Кіріспе
Еркін тілшелі үрмелі аспап – алмұрт пішіндес бөтелкелі лақтардан жасалған ауыз аспап. Хулуси, сондай-ақ кукурбит флейтасы және лақты флейтасы деп те аталады, Қытай, Вьетнам және Шан штатынан шыққан, сонымен қатар Ассамның жергілікті халықтары тартатын еркін тілшелі үрмелі аспап. Ол тік ұсталады және қабақша қымыз желдік бөлігінен өтетін үш бамбук құбырынан тұрады; ортаңғы құбырда саусақ тесіктері бар, ал сыртқы екеуі көбінесе серік құбырлар. Хулусиде бір ғана серік құбыры болуы мүмкін, ал екінші сыртқы құбыр тек әшекейлік болып табылады. Серік құбырында оны жабуға мүмкіндік беретін саусақ тесігі бар. Жаңартқыш конфигурацияларда кларинет немесе гобой сияқты саусақ тесіктері болады, бұл хулусидің диапазонын бірнеше октаваға дейін кеңейте алады. Хулуси бастапқыда Мьянманың Шан штатында, Юньнань провинциясында және Ассамда көптеген этникалық азшылықтар тобы қолданған, әсіресе Дай халқы бұл аспапты «пи ламтао» (筚朗叨 – «пи» сөзі үрмелі аспаптарды, ал «ламтао» (намтао) сөзі лақты білдіреді) деп атаған, және бүкіл Қытайда кең танымал болды, сондай-ақ Ассамның әртүрлі жергілікті этникалық топтары қолданады; Батыстағы гармоника сияқты, «жақсартылған» нұсқалары жергілікті аймақтардан тыс жерлерде өндірілген. Вьетнамда бұл аспап «Sáo Bầu» деп аталады, яғни «Лақты флейта» деген мағынаны білдіреді. Бауу деп аталатын ұқсас еркін тілшелі құбыр сияқты, хулусидің де өте таза, өте жұмсақ, кларнетке ұқсас дыбысы бар. Ұқсас аспап – хулушенг, ол ауыз аспабы.
a mouth organ made from pear shaped bottle gourds
The hulusi , also known as the cucurbit flute and the gourd flute, is a free reed wind instrument from China, Vietnam, and the Shan State, played also by the indigenous people of Assam. It is held vertically and has three bamboo pipes that pass through a Calabash gourd wind chest; the center pipe has finger holes and the outer two are typically drone pipes. It is not uncommon for a hulusi to have only one drone pipe while the second outer pipe is merely ornamental. The drone pipe has a finger hole which allows it to be stopped. Advanced configurations have keyed finger holes similar to a clarinet or oboe, which can greatly extend the range of the hulusi to several octaves. The hulusi was originally used primarily in the Shan State of Myanmar, Yunnan province and Assam by a number of ethnic minority groups, in particular the Dai people who call the instrument "pi lamtao" (筚朗叨 – the word "pi" means woodwind instruments, and the word "lamtao"(namtao) means gourd), and has gained nationwide popularity throughout China and is also used by various indigenous ethnic groups of Assam; similar to the popularity of the harmonica in the West, and "improved" versions have been produced outside the indigenous realms. In Vietnam, the instrument is referred to as the "Sáo Bầu", which means Gourd Flute. Like the related free reed pipe called bawu, the hulusi has a very pure, very mellow clarinet like sound. A similar instrument called hulusheng is a mouth organ with a gourd wind chest.
Этимология
Аспаптың атауы қытай тіліндегі "хулу" (葫蘆絲/葫芦丝) сөзінен шыққан, яғни "қабақша", ал "си" сөзі "жібек" (аспаптың жұмсақ дыбысына сілтеме) деген мағынаны білдіреді. ХУЛУСИ Дехонгтың Дай (Тай Нуэа) тілінде бұл аспапты "пи ламтао" деп, ал Люе тілінде (Сипсонг Панна), Хун тілінде (Кенгтунг), Юань тілінде (Солтүстік Таиланд), Лао тілінде және Тай тілінде "пи намтао" деп атайды. Ассамда оны "Хулукси" деп те атайды.
Орындаушылар
Хулуси әлі күнге дейін негізінен Юньнань (Қытай), Шан штаты (Мьянма) және Ассамда орындалса да, соңғы жылдары еуропалық композиторлар мен орындаушылар арасында кеңінен қолданыс тапты. Англиядан Рохан Лич пен Джек Реддик, Бельгиядан Рафаэль Де Кок, Бразилиядан Сара Бентес, Ресейден Надишана және Нидерландтан Герман Виткам осы аспапты жаңа белестерге көтерді.