Бір арқанмен түсу және көтерілу техникасының тарихы
Single-rope technique
Жалғыз арқан техникасы – үңгірлерді зерттеу, альпинизм, құрылыс және ағашқа шығу үшін қолданылатын арқанмен түсу/көтерілу әдісі. Тарихы мен дамуы туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бір арқанды техника (SRT) – бір арқанды пайдаланып түсу және көтерілуге арналған әдістер жиынтығы. Бұл техника үңгірлерді зерттеу, шұңқырларға түсу, тауға өрмелеу, каньондардағы серуендеу, ғимараттарды күтіп ұстау үшін арқанмен кіру және ағашшылардың ағаштарға көтерілуі үшін қолданылады. Алайда, ағашқа көтерілу саласында шатасуды болдырмау үшін көптеген мамандар оны "тұрақты" арқанды техника деп атайды. Бір арқанды техника екі арқанды техникадан (DRT) өзгеше.
Single rope technique (SRT) is a set of methods used to descend and ascend on the same single rope. Single rope technique is used in caving, potholing, rock climbing, canyoning, roped access for building maintenance and by arborists for tree climbing, although to avoid confusion in the tree climbing community, many have taken to calling it "stationary" rope technique. Single rope technique is used in contrast to double rope technique (DRT), also known as moving rope technique.
Тарихи даму
1930 жылдары Францияда үңгірлерді зерттеу кеңінен танымал бола бастағанда, Альп тауларындағы бірнеше клубтар тік үңгірлерді зерттеуді ашық ауадағы спорт түріне айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пьер Шевалье, Фернан Петцль, Шарль Петит Дидье және басқалар Франциядағы Гренобль маңындағы Дент-де-Кроль үңгір жүйесін зерттеді, ол сол кезде әлемдегі ең терең зерттелген үңгір (658 м) болды. Соғыс кезінде қолжетімді жабдықтың жетіспеушілігі Пьер Шевалье мен команданың қалған бөлігін өз жабдықтарын жасауға мәжбүр етті, бұл техникалық жаңаруларға алып келді. Прусик және механикалық арқанмен көтерілу құралдарын (Генри Бреноттың "маймылдары", Шевалье мен Бренот алғаш рет 1934 жылы үңгірде қолданған) пайдаланудың бастапқысы тікелей Дент-де-Кроль үңгір жүйесін зерттеумен байланысты. Америкалық үңгірші Билл Куддингтон, "Вертикаль Билл" деп белгілі, 1950 жылдардың соңында АҚШ-та бір арқанмен техниканы дамытты. 1958 жылы екі швейцариялық альпинист, Жюэси мен Марти бірігіп, Jumar деп аталатын алғашқы коммерциялық арқанмен көтерілу құралын жасады. 1968 жылы Бруно Дресслер металл өңдеуші ретінде жұмыс істейтін Петцльден, Jumar құралын үңгірлерді зерттеуге бейімдеп, Petzl Croll деп аталатын арқанмен көтерілу құралын жасауды сұрады. Петцль үңгіршілік жабдықтарын өндіретін шағын компанияны құрды, ол үңгіршілік, альпинизм, тау шаруашылығы және құрылыста биіктікте қауіпсіздік үшін жабдықтар шығарады. Раппель тірегі 1960 жылдардың соңында Хантсвилл, Алабамадағы үңгір клубының мүшелері ұзақ түсуді жеңілдету үшін жасады. Механикалық көтерілу жүйелерінің дамуы тік үңгірлерді зерттеу тәжірибесін және қауіпсіздігін арттыруға көмектесті.
In the 1930s, as caving became increasingly popular in France, several clubs in the Alps made vertical cave exploration an outdoor sport. During World War II, a team composed of Pierre Chevalier, Fernand Petzl, Charles Petit Didier and others explored the Dent de Crolles cave system near Grenoble, France, which became the deepest explored cave in the world ( 658m) at that time. The lack of available equipment during the war forced Pierre Chevalier and the rest of the team to develop their own equipment, leading to technical innovation. The first use of single rope technique with prusik and mechanical rope ascenders (Henri Brenot's "monkeys", first used by Chevalier and Brenot in a cave in 1934) can be directly traced back to the exploration of the Dent de Crolles cave system. American caver Bill Cuddington, known as "Vertical Bill" developed single rope techniques in the U. S. in the late 1950s. In 1958, two Swiss alpinists, Juesi and Marti teamed together, creating the first commercially available rope ascender known as the Jumar. In 1968 Bruno Dressler asked Petzl, who worked as a metals machinist, to build a rope ascending tool, today known as the Petzl Croll, that he had developed by adapting the Jumar for pit caving. Petzl started a small caving equipment manufacturing company Petzl, which manufactures equipment for caving, climbing, mountaineering and at height safety in civil engineering. The rappel rack was developed in the late 1960s by cavers in the Huntsville, Alabama caving club to facilitate long descents. The evolution of mechanical ascension systems helped extend the practice and safety of pit exploration.
Көтерілу
Көтерілу үшін (прусикинг немесе "жугинг") арқанды жоғары қарай итеріп, бірақ төмен қарай күш қолданғанда пайдаланушының салмағын тұйықтап ұстайтын, құрылғылар (көтерілімдер, Джумар, Петцл Кролл) қолданылады; олар пайдаланушыдан ажырамай, арқаннан оңай алынуы керек. Тау шаруашылығы мен альпинизмдегі төтенше жағдайларда арқанға көтерілу үшін прусик, Бахман және Клемхейст сияқты түйіндер қолданылады; олар бір арқанды техникада негізгі көтерілу әдісі болудан қалды, өйткені оларды пайдалану баяу, ал мұз немесе лай олардың тиімділігін күрт төмендетеді. Көптеген прусик жүйелері жасалған. Танымал жүйелер:
For ascent (prusiking or "jugging"), cammed devices (ascenders, Jumar, Petzl Croll) are used that can be pushed up the rope but lock and hold the user's weight when a downward force is applied; these must also be easily removable from the rope without being detached from the user. Knots such as the prusik, Bachmann and Klemheist are used to ascend ropes in emergencies in climbing and mountaineering; they have ceased to be the primary ascent method in single rope technique because they are slow in use, and ice or mud greatly reduce their efficiency. Numerous prusik systems have been devised. Popular systems are:
Отырып тұру жүйесі (кейде "бақа қондырғысы" деп те аталады) – бір көтерілім көкірек деңгейінде отырғызуға бекітіледі, ал екіншісі ұзын арқанмен қолға ұсталады, арқамен аяқтар үшін. Арқанға көтерілу, аяқ арқылы көтерілімді арқанға қайта-қайта жылжыту, екі аяқпен бірге жоғары итеру және көкірек көтерілімімен қолдау тауып отыру арқылы жүзеге асырылады. Бұл қозғалыс бақаның секірісіне ұқсайды. Арқанмен жүру жүйесі – бір көтерілім тікелей бір аяққа бекітіледі, ал екіншісі соқтығысуды болдырмау үшін жоғарырақ орналасқан көтеріліммен екінші аяққа қосылады. Арқанға көтерілу үшін аяқтармен кезекпен қадам жасау қажет.
Sit stand systems (also known as frog rig) one ascender is at chest level attached to the sit harness, and a second is held in the hand with a long loop of rope for the feet. Movement up the rope is by repeated moving of the foot loop ascender up the rope, pushing up with both feet together, and sitting, supported by the chest ascender. This motion appears like a frog kick. Rope walking systems one ascender attached directly to one foot, and the second connected to the other foot by a rope with the ascender higher up to avoid clashing. Movement up the rope is by alternate stepping movements with the feet.
Ұрпағы
Қазіргі заманғы бір арқанды техникада төмен түсу және көтерілу үшін арнайы құрылғылар, сондай-ақ 8-11 мм диаметрлі, аз созылатын өзекті-мато арқан қолданылады. Төмен түсу (абселинг немесе раппелинг) жылдамдықты бақылау үшін түрлі үйкеліс тежегіштерін пайдаланады. Ең көп қолданылатындары – Petzl Stop (автоматикалық құлыптау), Bobbin және раппель тіректері. Бір арқанды техниканы қауіпсіз пайдалану үшін, әсіресе аралық сақтандырулармен жабдықталған күрделі құлақтарда, төмен түсу құрылғысын арқаннан ажыратпастан, қауіпсіздік белбеуінен шешіп алу қажет. Бұл ең қарапайым құрылғы – жеке 8-дік нысанында кездесетін мәселе. Олар сондай-ақ арқанды бұрады, егер төменде қайта сақтандыру болса, арқанның бұрылуына кедерілтің тудырады. 8-дік нысандары мен тіректерінің артықшылығы – оларды екі еселенген арқанда қолдануға болады. Жеке бір арқанды техника жинағының өзге де маңызды элементтері – отыру белбеуі және бір немесе бірнеше қауіпсіздік арқандары ("қой құйрықтары"), олар құлақ басындағы қауіпсіздік арқандарына уақытша бекітуге және аралық сақтандыруларда маневр жасауға арналған, ал соңында карабинерлер бекітілген. Төмен түскенде аралық сақтандырулардан өту үшін көтерілу құрылғылары да қажет болуы мүмкін.
Modern single rope technique uses specialized devices for both descent and ascent, and low stretch kernmantel rope of 8 11 mm diameter. Descent (abseiling or rappeling) uses various forms of friction brake to control speed. The most commonly used are the Petzl Stop (self locking) and Bobbin, and rappel racks. For safe single rope technique, especially on drops with complex rigging with intermediate belays, it is essential that the abseiling device can be removed from the rope without being unclipped from the harness. This is a problem with the simplest device, the single piece figure eight. These also twist the rope, which is a problem if there is a rebelay below so the rope cannot untwist itself. Figure eights and racks do have the advantage of being able to be used on a doubled rope. Other essential items of a personal single rope technique set are a sit harness and one or more safety cords ("cow's tails") terminated in carabiners, for temporary attachment to safety ropes at the heads of drops and used in maneuvers at intermediate rope belays. To pass intermediate belays on a descent, the ascending devices may also be required.
Жәшік салу
Арқанды шахтаға қалай жіберу, қолданылатын бір арқанды техника түріне үлкен әсер етеді. Жалпы алғанда, ұзын, кедергісіз учаскелерде арқанмен жүру техникасы өте тиімді болғанымен, қиын өткелдерде және бос тастар, сарқырамалар және арқанды тозудан қорғау үшін қайта ілмектеулермен күрделі арқан орнату кезінде оның мүмкіндіктері шектеулі. АҚШ-та арқан орнату әдетте бір ілмек нүктесін пайдалану арқылы жасалады, ал учаскелер көбінесе 100 метрден асатын бір ұзын түсу ретінде орнатылады. Арқан әдетте қалың, тозуға төзімді типтегі болады, бұл арқанның тау жынысына жанасып, шахта жиегінен өтуіне мүмкіндік береді. Бұл кейде "бұзылмайтын арқан техникасы" деп сынайды. Мұндай үлкен түсулерде бобиналы түсіргішті пайдалану арқанның қалыңдығы мен қатаңдығына байланысты қиын болады, ал түсу баяу және сілкіністі болады. Бұған қоса, бобиналы түсіргіш қызып, арқан бетін еріте алады. Рамалар артықшылыққа ие, өйткені олардың жылу сыйымдылығы жоғары және мұндай учаскелерде тегіс түсуді қамтамасыз етеді. Ұзын учаскелерге көтерілу үшін қолданылатын "бақа" жүйесі көп уақыт алады, сондықтан арқанмен жүру жүйесі артық. Еуропада учаскелер көбінесе күрделірек болады және көп учаскелі орнату кеңінен қолданылады. Ұзын түсулер кішірек учаскелерге бөлінеді. Арқанды өткір тастар мен судан аулақ ұстау үшін қайта ілмектеулер мен бұрылыстар қолданылады. Арқанды тозудан қорғау мүмкін болмаған жағдайда арқанды қорғау құрылғылары орнатылады. Арқанды сүрінбей ілуге болатын жерге жету үшін көпірлер орнатылады. Арқанның қабырғаға тиюіне жол берілмейтіндіктен, әдетте 8-9 мм қалыңдығы бар жеңіл арқандар қолданылады. Бұл жеңілдік пен ұзақ немесе терең сапарларда экономиялы болудың артықшылығын береді. Бобиналы түсіргіштер қайта ілмектеулерде жылдам ауыстырылады және тасымалдауға жеңіл. Бұрылыстар – негізгі арқанды бір жаққа тартатын таспаның немесе арқанның қысқа бөлігі, оны ыңғайлы түрде ажыратып, өтуге мүмкіндік беру үшін карабинермен бекітіледі. Арқанмен жүру техникасы қиын өткелдерде және қайта ілмектеулерде ауысу кезінде тиімділігі төмен. Көптеген үңгірлер қазбаларда бұрғыланған тесіктерге бекітілген ішкі бекіткіштері бар бұрандалы тесіктермен жабдықталған. Келесі келушілер осы нүктелерге ілмектеу үшін өздерінің ілмек көздерін алып жүреді. Бұрандалардың ең жақсы орнын таңдауға ерекше көңіл бөлу керек, көбінесе мақсаты қарама-қарсы қабырғалардағы екі бұранда арасында Y пішіндес арқанды орнату болып табылады. Бұл техника арқанның тау жынысымен жанасуын болдырмауға көмектеседі, жүктемені екі ілмек арасында бөліседі және біреуінің бұзылу жағдайында соққы жүктемесін азайтады (бос резервтік арқанды пайдаланумен салыстырғанда).
How the rope is sent down a shaft has great bearing on the type of single rope technique used. In general, while rope walking techniques may be very effective for climbing long unobstructed pitches, they prove less versatile in cases of awkward passages and complex rope rigging with re belays used to avoid hazards such as loose rocks, waterfalls, and rope damage from rub points. Rigging in the United States is typically done using a single anchor point, and pitches are rigged as a single long drop, often in excess of 100 meters. The rope is usually a thick abrasion resistant type, which allows the rope to go over the lip of a shaft in contact with the rock. This is sometimes pejoratively called Indestructible Rope Technique. To descend such large drops on a bobbin type descender would be difficult owing to the thickness and stiffness of the rope, and the resulting descent would be slow and jerky. The bobbin descender could also overheat and melt the surface of the rope. Racks are preferred as they have a much larger heat sink capacity and offer a much smoother descent on such pitches. Using the frog system to ascend long pitches is time consuming, so rope walking systems are preferred. In Europe, pitches are often more complex, and multi pitch rigging is used extensively. Long drops are broken into smaller pitches. Re belays and deviations are used to direct the rope away from areas of sharp rock and from water. Where rope rub cannot be avoided, rope protectors are installed. Traverses are often installed to allow the rigger to reach an area where it is possible to hang the rope with no rub. Since allowing the rope to rub against the walls is prevented, lighter ropes are used, usually 8 9mm thick. This has the advantage of being lighter and therefore more economical to carry on long or deep trips. Bobbin descenders are quicker to change over at re belays and are also lighter to carry. Deviations are short length of tape or rope pulling the main rope to one side with a carabiner which can be conveniently unclipped and replaced to allow passing. Rope walking techniques are less effective in cases of awkward passageways and for changeovers at rebelays. Many caves have been equipped with bolt holes consisting of internally threaded metal inserts fixed into holes drilled in the rock. Subsequent visitors carry their own belay eyelets to bolt into these points. Selecting the best position for bolts needs particular care, the aim often being to achieve a Y shaped rope hang between two bolts on opposite walls. This technique can help to prevent the rope from coming in contact with the rock, shares the load between the two belays, and reduces the shock load should one fail (in comparison with the use of a slack backup rope).