Кіріспе

Экономикалық саясатта, "көршіңді кемсіту" саясаты – бір ел өзінің экономикалық проблемаларын шешуге тырысатын, бірақ осы арқылы басқа елдердің экономикалық жағдайын нашарлататын экономикалық саясат. Адам Смит бұл терминге сілтеме жасап, меркантилистік экономикалық ілім елдерге "өздерінің мүддесі көршілерін қаңғырға тікелейтін саясатта" екенін үйреткенін айтқан. Бұл термин бастапқыда ішкі экономикалық төмендеу мен жұмыссыздыққа қарсы күресу үшін импорттан отандық өнімдерге сұранысты ауыстыруға бағытталған саясатты сипаттау үшін қолданылды, бұл тарифтер мен квоталар немесе бәсекелестік девальвация арқылы жүзеге асырылды. Бұл саясат меркантилизм және неомеркантилизммен, сондай-ақ жалпыұлттық бірыңғай нарықтарға кедергілермен байланысты болуы мүмкін. Экономист Джоан Робинсонның сөзіне сәйкес, "көршіңді кемсіту" саясаты 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде көптеген дамыған елдер тарапынан кеңінен қабылданып, қолданылды. Алан Дирдорф бұл саясатты ойын теориясынан белгілі "тұтқынның дилеммасы" мысалы ретінде қарастырды: әрбір елдің мүддесі осындай саясатты ұстануға байланысты, бірақ нәтижесінде барлығы (өздері қоса) жағдайдан ғана емес, экономикалық жағдайы да нашарлайды. "Көршіңді кемсіту" саясатының дилеммасын шешу үшін сауданың нөлдік жиынтық емес екенін түсіну қажет, керісінше, әр экономиканың салыстырмалы артықшылықтары барлық қатысушыларға саудадан нақты пайда әкеледі. Бұл термин 20 ғасырдың басында Ұлы депрессияның алғашқы кезеңінде жарық көрген экономикалық еңбектің тақырыбында қолданылған: Гоуэр, Э. А., Beggar My Neighbour! : "Төмендеген экономикаға жауап", Манчестер: Сақтандыру агенттерінің баспасы, 1932. Бұл фраза кеңінен қолданылады, мысалы, The Economist және BBC News сияқты басылымдарда кездеседі.

Кеңейтілген қолдану

"Көршіңді қирататын" стратегиялар тек елдерге ғана тән емес: шаруашылықтың артық пайдалануы дамыған елдердегі бір мысал, онда жеке адамдардың немесе топтардың өз мүдделерін іздеуі мәселелерге әкеледі. Бұл динамика 1833 жылы британдық экономист Уильям Форстер Ллойдтың мақаласында "жалпы мүліктің трагедиясы" деп аталды, бірақ бұл идея Платон мен Аристотельдің еңбектерінде де кездеседі. Мұндай сауда саясаты елдер арасындағы сауда соғыстарына алып келуі мүмкін. Бұл сауда соғыстары Нэш тепе-теңдігі арқылы дамыған тұтқынның дилеммасы ойын теориясының талдауын ұстанады, онда екі ел нарықта өндіріс жасау үшін бір-біріне қарсы тұрады. Өндіріс үшін отандық фирмалар нарықты басып алу үшін экспорттық субсидиялар қажет, бұл бәсекелесті тиімді түрде қорғайды. Екі компанияны көзге елестетіп көріңіз: Боинг пен Airbus, бірі американдық, бірі еуропалық фирма. Олар өндіруді немесе өндірмеуді таңдай алады. Егер екеуі де өндірсе, олар нарықтағы үлесін жоғалтады (−5,−5), өйткені олар өнеркәсіпте бәсекелеседі. Егер екеуі де өндірмесе (0,0), ешкімге пайда болмайды. Егер біреуі өндірсе, ал екіншісі өндірмесе (100,0), өндіруші компания өнеркәсіпті басып алып, 100% үлеске ие болады (0,100). Ойын теориясы бойынша, бірінші қадам жасаған, яғни өнеркәсіптегі алғашқы фирма әрқашан жеңіске жетеді. Бәсекелес компанияның нарыққа кіруге қызығушылығы болмайды, өйткені бәсекелес үстемдікке ие болады, сондықтан ол кірмейді. Алайда, экспорттық субсидиялардың стратегиялық сауда саясаты кезінде, мемлекет шығынның бір бөлігін өтеуге келіседі. Матрица енді (−5,−5) -тан (−5,20) -ға дейін өзгереді, бұл субсидия алған отандық фирманың пайдасына. Бұл жағдайда, мемлекеттік қолдауға ие болған фирма ойында "жеңіске" жетеді және нарықтағы үлесін арттырады, өйткені субсидиялар шығынды жабады, әйтпесе компанияны бұл шығын тоқтатып тастаған болар еді. Ойын осымен аяқталмайды, өйткені екінші компания екінші қадамда жеңіліске ұшырағандықтан, өзі де экспорттық субсидиялар арқылы мемлекеттік қолдауға ие болады, бұл елдер арасындағы сауда соғысына әкеледі. Демек, "көршіңді қирататын" стратегия сауда соғыстарында айқын көрінеді, өйткені ол бәсекелес елдің есебінен ішкі әл-ауқатты арттырады.