Асқабақ безінің жоғары белсенділігіне арналған дәрі-дәрмектер

Кіріспе

Зәр шығару жиілігінің жоғарылауын емдеуге арналған дәрі

Оксибутинин, «Дитропан» брендімен сатылатыны бар, негізінен зәр шығару жиілігінің жоғарылауын емдеуге қолданылатын антихолинергиялық препарат. Жақсы зерттелген жанама әсерлер профилі, кең қолданылуы және ұзақ мерзімді тиімділігіне байланысты зәр шығару жиілігінің жоғарылауын емдеуде бірінші қадам ретінде кеңінен танылған. Ол тольтеродин, дарифенацин және солифенацин сияқты әрекет етеді, бірақ көбінесе осы препараттарға қарағанда артықшылық беріледі. Кейде гипергидрозды, яғни шамадан тыс терлеуді емдеу үшін қолданылады. Балалардың төсекке сиюін емдеу үшін де қолданылған, бірақ бұл қолданыс азайды, себебі бұл жағдайда тиімділігі төмен болуы мүмкін. Оны ауыздан қабылдауға болады немесе теріге жағуға болады. Жиі кездесетін жанама әсерлерге ауыздың құрғауы, іш қату, бас айналу, ұйқының бұзылуы және зәр жолдарының инфекциясы жатады. Бұл антимускариндік препарат, ол тегіс бұлшық еттерде ацетилхолиннің әсерін бөгеу арқылы әрекет етеді. Оксибутинин АҚШ-та 1975 жылы медициналық қолдануға бекітілген. 2021 жылы АҚШ-та 6 миллионнан астам рецепт бойынша тағайындалған 102-ші ең көп қолданылатын дәрі болды.

Медициналық қолдану

Оксибутинин стандартты босатылатын капсулалар, ұзартылған босатылатын капсулалар немесе трансдермалды (жергілікті) препараттар түрінде қолданылады. Бұлардың барлығы детрузор бұлшықетіне байланысты көк бездің жоғары белсенділігін емдеудің қауіпсіз және тиімді әдістері саналады. Кейбір зерттеулер трансдермалды оксибутининнің капсулаларға қарағанда артықшылықтарын көрсетті, нәтижесінде инконтиненция эпизодтарының жиілігі азайды және зәрдің орташа көлемі артты. Оксибутинин басқа антихолинергиялық препараттармен салыстырылған зерттеулерде, көк бездің жоғары белсенділігіне қарсы күресте тольтеродинге қарағанда тиімдірек дәрі екені анықталды. Атап айтқанда, оксибутининнің ұзартылған босатылатын түрі қысқа және ұзақ мерзімді емдеулерде жоғары нәтиже көрсетті. Екі препарат та жан-жақты зерттелгендіктен және жоғары тиімділігі дәлелденгендіктен, оксибутинин де, тольтеродин де көк бездің жоғары белсенділігін емдеуде бірінші қадам болып саналады. Сондықтан, бұл жағдайды емдеудің бастапқы кезеңінде олар әдеттегі таңдау болып табылады. Бастапқы емдеуді таңдау көбінесе пациенттің біршама жоғары тиімділікті (оксибутинин) немесе азырақ қосымша әсерлерді (толтеродин) қалауына байланысты.

Гипергидроз

2010 жылдан бері оксибутинин гипергидрозды (артық терлеуді) емдеуде жиі қолданылып келеді. Көптеген зерттеулер осы жағдайды емдеуде препараттың нақты пайдасын көрсетті, бірақ гипергидрозбен ауыратын науқастарда ауыздың құрғауы сирек болатындықтан, тиісті дозалануды немесе мүмкін болатын жағымсыз әсерлердің толық спектрін анықтаған жоқ. Қосымша клиникалық сынақтар жүргізілгенге дейін, оксибутинин 2024 жылдан бастап гипергидрозды емдеу үшін тіркелмеген препарат ретінде ғана қолданылады. Антихолинергиялық препараттардың делирийді тудыруы белгілі. Оксибутининнің терлеуді азайту қабілеті қауіпті болуы мүмкін. Азайған терлеу, қалыпты терлеу арқасында басқалардың қауіпсіздігі мен жайлылығы қамтамасыз етілетін, сырттай қауіпсіз көрінетін жағдайларда да жылулық шаңқу мен жылулық соққының қаупін арттырады. Дене температурасының жоғарылауының салдары егде саяхаттарда және денсаулығы нашар адамдарда, әсіресе көптік склерозбен ауыратындарда жиі кездеседі. N-дезэтил оксибутинин – оксибутининнің белсенді метаболиті, оксибутинин қолданумен байланысты жағымсыз әсерлердің көп бөлігіне жауапты деп есептеледі. Бірден босатылатын оральді препаратты қолданғаннан кейін N-дезэтил оксибутининнің плазмадағы деңгейі бастапқы препарат деңгейінен алты есеге дейін артуы мүмкін. N-дезэтил оксибутининнің қан деңгейін төмендету және оксибутининнің бірден босатылатын түрімен мүмкін емес тұрақты концентрациясын қамтамасыз ету үшін баламалы дозалау формалары жасалған. Ұзақ әсер ететін препараттар бір рет қабылдауға мүмкіндік береді, ал бірден босатылатын препараттар күніне екі рет қабылдауды талап етеді. Трансдермаль жамылғы, ұзақ әсер ететін оральді препараттардың артықшылықтарынан өзгеше, оральді препараттарға тән бауырдың алғашқы өту әсерін айналып өтеді. Егер диабет немесе көптік склероз, омыртқа миының зақымдануы сияқты неврологиялық аурулар салдарынан ағып кету инконтиненциясы болса, оксибутинин ағып кету инконтиненциясын нашарлатуы мүмкін, себебі негізгі мәселе – сіздің несеп қуығының жирылуы жеткіліксіз. Ірі зерттеулер 65 жастан асқан адамдардағы деменцияның дамуын оксибутининнің қолдануымен байланыстырды, бұл препараттың антихолинергиялық қасиеттеріне байланысты.

Since the 2010s, oxybutynin has increasingly been used to treat hyperhidrosis (excessive sweating). Numerous studies have identified concrete benefits of the drug in treating this condition, but have not identified appropriate dosing or the full spectrum of possible side effects, although dry mouth is seemingly infrequent in patients with hyperhidrosis. Until further clinical trials can be conducted, oxybutynin is only used as an off label medication for hyperhidrosis (as of 2024). Anticholinergics have also been known to induce delirium. Oxybutynin's tendency to reduce sweating can be dangerous. Reduced sweating increases the risk of heat exhaustion and heat stroke in apparently safe situations where normal sweating keeps others safe and comfortable. Adverse effects of elevated body temperature are more likely for the elderly and for those with health issues, especially multiple sclerosis. N Desethyloxybutynin is an active metabolite of oxybutynin that is thought responsible for much of the adverse effects associated with the use of oxybutynin. N Desethyloxybutynin plasma levels may reach as much as six times that of the parent drug after administration of the immediate release oral formulation. Alternative dosage forms have been developed in an effort to reduce blood levels of N desethyloxybutynin and achieve a steadier concentration of oxybutynin than is possible with the immediate release form. The long acting formulations also allow once daily administration instead of the twice daily dosage required with the immediate release form. The transdermal patch, in addition to the benefits of the extended release oral formulations, bypasses the first pass hepatic effect that the oral formulations are subject to. In those with overflow incontinence because of diabetes or neurological diseases like multiple sclerosis or spinal cord trauma, oxybutynin can worsen overflow incontinence since the fundamental problem is that the bladder is not contracting. A large study linked the development of dementia in those over 65 to the use of oxybutynin, due to its anticholinergic properties.

Қарсы көрсетілімдер

Оксибутинин хлориді емделмеген тар бұрышты глаукомасы бар және емделмеген тар алдыңғы камера бұрыштары бар пациенттерде қолдануға қарсы көрсетіледі, себебі антихолинергиялық препараттар бұл жағдайларды нашарлатуы мүмкін. Сонымен қатар, асқазан-ішек жолының ішінара немесе толық бітелуі, диафрагмалық кеңіспе, асқазан-өңеш рефлюкс ауруы, паралиттік илеус, қарт немесе дені сау болмаған пациенттердің ішек қызметінің әлсіреуі, мегаколон, ойылған ішек қабынуынан туындаған токсикалық мегаколон, ауыр ішек қабынуы және миастения гравис кезінде қолдануға қарсы көрсетіледі. Бұғалды уропатиясы бар және жүрек-қан тамырларының жағдайы тұрақсыз, қан кетуі бар пациенттерде де қолдануға қарсы көрсетіледі. Оксибутинин хлоридіне сезімталдығы жоғары пациенттерге қолдануға қарсы көрсетіледі.

Брендтер

Оксибутинин ауызға қабылдауға арналған жалпылама түрінде, сондай-ақ Ditropan, Lyrinel XL, Ditrospam, Kentera және Aquiette саудалық аттарымен, Oxytrol саудалық атауымен трансдермальды жам ретінде және Gelnique саудалық атауымен теріге жағылатын гель ретінде қолжетімді.