Кіріспе

жоқ Бұл білім беру саласындағы терминдердің сөздігі, олардың Википедия мақалаларында қолданылу жиілігіне негізделген. Осы мақалада М-ден О-ға дейінгі әріптермен басталатын терминдер келтірілген. Басқа беттердегі терминдерді табу үшін мазмұн тізімінен әріпті таңдаңыз.

М

Оқытуды меңгеру: Барлық балалар, егер оларға оқу үшін қажетті жағдайлар жасалса, үйрене алады деген тұжырымға негізделген оқыту әдісі. Атап айтқанда, оқытуды меңгеру – студенттер қазіргі тақырыпты толық меңгергенше, келесі оқу мақсатына көшпейтін әдіс. MEB: Еуропалық бизнес бойынша магистратура, экономика және менеджмент салаларында білім мен дағдыны қамтамасыз етеді. Математика білімі: Математиканы оқыту және үйрену тәжірибесі мен әдістемелерін зерттеу. Сонымен қатар, математика білімі саласының мамандары практиканы жеңілдететін құралдарды әзірлеумен және/немесе практиканы зерттеумен айналысады. Математика білімі – қазіргі қоғамда қызу талқыланып отырған мәселе. Бұл терминнің екі мағынасы бар, себебі ол әлемдегі сыныптардағы тәжірибелерді де, сондай-ақ өз журналдары мен конференциялары бар жаңа ғылым саласын да білдіреді. Математика білімі саласындағы негізгі халықаралық ұйым – Халықаралық математикалық оқыту комиссиясы. Медициналық білім: Медициналық тәжірибемен байланысты білім беру, дәрігер болу үшін алғашқы дайындық немесе одан кейінгі білім алу. Медициналық білім беру мен дайындық әлемнің әртүрлі елдерінде әртүрлі болады. Медициналық білім беруде әртүрлі оқыту әдістемелері қолданылады, бұл білім беру саласындағы белсенді зерттеулердің нысаны болып табылады. Жады: Ақыл-ойымыздың ақпаратты сақтау, ұстап тұру және кейіннен еске түсіру қабілеті. Жады туралы дәстүрлі зерттеулер философия саласында басталса да, 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында жады когнитивтік психология парадигмаларына енгізілді. Соңғы онжылдықтарда ол когнитивтік психология мен нейробиологиялық ғылымдардың бірігіп кеткен жаңа ғылым саласының маңызды тірегіне айналды, оны когнитивтік нейробиология деп атайды. Менторлық: Тәжірибелі ментор мен тәжірибесі аз шәкірт арасындағы даму қарым-қатынасы. Ментор мен шәкірт әдетте, бірақ міндетті емес, бір жынысты болады. Бұл тәжірибенің тамыры ежелгі заманда жоғалған. Бұл сөз Гомердің "Одиссеясындағы" Ментор кейіпкерінен шабыттандырылған. Оқиғадағы нақты Ментор тиімсіз қарт адам болғанымен, құдай Афина жас Телемахқа қиындықтарда көмектесу үшін оның кейпін киеді. Тарихи маңызға ие менторлық жүйелеріне ортағасырлық гильдия жүйесіндегі шәкірттік және раввиндік иудаизм мен христиан шіркеуі қолданған шәкірттік жүйе жатады. Ортағасырлық университет: Еуропадағы алғашқы ортағасырлық университеттер Италияда, Францияда және Англияда 11-шы ғасырдың соңы мен 12-шы ғасырда өнер, құқық, медицина және теологияны оқу үшін құрылды. Бұл университеттер ескі мектептер мен монастырлардан пайда болды және олардың жоғары білім беруге арналған нағыз университеттерге айналған күнін анықтау қиын, бірақ Ватиканның Еуропадағы жоғары білім берудің studia generali тізімі пайдалы нұсқаулық болып табылады. Константинополь императорлық университеті сияқты кейбір мекемелер 11-шы ғасырда мектептерден университеттерге айналғанын мәлімдейді. Ортағасырлық университет (Азия): Ортағасырлық университеттер Азияда сөздің қатаң мағынасында болған жоқ. Алайда, Еуропа университеттерімен салыстыруға болатын маңызды білім орталықтары болды. Еуропалық университеттерден айырмашылығы, батыстық емес жоғары оқу орындары ешқашан түлектеріне диплом берген емес, сондықтан олар университеттердің техникалық анықтамасына сәйкес келмейді. Алайда бұл олардың батыстық емес мәдениеттер тарихындағы маңыздылығын жоққа шығармайды. Мета: Эпистемологияда мета префиксі өзі туралы (өз санаты туралы) деген мағынаны білдіреді. Мысалы, метадеректер – дерек туралы дерек (кім жасады, қашан, дерек қандай форматта және т.б.). Сол сияқты, психологиядағы метажады – адамның бір нәрсені еске түсіруге тырысқанда еске түсіре алатынына сенуі. Кез келген пәннің метатеориясы болуы мүмкін, ол оның негіздері мен әдістерін теориялық тұрғыдан қарастыру. Метатанымдық: Таным туралы ойлау (жады, қабылдау, есептеу, қауымдастыру және т.б.). Метатанымдық білімді екі түрге бөлуге болады: нақты, саналы, фактілік білім және жасырын, санасыз, процестік білім. Ойлау туралы ойлау қабілеті – ақылды түрлерге тән ерекшелік және ол ақыл-ойдың анықтамаларының бірі. Метатанымдық өз танымдық процесін реттеуге және айналадан келетін стимулдарды ойлау, үйрену және өңдеу қабілетін арттыру үшін қолданылады. Методология: Қатаң айтқанда, әдістерді зерттеу және білу; бірақ бұл термин жиі мақтан үшін әдіс немесе әдістер жиынтығын білдіру үшін қолданылады. Басқаша айтқанда, ол мәселені шешу және жауап іздеу техникаларын зерттеу, техникалардың өзінен емес. Әскери білім беру және дайындық: Соғыс және жағдайлардағы шайқасқа білім беруге бағытталған процесс. Ақыл картасы: Сөздерді және идеяларды орталық сөз немесе идеямен байланыстыру үшін қолданылатын схема. Ол идеяларды визуализациялау, жіктеу, құрылымдау және жасау үшін, сондай-ақ оқуға, мәселелерді шешуге және шешім қабылдауға көмектеседі. Ақылды жүктеу: Ақпаратты жүйке жүйесіне жылдам жеткізуді арттыруға бағытталған болашақтың жоғары технологиясы. Уақытты тиімді пайдалануға бағытталған білім беру түрі. Мотивация: Адамдар мен жануарлардың барлық әрекеттерінің қозғаушы күші. Бұл мінезді белсендіретін және бағыт беретін ішкі күй. Эмоция мотивациямен тығыз байланысты және мотивациялық күйдің субъективті түрде сезілетін компоненті ретінде қарастырылуы мүмкін. Музыка білімі: Музыканы оқыту әдістемелерін қолдануды қамтиды.

N

NAACP Legal Defense and Educational Fund, Inc.: (NAACP LDF немесе жай ғана LDF) АҚШ-тың азаматтық құқықтарды қорғау жөніндегі жетекші ұйымы. Ол 1940 жылы Тюргуд Маршаллдың басшылығымен Түсті адамдардың жетілуі үшін ұлттық қауымдастықтың (NAACP) бөлігі ретінде құрылды және 1957 жылы жеке ұйым ретінде бөлінді. National Educational Television: (NET) - 1952 жылдан 1970 жылға дейін АҚШ-та білім беру телеарнасы. Ұлттық аспирантуралық өкілдік органы: Көптеген елдерде докторантурада немесе докторантурадан кейінгі зерттеулер жүргізетін аспиранттар мен зерттеушілерді білдіретін орган бар. Кейбірінің барлық аспиранттар, соның ішінде магистрлік дәрежеге ие болғандардың өкілдері болу үшін кеңірек өкілеттігі бар. Кейбір елдерде арнайы орган жоқ, бірақ барлық студенттерді, оның ішінде магистранттарды да білдіретін ұлттық орган бар. Еуропада көптеген ұлттық ұйымдар Eurodoc федерациясына бірікті. Практика желісі: Жан Лав пен Этьен Венгердің 1990 жылдардың басында практика қауымдастықтары туралы жұмысына негізделген Джон Сили Браун мен Пол Дугид (2000) практика желілері (көбінесе NoP деп қысқартылады) деген түсінікті жасады. Бұл ұғым тәжірибемен байланысты міндеттерді жүзеге асыратын адамдар арасында білім алу мен білім алмасуды жеңілдететін әртүрлі бейресми, жаңа пайда болатын әлеуметтік желілердің жалпы жиынтығын білдіреді. Басқаша айтқанда, тәжірибе желілері тәжірибелік қоғамдастықтардан тәжірибелік электрондық желілерге дейін (көбінесе виртуалды немесе электрондық қоғамдастықтар деп аталады) дейін жетеді. Тоғыздық жүйесі:Ағылшын тілді елдерде, әсіресе АҚШ-та жиі қолданылатын сыныптау шкаласының бейресми атауы. Жүйенің атауы оның ең жоғары төрт әріптік бағаларының әрқайсысы тоғыз балл аралығын қамтиды дегенге байланысты. Бұл жүйе бойынша ең төменгі балл 65% немесе одан да кең таралған Тендер жүйесінен бес балл жоғары. Нормальды мектеп: Мұғалімдерді даярлау үшін білім беру мекемесі. Оның мақсаты - оқытудың стандарттарын немесе нормаларын белгілеу, сондықтан оның аты. "Тәуелсіз мектеп" термині қазір барлық елдерде ескірген. Мысалы, Жаңа Зеландияда әдеттегі мектептер мұғалімдер колледждерімен байланысты. Оксфорд ағылшын сөздігіне сәйкес, АҚШ пен Канададағы қалыпты мектептер бастауыш сынып мұғалімдерін даярлады, ал Еуропада қалыпты мектептер бастауыш, орта және жоғары сынып мұғалімдерін оқытады. Жазба жазу: Жазбаларға ақпаратты, көбінесе, бейресми немесе құрылымсыз түрде жазу. Жазбаларды жазудың бір ерекше түрі - қысқаша жазу, бұл үлкен көлемде ақпаратты қағаз бетіне тез түсіруге мүмкіндік береді. Ескертпелер көбінесе кітапшаларға жазылады, бірақ көптеген жағдайларда кез келген қағаз жеткілікті болуы мүмкін. Мысалы, кейбір адамдар Post It-ті жақсы көреді. Жазбаларды жазу студенттер үшін, әсіресе колледж деңгейінде маңызды дағды болып табылады. Ақпаратты құрылымдау үшін және оны кейін табуды жеңілдету үшін көптеген түрлі формалар қолданылады. Компьютерлер, әсіресе планшет компьютерлері мен жеке цифрлық көмекшілер (PDA) жазба жазу құрылғылары ретінде кеңінен қолданыла бастады. Сандық сауаттылық: Ұлыбританияда пайда болған термин, "сандық сауаттылық" деген сөздің қысқартылуы. АҚШ-та ол "Кеселікті сауаттылық" деп белгілі және математика мұғалімдері мен зиялыларға таныс, бірақ жалпы қолданыста емес. Санасыздық - санды білудің болмауы. Балабақша: (немесе мектепке дейінгі) Мектепке кішкентай балаларды (әдетте бес жастан кіші) оқыту. Бұл мектептерде кішкентай балаларды оқытуға тырысатын мектептерден бастап, тек бала күтімімен айналысатын, білім беру саласы бойынша жеңілдіктері аз мектептерге дейін бар. Білім беруге баса назар аударған мектептерде, әдетте, ерте әлеуметтік дағдыларға, соның ішінде адамдар арасындағы қарым-қатынасқа, құрбы-құрдастар тобының бір бөлігі болуына және мұғалімнің нұсқауларын орындау сияқты сыныптағы дағдыларға үйретеді. Сонымен қатар, оқу және тіл білімін дамыту сияқты кейбір формалды білім берулер де жүзеге асырылады. Кейбір балабақшалар Монтессори, High Scope, Reggio Emilia әдісі және басқа да педагогика сияқты арнайы оқыту әдістерін қабылдады.

О

Мақсат: Білім беру мақсаты – курсты немесе оқу бөлімін аяқтаған кезде қатысушылардың сәтті орындауға тиіс нәтижесінің сипаттамасы. Объективтілік (философия): Философияда түрлі мағыналарға ие және білімнің эпистемологиялық мәртебесі, объективті шындық мәселесі және әлемдегі басқа объектілерге қатысты субъективті қарым-қатынасымызды қамтитын маңызды философиялық мәселелердің бірі болып табылады. Обскурантизм: Білімді белгілі шектен тыс таратуға немесе кеңейтуге, сондай-ақ догмаларға күмән келтіруге қарсылық. Обскурантизм – еркін ойлаудың қарсысы және оның оппоненттері оны көбінесе діни фундаментализммен байланыстырады. Бұл академиялық бостандық туралы пікірталстарда жиі айтылатын айыптама, антикоммунистер және басқалар оны Г.В.Ф. Гегельдің және оның ізбасарларының (Карл Маркс кірген) философиясымен байланыстырады, ал соңғы кезде Мартин Хайдеггердің қарсыластары да солай істейді. Байқау: Адам немесе сезімтал тірі ағзаның, бұрынғы білім және идеялар шеңберіндегі құбылысты сезіну және қабылдау әрекеті. Байқау арқылы оқыту: (немесе әлеуметтік оқыту) Басқаларда байқалатын мінез-құлықты бақылау, сақтау және қайталау арқылы жүзеге асатын оқыту. Бұл көбінесе психолог Альберт Бандураның еңбектерімен байланысты, ол осы саладағы маңызды зерттеулерді жүргізіп, әлеуметтік оқыту теориясын қалыптастырды. Байқау арқылы оқыту өмірдің кез келген кезеңінде болуы мүмкін, бірақ балалық шақта, әсіресе авторитет маңызды бола бастағанда, ерекше маңызға ие деп саналады. Білім туралы: 1644 жылы жарияланған, алғаш рет анонимді түрде сегіз беттік кварто парақ түрінде шыққан (Айнсворт 6). Пюритандық білім реформаторы Сэмюэл Хартлибтің сұранысы бойынша жазылған хат ретінде ұсынылған бұл трактат Джон Милтонның білім реформасы жөніндегі ең толық мәлімдемесі болып табылады және оның «білім берудің ең жақсы және асыл жолы туралы» көзқарастарын көрсетеді. Трактатта айтылғандай, Милтон үшін білім беру екі мақсатты қамтиды: бірі – қоғамдық, яғни «адамды бейбітшілік пен соғыстағы жеке және қоғамдық барлық міндеттерді әділ, шебер және жомарттықпен орындауға дайындау»; екіншісі – жеке, яғни «біздің алғашқы ата-анамыздың қирауына тоқтау беру, Құдайды дұрыс тану және осы білім арқылы Оған сүйіспеншілікпен, Оған ұқсап, шынайы ізгілікке ие болу арқылы мүмкіндігінше жақындасу». Ашық мәселе: Ресми тұрғыда қойылған және шешімі бар екені белгілі, бірақ әлі шешілмеген мәселе. Жоғары оқу орындарында студенттерге ашық мәселелерді көрсету жиі кездеседі. Операнттық шарттау: (психолог Б.Ф. Скиннердің атымен аталады) Мінез-құлықтың салдары арқылы уақыт өте келе өзгеруі. Операнттық шарттау Павлов шарттауларынан ерекшеленеді, өйткені операнттық шарттау салдарымен түсіндірілетін ерікті мінез-құлықпен айналысады, ал Павлов шарттаулары алдын ала болған жағдайлармен шақырылған еріксіз мінез-құлықпен айналысады. Сыртқы ортада білім беру: (саяхаттық білім беру деп те аталады) Әдетте ашық ауада жүзеге асырылатын ұйымдастырылған оқыту. Бағдарламалар көбінесе студенттердің жаяу серуендеу, тауға өрмелеу, каноэмен жүзу, арқандардағы жаттығулар және топтық ойындар сияқты түрлі қиындықтарға қатысатын тұру немесе саяхат негізіндегі тәжірибелерді қамтиды. Сыртқы ортада білім беру бағдарламалары тәжірибелік білім берудің философиясы мен теориясын пайдаланады және сонымен қатар экологиялық білім беруге назар аударуы мүмкін. Артық үйрену: Жаңа алған дағдыларды бастапқы меңгеруден кейін де, автоматтылыққа қол жеткізу үшін одан әрі жаттығу қажеттігін көрсететін педагогикалық ұғым.