Кіріспе

Муш облысындағы қала

Тарих

Адамдар бұл аймақты кем дегенде 10 000 жылдан бері мекендеген. Қорқыт қаласының ескі аты осы жерден шыққан. Бұл төбе (tell) көне қола дәуіріне (шамамен б.з.д. 3000 жыл) дейін сақталып қалған деп есептеледі, бірақ археологиялық зерттеулер жүргізілмеген. Б.з.д. 9 ғасырында бұл аймақ Урарту мемлекетінің құрамына кірді. Кепенек қамалының жазуынан басқа, Муш географиясында Урартия патшалығының бар екенін дәлелдейтін тағы бір жазу – Алазлы/Тирмет жазуы. Аталған жазу Муш облысынан шығысқа қарай 25,5 км және Қорқыт ауданының оңтүстігіне қарай 6,2 км жерде орналасқан. Жазуда Урарту патшасы Менуаның соғысы туралы айтылады: Менуа, Ішпуинидің ұлы, біздің құдайымыз Халдиге осы тасты әкелді. Ол тігіп берді. Халди құдайы сүңгісімен әскери жорыққа шықты. Ол Урме елінің аумағындағы Тритими қаласын басып алды. Армян Тарон патшалығы 4 ғасырдан 9 ғасырдың басына дейін қаламен билік етті, ал Таронның христиан дінбасылығы әлі күнге дейін титулдық орын ретінде аймақта номиналды билікке ие. 9 ғасырда қала қарсы армян патшалығы – Багратидтердің бақылауына көшті. Бұл 967 жылға дейін, Византия империясы Батыс Анатолияны басып алғанға дейін жалғасты. Сейіт Ибрагим Түрк 11 ғасырда қаланы жаулап алды, және осы шамада Тил деген аттың алғашқы деректері тіркелді. Аңыз бойынша, 867 жылы Византия императоры болып сайланған Базилей бастапқыда Тилдегі шаруа болған. Армян шіркеуінің жазбаларында 1890 жылы ауылда 40 армян және 20 күрд отбасы болғандығы көрсетілген. Шіркеу мұрағаттары 1910 жылы тек 20 армян үйі және 1000 күрд болғанын көрсетсе де, нақты саны шамамен 50 армян отбасы болған. Армян шіркеуінің мәліметтері бойынша, Армян геноциді кезінде 52 армян отбасы болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін қалада Қасиетті Анаға (Сурп Асдзадзин) арналған шіркеу ғимараты болған. 1964 жылы қаланың аты Қорқыт деп өзгертілді.