Кіріспе

Австралиялық ғалым (1923–1995)

Франк Кнопфелмахер (Вена, 3 ақпан 1923 ж. – Мельбурн, 17 мамыр 1995 ж.) 1955 жылы Австралияға көшіп келген чех еврейі. Мельбурн университетінде психология лекторы және антикоммунистік саяси комментатор болып жұмыс істеді. Вьетнам соғысы кезеңінен бастап солшыл зиялылардың көптеген өкілдерімен қатысты пікір таластарына қатысты, сондай-ақ өзінің оқытуы арқылы Раймонд Гайта және Роберт Манн сияқты көптеген австралиялық соғыстан кейінгі ойшылдар мен жазушылардың қалыптасуына ықпал етті.

Ерте өмір

Кнопфелмахер Венада жоғары орта таптық чех еврей отбасында дүниеге келді және 1938 жылы Австрияны аншлюс, яғни аннексияға дейін бақытты балалық шағын өткізді. Өміріне қауіп төніп тұрғанын сезген ол 1939 жылдың қараша айында басқа сионист жастар тобының мүшелерімен бірге елден қашып, Палестинадағы кибуцқа қосылды. 1942 жылдың қаңтарында Коммунистік партияға қосылып, Екінші дүниежүзілік соғыстың қалған бөлігін британ армиясына қосылған Бос Чех күштерінің құрамында өткізді. Венадағы оның отбасының барлық мүшелері Холокост кезінде қаза болды. Ол 1945 жылы Прагаға оралғанда, қала коммунистердің бақылауында болды. Артур Кёстлердің "Түскі қараңғылық" атты кітабын оқығаннан кейін, ол оларға деген көзқарасын өзгертіп, отбасылық мүлігінен алған ақшаны шенеуніктерге пара беріп, Англияға қашуға мүмкіндік алды. Содан кейін ол Кеңес Одағын жек көріп, Карл Марксті адам ретінде құрметтеуді жалғастырды, тіпті 1983 жылдың шілдесінде "Quadrant" журналында оны қорғады.

Академиялық мансап

Кнопфелмакер Бристоль университетінде философия және психология ғылымдарының докторы дәрежесін алды. 1955 жылы ол Мельбурнға көшіп, Мельбурн университетінің Психология кафедрасында лекция оқуға кірісті. 1965 жылға дейін оны көптеген адамдар танымады, осы жылы ол Сидней университетінде саяси философиядан қызметке үміткерлік етіп, мақұлдау алды, бірақ Университет Сенаты оның тағайындалуын тоқтатып қойды, бұл оқиға жаңалықтар беттерінде кеңінен талқыланды. Сенат Кнопфелмакердің Мәскеуге және оның жақтастарына қатысты жазбаша сынаған пікірлерін тым радикальды деп есептеді. Ол Мельбурн солшылдары туралы: «Егеуқұйрықтар сияқты, олар қараңғыда әрекет етуді қалайды» деп жазған болатын («Twentieth Century» журналы, 18-том, 1964 жыл). Оны ыстық қолдағандардың қатарында Сидней философы Дэвид Малет Армстронг болды, ол Кнопфелмакерді «өз заманынан бірнеше жыл бұрынғы адам» деп сипаттады. Біраз уақыттан кейін академиялық қарсыластар өздерінің пікірлерін еркін білдіріп, қарсыластарын қалай қаласа солай сынады. Егер біреу оларды сынап, мансабына кедергі келтірсе, олардың академиялық бостандығы бұзылған деп дауыстайтын. Бірақ Кнопфелмакерге Саки айтқан сөз дұрыс келді: «Бірінші христиан шейітін ең аш арыстан жейді».

Оңшыл тұлғалармен байланысы

Католик белсендісі Б. А. Сантамария (өзінің 1969 жылғы "Көрініс нүктесі" кітабында) Кнопфелмахердің қарсыластарымен салыстырғанда "Понтий Пилат әуесқой ғана болған!" деді. 1960 жылдардың соңында Кнопфелмакер (әлі де Мельбурн университетінде дәріс оқып жүрген) Сантамария бақылауындағы "Бейбітшілік пен еркіндік" тобымен байланысты адамдардың академиялық жетекшісіне айналды. Ол Австралияның Вьетнам соғысына қатысуын жалғастыруды және лотерея арқылы әскери шақыру жүйесін қолдады. 1972 жылы Австралияның Вьетнам соғысындағы қатысуы аяқталғанда (Уитлэм үкіметінің сайлануымен), Кнопфелмакердің интеллектуалдық тұрақсыздығы одан да айқын көріне бастады. Ол Сантамарияға қарсы шықты. 1984 жылғы 7 сәуірде "The Age" газетінде Сантамарияның кәсіподақтарға қарсы қарым-қатынасын Сталиннің троцкистерге қатысты қарым-қатынасына теңеді; бұл жала жабу еді, бірақ Сантамария шағымданудан бас тартты. Алдыңғы жылы ("Квадрант", 1983 жылғы қазан) Кнопфелмакер консервативті католик белсенділері арасында Сантамарияның жақтастарына қарсы ең сарказмды сөздерін айтқан еді. Оның өзіне қайшы келуі осымен бітпеді. 1977 жылы ол "Австралия – терең расистік мемлекет" деп мәлімдеді және "Nation Review" журналында (қызмет ету мерзімі қысқа болған Сидней басылымы) Индокитайдан келген босқындарды мақтады, оларды қабылдау Австралияның жеңілген одақтастарына деген қарызы екенін айтты. Бес жыл ішінде ол мультикультурализмді қатты сынап, оны "этникалық қазан" (The Bulletin, 24 наурыз 1981) және "бір-біріне ренішпен қарап, ұрысқан, әрқайсысының өзіндік этникалық көшбасшылары бар, шетелдік шағын мәдениеттердің банана республикасы" деп атады (Роберт Манн [ред.], "Австралиядағы жаңа консерватизм", Сент-Люсия, Квинсленд, 1982). Ол басқа жерде мультикультурализмді алаяқтық, мемлекеттік гранттарды иемденуге тырысатын индустрия деп сипаттады. 1979 жылдан бастап ол (әсіресе Ұлыбританияның "Encounter" журналына жазған хаттарында) Виктория азаматтық бостандықтар кеңесінің хатшысы Джон Беннетті Холокостты жоққа шығаратын әдебиет таратуы үшін айыптады. Бірақ 1989 жылы ол соғыс қылмыстарына қатысты ұлттық заң қабылдауды жақтаған еврейлермен ашық түрде дауласты. Кёстлер мен Джордж Оруэллге деген құрметіне қарамастан, Кнопфелмакер олардан әлдеқайда аз жазды, ал оның қатты мұқабалы кітаптарының біреуі 1968 жылы жарық көрген "Интеллектуалдар және саясат" атты туындысы еді. (Толық естеліктер жазылып бітірілмеді, бірақ оның саяси білімі туралы қысқаша мақала 1981 жылғы "Квадранттың жиырма бес жылы" антологиясында жарияланды.) Соңғы жылдары Кнопфелмакер Сантамариямен келісімге келді, ол 1990 жылдардың басында бұрынғы министр Клайд Кэмерон және басқа бұрынғы қарсыластарымен татуласуға тырысты.

Жеке өмір

Кнопфелмахер 1944 жылы дағыстандық босқын Джармила "Джака" Пикке үйленді. Ол 1968 жылы аса қатал және ұзаққа созылған көптеген склероз түрінен қайтыс болды. 1970 жылы Кнопфелмахер австралиялық мұғалім Сьюзан Робинсонға үйленді; олардың екі баласы болды. Оның ұзаққа созылған, көбінесе еркін, бірақ әрдайым жала жабуға толы кешкі телефондық монологтары (достары мен жауына бірдей айтылатын) австралиялық зиялылар арасында ондаған жылдар бойы мифтік мәртебеге ие болды, әсіресе оның көптеген төрт әріпті сөздері Кеннет Тайнанның және Берклидегі "Лас сөз қозғалысының" шарықталу кезеңін еске салды.

Таңдалған библиография

Knopfelmacher, F. (1958) Бейбітшілікке жолдар [Кітап шолуы]. 2-квадрант, 93–96. Knopfelmacher, F. (1958) Академиялық еркіндікке қатер. 2-квадрант, 17–26. Knopfelmacher, F. (1959) Төзімділік туралы. 3-квадрант, 5–13. Knopfelmacher, F. (1959) Тарихишілдіктің кедейлігі [Кітап шолуы]. 3-квадрант, 104. Knopfelmacher, F. (1960) Үшінші дүниежүзілік соғыстың себептері [Кітап шолуы]. 4-квадрант, 87–88. Knopfelmacher, F. (1962) Ар-ождан және бостандық. 6-квадрант, 29–36. Knopfelmacher, F. (1967) Израильдің салдары. 11-квадрант, 55–64. Knopfelmacher, F. (1967) Ең маңызды мәселелер. 11-квадрант, 57–63. Knopfelmacher, F. (1967) Менің саяси білімім. 11-квадрант, 17–33. Knopfelmacher, F. (1968) Жастар қозғалысы жоқ. 12-квадрант, 27–30. Knopfelmacher, F. (1968) Зиялылар мен саясат: және басқа эсселер, Томас Нельсон, Мельбурн. Knopfelmacher, F. (1969) Төртінші әлем. 13-квадрант, 38–45. Knopfelmacher, F. (1969) Университет реформасы. 13-квадрант, 41–50. Knopfelmacher, F. (1973) Антикоммунизмнің өрлеуі мен құлдырауы. 17-квадрант, 66–79. Knopfelmacher, F. (1976) 70 жасында Кёстлер. 20-квадрант, 41–46. Knopfelmacher, F. (1978) Солженицын және Батыс. 22-квадрант, 9–10. Knopfelmacher, F. (1978) Алдағы ақымақтық (Кітап шолуы). 22-квадрант, 74–75. Knopfelmacher, F. (1979) Ұлыбританияда ұлылықты сақтау. Bulletin (Сидней) 92, 94, 96. Knopfelmacher, F. (1981) Көшіп келушілер: қазаннан сақтаныңыз. Bulletin (Сидней) 38, 40. Knopfelmacher, F. (1982) Артур Костлер: Құдайдың тыңшысы. 26-квадрант, 11–19. Knopfelmacher, F. (1982) Көпмәдениеттілікке қарсы аргумент. Австралиядағы жаңа консерватизм. 40–64. Knopfelmacher, F. (1983) Менің ойымша: Австралиядағы қара пропаганда. 27-квадрант, 7–8. Knopfelmacher, F. (1983) Менің ойымша: Карл Маркстың (шамалы) қорғаны. 27-квадрант, 7–8. Knopfelmacher, F. (1983) Менің ойымша: Біздің негізгі әлсіздігіміз. 27-квадрант, 8–10. Knopfelmacher, F. (1983) Менің ойымша: Австралия әйелдерінің әлеуметтік эмансипациясы. 27-квадрант, 9–11. Knopfelmacher, F. (1983) Менің ойымша: Хоук режимі. 27-квадрант, 6–7. Knopfelmacher, F. (1983) Менің ойымша: Сатқын Бурчет. 27-квадрант, 7–8. Knopfelmacher, F. (1984) Зұлымдықтың қарапайымдылығы. Кітап шолуы. 28-квадрант, 64–66. Knopfelmacher, F. (1984) Әйелдер үшін жалықтыру (Малькольм Маггерриджге кешірім сұраймын). Феминистік пікірталасқа еврей неоконсерватизмінің ықтимал әсері. 28-квадрант, 65–66. Knopfelmacher, F. (1984) Америка қалпына келді ме? Американың Индокитайдағы жеңілісі күш пен моральды шайқалтты ма? 28-квадрант, 67–68. Knopfelmacher, F. (1984) Көпмәдениеттік кәсіпорын және оның салдары. 28-квадрант, 9–11. Knopfelmacher, F. (1984) Жаңа модельдегі бұзушылар. 28-квадрант, 15–16. Knopfelmacher, F. (1984) 1984 жыл. 28-квадрант, 5–7. Knopfelmacher, F. (1984) Пилатология. Понтий Пилат. 28-квадрант, 8–10. Knopfelmacher, F. (1984) Мәскеу не қалайды. 28-квадрант, 7–8. Knopfelmacher, F. (1985) Ұмытуға қарсы. Джон П. Роштің «Марксистік-лениндік ұйымдық теорияның тарихы мен әсері» туралы пікірлер және олардың АҚШ пен Австралияға тигізетін әсері. 29-квадрант, 73–75. Knopfelmacher, F. (1985) Битбург: өте жеке пікір. Холокостты пайдаланған, бірақ тікелей қатысы жоқ еврейлер туралы. 29-квадрант, 38–39. Knopfelmacher, F. (1985) Кім үшін қоңырау соғылады. 29-квадрант, 75–76. Knopfelmacher, F. (1985) Кім үшін қоңырау соғылады: Оңтүстік Африка, Австралия және Израиль. 29-квадрант, 75–76. Knopfelmacher, F. (1985) Гулаг егістіктері. 29-квадрант, 59. Knopfelmacher, F. (1985) Бұл жерде орын алмайды ма?: Бостандық әлемінен бас тарту. 29-квадрант, 51–52. Knopfelmacher, F. (1985) Океания, сен үшін. 29-квадрант, 36–37. Knopfelmacher, F. (1985) Бостандықпен бейбітшілік. 29-квадрант, 55–56. Knopfelmacher, F. (1985) Сталиннің қызы. 29-квадрант, 84–85. Knopfelmacher, F. (1985) Уилфред Бурчеттің сатқындығы. 29-квадрант, 32. Knopfelmacher, F. (1986) Женева саммитінен кейін. 30-квадрант, 88–90. Knopfelmacher, F. (1987) Сидни Хуктің тынышсыз өмірі. 31-квадрант, 8–14. Knopfelmacher, F. (1989) Вьетнамдағы пікірталасқа қайта оралу: 1990-шы жылдардағы перспектива. 33-квадрант, 14–17. Knopfelmacher, F. (1990) Ұрқалар мен жылаулар: Кеңес дағдарысы. 34-квадрант, 25–28. Knopfelmacher, F. (1997) Академиялық еркіндікке қатер. «Оксфорд австралиялық эсселер кітабында» (ред.) Имре Салусински, OUP, Мельбурн, 150–155 беттер.