Жәмтамот – Швецияның Жәмтланд провинциясының ежелгі сайланған мәжілісі (10 ғ.). Барлық ер адамдар қатысып, маңызды шешімдер қабылдаған. Тарих, мәдениет.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жамтамот – бүгінгі Швецияның солтүстік Еуропадағы орталығында орналасқан тарихи провинция (landskap) – Ямтландтың парламенттік жиналысы. Х ғасырдың бірінші жартысында құрылған, ол әлемдегі ең көне сайланған жиналыстардың бірі еді. Ямтланд провинциясының барлық еркек тұрғындарына қатысуға рұқсат етілді, бұл жиналған қауымды Ямтланд халқына қарағанда өте ірі етті. Жамтамот жыл сайын 12 наурыз аптасында, Ямтландтың ең ірі базары – мотсвекан аптасы кезінде өткізілетін.
Jamtamót was the parliamentary assembly of Jämtland, a historical province (landskap) in the center of modern day Sweden in northern Europe. Founded in the first half of the 10th century, it was one of the oldest elected assemblies in the world. All male inhabitants of Jämtland province were allowed to attend, making the gathered congregation rather large compared to the Jämtland population. Jamtamót was held annually the week of March 12, during the week of motsveckan, Jämtland's biggest market.
Этимология
Басқа скандинавиялық жиналыстардан өзгеше, ол mot деп аталады, þing емес, екеуі де «жиналыс» деген мағынаны білдіреді. Мот сөзі, мысалы, Англосаксон Англиясындағы Witenagemot саяси институтында кездеседі.
Unlike other Scandinavian assemblies, it is referred to as a mót, not þing, both meaning 'assembly'. The word mót is found in e. g. the political institution Witenagemot in Anglo Saxon England.
Функция
Жамтамот Jämtland ең гүлденген кезеңіндегі ең жоғары билік болды. Даулар шешіліп, қылмыстық істер бойынша үкімдер осы жерде шығарылды. Бұдан өзге, бұл жиын басқа скандинавиялық заң аймақтарымен қарым-қатынаста үкімет рөлінде жұмыс істеді, себебі кеңес салық мәселелерін шешті. Бастапқыда Жамтамоттың үстінде патша болмаған, сондықтан 1178 жылға дейінгі кезеңде Jämtland шаруалар республикасы деп есептеледі. Барлық еркін адамдар міндетті түрде қатысуға тиіс болды, ал әр түрлі әулеттердің ең беделді өкілдері елге қатысты түрлі мәселелерді бірлесіп ойластырып, пікір алмасты. Маңызды мәселелер бойынша шешімдер қабылдалып, жиналғандардың барлығынан пікір сұралып, хабардар етілгеннен кейін бекітілді. Бір теория бойынша, Жамтамот 1000 жылдарда, Стиклестад шайқасынан кейін Jämtland-ты христиан дініне өткізу туралы шешім қабылдады.
The Jamtamót was the highest authority in Jämtland during the time it was most prominent. Disputes were settled and judgments given in criminal cases. In addition the assembly worked as a kind of government in relation to other Scandinavian lagting areas, as the council decided on tax issues. The Jamtamót initially had no king over it, and hence Jämtland in the period before 1178 is regarded as a peasant republic. All free men had to participate, and the most prominent men in the different families deliberated and jointly discussed various issues concerning the country. Decisions on important matters were taken, enhanced by asking and informing everyone assembled. There are theories that the Jamtamót decided to turn Jämtland to Christianity during the 1000s, shortly after the Battle of Stiklestad.
Тарих
Викинг дәуірі Скандинавия халқы Эддик поэзиясында сипатталған "идеалдық жиналыс орнын" қайта жасауға ұмтылғанына қатысты бірнеше дәлелдер бар. 1178 жылы Сторсйен шайқасында жеңілгеннен кейін Ямтамот норвегиялық басқаруға өткеніне қарамастан, жұмысын жалғастырды. Норвегия орталықтанған кезде де Ямтамот өз қызметін тоқтатпады. Кальмар одағы құрылғанда және Ямтланд орталық биліктен алшақтағанда, алтингтің маңызы қайта артты. 15 ғасырдың соңында Ямтамот Норвегияның заң шығару жиналысы болды. Ол сот функциясын жоғалтты, бірақ таратылмады, нәтижесінде Ямтландта екі параллель жиналыс пайда болды. 16 ғасырда Ямтланд Данияның графтығына айналды. Солтүстік жеті жылдық соғыс (1564-1570) кезінде Швеция Ямтландты басып алғаннан кейін король Кристиан IV Дания жиналысын тыйым салды, бірақ ол құпия түрде және базар күнінің қорғауында өмір сүре берді. 1645 жылы Ямтланд шведтерге өткеннен кейін, Ямтамоттың бір бөлігі шведтік ауылдық жазғы жиналысы – Ямтланд ландсйемнадстингке берілді. 19 ғасырдың соңғы жартысында Ямтланд ландсйемнадстинг Швециядағы жалғыз округтік кеңес болды. 1862 жылғы муниципалитет ережелері Швецияның барлық провинцияларында округтер құруға әкелді. Ямтландтағы жалғыз ерекшелік – енді бұл округке Херьедален қауымдарының өкілдері де кірді. Осылайша, Ямтланд округтік кеңесі – ортағасырлық германдық халық жиналысынан бастау алатын және одан сабақтастығы бар Швециядағы жалғыз округ.
There is some evidence that the population of Viking Age Scandinavia strived to reproduce the “ideal assembly site”, described in Eddic poetry. The Jamtamót continued to operate after falling under Norwegian control with the loss at the Battle of Storsjön in 1178. Even when Norway was centralized, the Jamtamót continued. When the Kalmar Union was formed, and Jämtland ended up far from the central power, the althing again increased its significance. In the late 15th century the Jamtamót was a Norwegian Legislative Assembly. It lost its status as a judicial body but was not abolished, and Jämtland came to have two parallel assemblies. In the 16th century, Jämtland became a Danish county. After the Swedish occupation of Jämtland in the Northern Seven Years' War (1564 1570), King Christian IV forbade the Denmark assembly, but it continued to exist in secret and in the protection of the market week. After Jämtland became Swedish in 1645, parts of the Jamtamót were transferred to a Swedish rural summer assembly called Jämtland landsjämnadsting. During the last half of the 19th century, the Jämtland landsjämnadsting was the only existing county council in Sweden. The 1862 municipal ordinances resulted in the creation of counties throughout all Swedish provinces. The only difference in Jämtland was that it now also included representatives from Härjedalens parishes in the county. The Jämtland County Council is therefore the only county in Sweden with a continuity from its roots as a medieval Germanic general assembly.