Кіріспе
1985 жылғы Луи Л'Амурдың "Жолаушы барабан" романы – американдық автор Луи Л'Амурдың туындысы. Көптеген өзге романдарынан өзгешелік, "Жолаушы барабан" американдық Батыстың шекаралық кезеңінде емес, орта ғасырларда – 12 ғасыр Еуропасы мен Таяу Шығыста өтетін тарихи роман.
The Walking Drum is a novel by the American author Louis L'Amour. Unlike most of his other novels, The Walking Drum is not set in the frontier era of the American West, but rather is an historical novel set in the Middle Ages—12th century Europe and the Middle East.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Анасын өлтірген барон де Турнеминнен құтылу үшін және жоғалған әкесін іздеуге мәжбүр болған Матурин Кербушар, туған Бретань жағалауын тастап, кемеге жол іздейді. Бастапқыда галерея құлы ретінде жұмыс істесе де, ол жағалау бойымен саяхаттап, ұшқыш болады, тұтқынға алынған мавр қызы Азизаны және оның серігін босатады, содан кейін құл жолдастарын азат етеді. Олардың көмегімен ол тұтқындарын құлдыққа сатады және Маврикий Испаниясындағы Кадиске қашып кетеді, онда әкесі туралы хабар іздейді. Әкесінің қайтыс болғанын естіген Матурин ішкі елге барып, Кордобада ғалым болып көрінеді, бірақ оның оқуы Азиза төңірегіндегі саяси интригаға араласуымен және ханзада Ахметпен түрмеге қамалуымен тоқтатылады. Өлім жазасына кесілген Матурин қала сыртындағы төбелерге қашып құтылады. Ол кетер алдында сарбаздар оның тұрған жерін өртеп, өлі қалды деп есептейді. Матурин Кордобаға оралады және Сафия есімді әйелдің көмегімен аудармашы болып жұмыс істейді. Бірақ олардың өміріне қауіп төнеді және олар қаладан қашуға мәжбүр болады. Сафия өзінің байланыстары арқылы Матуриннің әкесі туралы жаңалықтарды біледі және оның тірі болуы мүмкін екенін, бірақ шығыста құл ретінде сатылғанын анықтайды. Испаниядан шыққан Сафия мен Матурин сауда керуенімен бірге Еуропаны аралап, жол бойы сауда жасауға немесе ұрылармен күресуге тоқтайды. Бриттанияға жеткенде керуен барон де Турнеминнің шабуылына ұшырайды. Бірақ олар оның шабуылына дайын және оның күштерін жеңіп, баронның қасқын жойып, басқа керуенмен қосылып, алға қарай жүреді. Матурин анасының кектерін алып, жауды өлтіреді, содан кейін керуенді тастап, Турнеминнің денесін алып, тазалау орнына кіретін қақпа деп айтылатын батпаққа лақтырады. Шығысқа қарай аттанған Матурин, Парижге жақындаған керуенге қосылғанға дейін, қысымға ұшыраған шаруалар тобымен достық қарым-қатынас жасайды. Сафия Матуриннің әкесі Таудың қариясының Аламұт бекінісінде екенін біледі. Ол керуенді тастап, Парижге қалады, бірақ Матурин әкесін іздеуге барады. Екі керуен де шығысқа қарай сапар шегеді және Ресей даласын бірге кесіп өтеді. Парижде Матурин студенттермен сөйлеседі, бірақ мұғалімді ренжітеді және өмірін сақтап қашуға мәжбүр болады. Ол қашып бара жатқан графша де Малкрайз Сузаннаға көмектеседі, граф Роберттен қашып құтылуға көмектеседі. Олар кербендермен тағы да Провинс қаласында кездеседі және оларға акробаттар тобы (оның ішінде Хатиб) және Италия, Армения, Балтық, Венеция және Нидерландыдан келген басқа керуендер қосылады. Керуендер бірігіп, Киевке жүн шапандар мен басқа да тауарлармен терілерге айырбастауға барады. Днепр өзенінен қайықпен төмен өтуден бас тартқан керуендер оңтүстікке қарай Киевтен бастайды. Олар Оңтүстік Буг арқылы өтіп, Чичеклаяға жақындағанда, жау печенегтерге тап болады. Кербушар ханмен әдептілікпен сөйлесіп, ханзада Юриймен жекпе-жек өткізеді және сусын алады. Бірақ ол лагерден шығып бара жатқанда хан оған таңертең печенегтер керуенге шабуыл жасайтынын ескертеді. Кербушар қара теңізге жақындап қалған керуенге оралады және оларды Константинополға алып баратын қайықтар келгенше, печенегтерге қарсы тұруға үміттеніп, бастапқы бекіністерді жасауда көмектеседі. Соғыс басталады, оның соңында керуен саудагерлерінің көпшілігі қаза табады, бірақ Сюзанна кішкентай қайықта қашып құтылуы мүмкін, ал Матурин жарақаттанған күйі бұтаға жасырынып, өзін-өзі сауықтырады, атпен аман қалып, Византияға жеңіл жолмен, жыртықпен киініп барады. Әңгіме айтушы Абдулланы қуып, оның орнын Константинополдағы базарда алып, Матурин бірнеше алтын монеталар мен Бардас есімді жау жасайды. Ол Филиппен бірге базардан шығып, жаңа киім сатып алады. Шарап дүкенінде ол Андроник Комненді кездестіреді және оның қызығушылығын туғызады. Матурин қалада сирек кездесетін кітаптардың құндылығын түсінеді, сондықтан ол Кордобада көшірген кітаптардан көшірме жасауға кіріседі. Сафияның хабаршысымен байланыс орнату арқылы ол әкесі шынымен де Аламұтта екенін, бірақ ол қашып кетуге тырысқанын және өлген болуы мүмкін екенін біледі. Алайда ол барып, білуге бел буады. Ол қару-жарақпен жаттығу бөлмесін жүргізетін қарушыға барып, императордың күзетшілерімен кездеседі және император оны естіп, ол көшіріп жатқан кітаптардың біреуіне нұсқайды. Императормен кездесуге шақырылған Матурин оған кеңестер мен кітаптар береді және әкесі Аламұттан құтқаруды қалайтынын айтады. Екі аптадан кейін император Матуринге қылыш, керуен тартылғанда жоғалған үш атын және алтынды береді. Андроникпен кештесуде Матурин Сюзанна қауіпсіздікке оралғанын және керуеннен аман қалғандармен бекінісін нығайтқанын біледі. Бардас қиындықтар тудырады, Матурин мен Филип кештен шығып кетуге мәжбүр болады, бірақ Матурин көріп тұрып, Андроник өлімін болжайды. Матурин Филипке қаладан шығып, Саонға баруға кеңес береді, ал өзі Сафиядан келген ескерту хатын алады, Аламұтқа бармауға ескертеді. Константинополдан шыққан Матурин қара теңіз арқылы қайықпен Требизондқа сапар шегеді және ибн Ибрахим, мұсылман дәрігері және ғалымы болып танысады. Табризде ол Хатибті табады, ол оның әкесі Аламұттағы Әмір Ма'суд Ханға жаман қарайтыны туралы әңгімелерді айтады. Әмір Ма'суд Ханды кездесуге шақырылған Матурин өзін ибн Ибрахим, дәрігер, ғалым және алхимик ретінде таныстырады және қалада ибн Харамның бар екенін білгеннен кейін Табризден Жунди Шапурға қарай жол тартады, ол оның саяхаттау сылтауын қамтамасыз ететін медицина мектебі. Табризден шыққан Матурин мен Хатиб Қазвинге дейін керуенмен бірге саяхаттайды, онда ибн Ибрахим сыйлықтарды және Аламұтқа келу шақыруын алады. Аламұтқа бару алдында Матурин Әнхилварадан келген ханшайым Сундаримен танысады және Каннауж королінің досымен күйеуге берілуге мәжбүр болған оны құтқаруға уәде береді, егер ол Аламұттан аман шықса, оны құтқаруға келеді. Хатибпен бірге Аламұттың сыртындағы бір шатқалға саяхаттап, кейін кездесуге келісетін жерді анықтайды, Матурин Кордобада көрген кітаптан алынған қытай рецептінен арқан, селитра кристалдары және басқа да ингредиенттерді жинап алады, сондай-ақ емдік шөптерді жинайды, содан кейін Аламұт қақпаларына дейін аттанады. Ол қабылданады, бірақ бірден тұтқынға алынып, Махмудқа әкелінеді, ол ханзада Ахметпен қиындыққа тап болғанын және ханзада мен Азиза екеуі де қайтыс болғанын айтады. Махмудқа қарағанда, Синан Матуриннің Аламұтқа әкелінгенін білмейді. Өзінің бөлмесінде тұтқынға алынған Кербушар арқаны жинағынан алып қойғанын анықтайды. Қашуға мүмкіндік таппаған ол терезенің арқылы күзетшіге үн қойып, Синанның тыңшылары оның қатысуын хабарлап, Синан оның алхимик және дәрігер екенін білгісі келеді деп үміттенеді. Ертесі күні селитра, көмір және күкіртті қалтасынан араластырып, нәтижені қайтадан жинап, шөптерден бірнеше дайындықтар жасағаннан кейін ол Махмудпен кездеседі және оны ашуландырады. Синанға әкелінген Матурин өзінің өткенінің кейбір есімдерін, Махмуд жасырғандарын ашады және алхимия тақырыбын көтеріп, оны ұзақ уақытқа сақтап қалуға үміттенеді. Оны кейінірек көруге уәде берген Синан оны бөлмесіне қайтарады және Табризде Ма'суд Ханнан сұраған кітабының көшірмесін жібереді. Матурин Синанмен көбінесе бір күн бойы алхимиялық тәжірибелер жасап, идеялармен алмасады. Кейін Махмуд күзетшілермен келіп, оны (оның хирургиялық құралдары бар қаптарымен бірге) хирургиялық бөлмеге алып барады, оған оның Аламұтқа бір құлдың өмірін сақтап қалу үшін, оны эвнухқа айналдыруға келгенін айтады. Құл - оның әкесі. Ылдамдықпен әрекет ететін Матурин әкесінің байлауын кесіп, күреседі...
Талдау
Басты кейіпкер – Британиялық Матурин Кербушар. Оқиға барысында ол бір жерден екінші жерге саяхаттап, жоғалған әкесін іздейді. Саяхатында ол құл, қарақшы, ғалым, дәрігер, саудагер, алхимик рөлдерінде болады, бірақ әрқашан махаббатқа толы адам ретінде көрінеді. Кербушар – білім мен бақытты іздейтін романтикалық тұлға. Ол қауіп-қатерге, қызықты оқиғаларға, шытырман оқиғалар мен кек алуға толы қиын саяхатқа шығады. Ұзақ жолында басты кейіпкер сол ғажайып дәуірдің арамдығы, құштарлығы, зорлық-зомбылығы және керемет құбылыстарының ортасына тарттырылады. Ол сарайдан құл кемесіне, қанды шайқас алаңдарынан ханшайымның құпия бөлмесіне, тіпті Персияның төріндегі Қастандықтар аңғарының қаушатсыз бекінісіне дейін жетеді. Кітаптың аты 36-тарауда алғаш айтылған саудагерлер керуенінің барабанынан алынған: «Біз көбінесе жолда ән шырқап, жүріп бара жатқан барабанның үнін естіп отырдық, бұл үнді мен өмір бойы есімде сақтаймын, себебі ол менің жаныма терең сіңген». Кітаптың барлық бөлігі алыс елдерге саяхаттау тақырыбымен толы, бұл сол замандағы саудагерлер керуендерінің сапары арқылы бейнеленген.
Жоспарланған жалғаулар
Романның соңында Луи Л'Амур "Автордың жазбасы" деп аталатын бөлімде: "Мен Кербушардың тарихын келесі бірнеше жылда кем дегенде тағы екі оқиғамен жалғастыруды жоспарлап отырмын, оның біріншісі Кербушарды Сундариді іздеу үшін Хиндке (Үндістанға) апарады" деп жазды. Бұл жалғастың атауы "Бағалы әйел" болуы тиіс еді. Серияның үшінші кітабы Қытайда өтетін болған. Л'Амурдың ниетіне қарамастан, осы романның жалғасы ешқашан жарық көрмеді, бұл оның денсаулығының нашарлауымен байланысты болды, нәтижесінде төрт жылдан кейін, 1988 жылы ол қайтыс болды.