Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Юсуфели қаласы Чорух өзенінің Бархал өзенімен қосылатын аңғарында орналасқан. Оның солтүстігінде шығыстан батысқа қарай созылған Качкар таулары бар, таулар арасындағы басқа аңғарларда елді мекендер орналасқан. Жергілікті микроклимат зәйтүн, жүзім және цитрус жемістерін өсіруге жағдай жасайды, бұл туризммен қатар экономиканың негізгі драйверы болып табылады. Қалаға әуемен Ерзурум әуежайы арқылы, немесе Артвин, Ерзурум және Трабзон қалаларынан (Эрзурум облысындағы Испир арқылы) автомобильмен жетуге болады. Юсуфелиде Чорух өзенін бүгеп, 15 мың үйді су астында қалдыруды көздеген сынға ұшыраған жоспар бар.
The town of Yusufeli sits in a valley where the Çoruh River is joined by the Barhal. To its north are the Kaçkar Mountains running east to west, with villages in other valleys between the mountains. The micro climate allows the cultivation of olives, grapes, and citrus fruits, the driving forces of the economy in addition to tourism. The town can be reached by air via Erzurum Airport, away from Yusufeli or by road from Artvin, Erzurum and Trabzon (via İspir in Erzurum Province). There is a widely criticised plan to dam the Çoruh at Yusufeli, which would submerge 15,000 homes.
Климат
Юсуфелидің теңіздік климаты бар (Köppen: Cfb).
Yusufeli has an oceanic climate (Köppen: Cfb).
Тарих
Юсуфелидің тарихы, бұрын Пертерек немесе Пертарек аталған, б.з.д. 3000 жылға дейін, қола дәуіріне дейін жетеді. Одан бері бұл аймақта хуриттер, Урартулықтар, парсылар, армяндар, ежелгі римдіктер, византиялықтар және грузиндер қоныстанған. Түрік дәуірінде Селжұқтар, Салтұқтар, Ылхандықтар, Тамерлан, Аққойынлылар, Сафевидтер және Осман империясы бұл аймақты мекендеген. Ежелгі Армения патшалығында ол Тайк провинциясының бір бөлігі болған, Арсиат пор кантоны деп белгіленген. 1879 жылы бұл аймақ Чильдыр уезінің Киксим ауданы болды. Осман империясы мен Ресей арасындағы соғыстан кейін ол Эрзурум уезіне айналды. Халықтың көп бөлігі 1700-ші жылдарда ислам дініне өткен армяндар мен грузиндердің ұрпақтарынан тараған. Жарлы таулы географиясының салдарынан, барлық ауылдардың халқы қала орталығына жетуде қиындықтарға тап болды, сондықтан Огдемді орталық етіп жергілікті аудан құрылды, бірақ ол да қолжетімсіз болғандықтан Киличкая (Эрсис) уездің орталығына айналды. Ерсис – "ұлдары жоқ жер" деген мағынаны білдіреді, себебі 1878 жылғы орыс-түрік соғысы мен Бірінші дүниежүзілік соғыста осы ауданның көптеген ұлдары қаза тапқан. 1912 жылы уездің атауы Юсуф Илі, яғни "Юсуф провинциясы" болып өзгерді, сондықтан Киским атауын сол кезде Анкара уезі болған Кескин атауымен шатастыруға болмайды.
The history of Yusufeli, formerly Perterek or Pertarek, is traced to 3000 BC, the Bronze Age. The area has since been inhabited by Hurri, Urartu, Persians, Armenians, Ancient Romans, Byzantines and Georgians. In the Turkish era the area has been settled by Seljuks, Saltuks, Ilkhanids, Tamerlan, Akkoyunlu, Safevids and the Ottoman Empire. In the kingdom of Armenia in antiquity it was part of Tayk province, known as the Canton of Arsiats por. In 1879 the area was the district of Kiksim in the county of Çıldır. Then following the war between the Ottoman Empire and Russia it became a county of Erzurum. Most of the population is descended from Armenians or Georgians who converted to Islam in the 1700s. Because of the rocky geography it was difficult for people from all villages to reach the city center, so a local district was established centred on Ögdem, but this was still inaccessible so Kılıçkaya (Ersis) became the center of county. Ersis means "a place where no boys live", so called because so many sons of the district were lost in the Russo Turkish War of 1878 and First World War. In the year 1912 the county name became Yusuf İli, i. e. "province of Yusuf" so the name Kiskim should not be confused with the name Keskin which was a county of Ankara at that time.
Мәдениет
Халық музыкасы мен мәдениеті Қара теңіз аймағына тән, оған кларнет түріндегі зурна, барабан және сыбызғы тән. Юсуфели шатқалында көптеген тарихи грузин шіркеулері бар, оның ішінде Іспирге қарайтын жолдың бойындағы ауылдағы Төрт шіркеудің (Дерт Килизе) қираған қалдықтары да бар (Карта).
The folk music and culture is typical of the Black Sea region featuring the clarinet type zurna, a drum and bagpipes. There are a number of historical Georgian churches in the valleys of Yusufeli, including the ruins of the Four Churches (Dört Kilise) in a village off the road to İspir (Map).
Белгілі жергілікті тұрғындар
Әнші және саясаткер Зюльфу Ливанели Юсуфелилік отбасында дүниеге келген. Стамбулдың бұрынғы мэрі Кадир Топбас Юсуфелиде туған.
The singer and politician Zülfü Livaneli was born into a family from Yusufeli. The former mayor of Istanbul, Kadir Topbaş, was born in Yusufeli.