer were placed in his circle because the goddess responsible for grain from which the beverage was made, Nisaba, was closely associated with him due to being viewed as his mother in law. A text only known from late copies referred as Gattung II in Assyriological literature refers to Siris as the "great cook of An," but this role is not attested for her otherwise. In Ebla, Siris (Zilaš) was associated with a local version of the god Ea, Ḥayya. In a Mesopotamia incantation to which Wilfred G. Lambert assigned the title The First Brick, Siris is said to be one of the deities created by Ea from clay taken from the Apsu. In a number of texts, Siris appears alongside Ningishzida. For example, tablet VII of Maqlû contains a formula labeled as "the incantation of Siris and Ningishzida." They are also invoked together in Muššu'u and in Šurpu. The connection might be based on a shared association with alcohol, as it is sometimes assumed Ningishzida was associated with wine. An alternate proposal is that it depended on his character as an underworld god, as underworld and beer deities might have been associated with each other to illustrate the negative effects of excessive alcohol consumption. In the Weidner god list, Siris and other beer deities are placed between Laṣ and Nungal, which might be another example supporting the latter theory.
Куәліктер
Сирис туралы ең көне мәлімет Эблалық сыйлық тізімінде кездеседі, ал Месопотамияда оның атының әріптік жазуда бірінші рет кездесетін мысалы Исиннен табылған ежелгі Вавилон сиқырына жатады. Ол сондай-ақ түрлі құдайлар тізімінде де кездеседі, оның ішінде An = Anum, Ниппур құдайлар тізімі және Вейднер құдайлар тізімі бар. Кассит кезеңіне жататын Ниппурдан алынған мәтіндер жинағында Сирис есімін атаған жалғыз діни есім анықталды. Ниппур жинағына сәйкес, нео-вавилондық көшірмелерден белгілі болғандай, оған сол кезде Эурусагга деп аталған осы қаладағы Гула ғибадатханасында табынушылық жасалған. Ол әлі де Ахеменидтер дәуіріндегі осы қаладан алынған мәтінде кездеседі. Сирис Ассурде, өзінің қасиетті орны болған Исинде және Вавилонда Мандану ғибадатханасында, Эрабририде де құлшылыққа ие болған, онда оның Екуруна, "ішімдік үйі" деген тақырыптас орны болған. Угарит пен Эмардан алынған Ерте билеушілер жырларының бір нұсқасы Сирис туралы айтады, бұл сол жырдың Месопотамиялық көшірмелерінде кездеспейді. Бұл шығарма көбінесе «ақыл-ой әдебиетінің» немесе «шарап әнінің» мысалы ретінде түсіндіріледі. Сирис кіргізілуінің нақты себептері белгісіз. Ол туралы айтылған жол – бата: «Сыраш сені қуанышқа бөленсін!» Мәтіннің тек сириялық көшірмелерінде кездеседі, бірақ ол бастапқыда Месопотамияда пайда болған шығарманың нұсқасынан шыққан болуы мүмкін деген пікір бар. Джулия М. Ашер Гревтің сөзінше, Сирис Месопотамияның көркем өнерінде де бейнеленуі мүмкін, себебі екі құдайдың ішімдік тостағандары бар мөр осы құдай мен Нинкасинің бейнесі болуы мүмкін. Осыған ұқсас тағы бір сурет бастапқыда аспаптың немесе ойын тақтасының бөлігі болған объектіде табылды.
The oldest reference to Siris occurs in an Eblaite offering list, while in Mesopotamia the first known instance of her name spelled syllabically occurs in an Old Babylonian incantation from Isin. She is also attested in various god lists, including An = Anum, the Nippur god list and the Weidner god list. A single theophoric name invoking Siris has been identified in the corpus of texts from Nippur from the Kassite period. According to the Nippur Compendium, a text known from Neo Babylonian copies, she was worshiped in the temple of Gula in this city, which at the time bore the ceremonial name Eurusagga. She is still attested in a text from this city from the Achaemenid period. Siris was also worshiped in Assur, where she had her own sanctuary, in Isin, and in Babylon in the temple of Mandanu, Erabriri, where she had a seat named Ekurunna, "house of liquor." A variant of the Ballad of Early Rulers from Ugarit and Emar adds a reference to Siris which is not attested in known Mesopotamian copies of the same text. The composition is often interpreted as an example of "wisdom literature" or as a drinking song. The exact reasons behind Siris' inclusion are not certain. The line mentioning her is a blessing, "may Siraš rejoice over you!" It has been suggested that while only attested in Syrian copies of the text, it nonetheless originates in a variant of the composition which originally arose in Mesopotamia. According to Julia M. Asher Greve, Siris might also be represented in Mesopotamian visual arts, as a seal with a depiction of two goddesses seemingly holding drinking cups according to her might be a depiction of this goddess and Ninkasi. Another similar image has been identified on an object which might have originally been a part of an instrument or a gaming board.