Кіріспе
3 ғасырдың басында Сасанидтер әулетінің атасы Сасан (Орта парсы 𐭮𐭠𐭮𐭠𐭭 Sāsān > парсы ساسان), Персиядағы Сасанидтер (немесе Сассанидтер) әулетінің (224-651 жылдары билеген) беделді атасы саналады. Ол Парстағы зәрдүшт дінінің жоғары рухани қызметкері және "батыл жауынгер және аңшы" болған. Сасан Арсакид (Парфия) империясының құлдырау кезеңіне жуық 3 ғасырдың басында өмір сүрген.
Sasan (Middle Persian 𐭮𐭠𐭮𐭠𐭭 Sāsān > Persian ساسان), considered the eponymous ancestor of the Sasanian (or Sassanid) Dynasty (ruled 224 651) in Persia, was "a great warrior and hunter" and a Zoroastrian high priest in Pars. He lived sometime near the fall of the Arsacid (Parthian) Empire in the early 3rd century.
Ортағасырлық дереккөздер
Сасан мен оның Сасани империясын құрған Ардашир I-ге қатысты көптеген сәл өзгеше әңгімелер бар. Солтүстік Иран тарихшысы Табари Сасанның Базарангид әулетінің ханшайымы Рамбехештке үйленгенін, Сасанның Ардашир I-дің әкесі емес, атасы болғанын, ал Папак Ардашир I-дің әкесі ретінде аталғанын айтады. Пахлави кітабы «Карнамак и Артаксшир и Папакан» бойынша Сасанның әйелі Папак есімді дворянның қызы болған. Папак Сасанның «Ахеменид (Ахеменид) қанында» екенін естігеннен кейін осы некені ұйымдастырған. Олардың ұлы Ардашир I болды. Сасан Ардашир оқиғада пайда болғаннан кейін көп ұзамай із-түссіз жоғалып кетеді, ал Папак «Ардаширдің әкесі деп есептеледі». Фрайдың сөзіне қарағанда, Ардашир, Папак және Сасан арасындағы осы қарым-қатынастар туралы әңгімелердің түсіндірмесі Зороастризмде бар. Сасан шын мәнінде Ардаширдің әкесі болған және Ардашир дүниеге келгеннен кейін оқиғадан «жоғалады». Қазіргі зороастризм дәстүріне ұқсас, Папак Сасанның «жоғалуынан» кейін қызы мен ұлы Ардаширдің жауапкершілігін өз мойнына алып, кейіннен Ардаширдің әкесі деп аталды. Шапур I Ұлының Кабе Зартошт жазуында аталған төрт адам – «Сасан, Папак, Ардашир, Шапур» әртүрлі атақтарға ие: Сасан – хватау немесе хвадай («егеміз», көбінесе шағын жергілікті билік иелеріне беріледі), Папак – шах, Ардашир – шаханша («Сасани империясының патшаларының патшасы»), ал Шапур – «Иран мен Аниран патшаларының патшасы».
Қазіргі заманғы дереккөздер
Алайда, Тұрай Дарьяидің айтуынша, Сасанидтік дереккөздерге сенуге болмайды, себебі олар патшалық Сасанид мұрағаттарынан алынған, оларды Дарьяидің сөзімен айтқанда, "кешірек Сасанид әлемінің көзқарасына сәйкес келтіру үшін" сарай жасаған. Дарьяи және бірнеше басқа ғалымдар Сасанның аты Азияның көптеген бөліктерінде белгілі болған, бірақ Сасанилердің туған жері Фарста емес деп мәлімдейді. Осылайша, Сасан батыстан немесе шығыстан келген, Фарста қоныстанған ирандық шетелдік болған, ал оның жергілікті халқы оның сенген құдайы туралы білмеген. Кейін Сасан Фарс астанасы Эстахрдағы маңызды Анахид ғибадатханасының бас жұмасы болды. Дарьяидің сөзінше, Бундахишн Сасанид сарайының емес, тәуелсіз түрде жасалған, ал Сасанның қызы кейін Папакқа үйленіп, одан Ардаширді дүниеге әкелді. Сонымен қатар, Бундахишнде Сасанның белгілі бір Вех Африттің ұлы екені айтылады.
Сасанидтер әулетінің саясаты
Сасанның саяси амбициясы Парфян империясының соңғы жылдарындағы дағдарыстар мен әлсіздіктерге байланысты туды. Табаридің мәліметінше, Папак өзінің ұлдары Шапур мен Ардаширдің көмегімен билігін бекіте алды. Бұл Сасанидтер әулетінің құрылуының бастауы саналады. Сасанның отбасы екінші парсы империясының билеушілеріне айналып, Батыс Азияның кең аумағын басқарды (алғашқы парсы империясын Ұлы Кир әулеті билеген). Осы жаңа империяның үш негізін қалаушысы – яғни Папак және оның екі ұлы – Персепольдегі Ксеркс сарайының қабырғасында бейнеленген және есімдері аталған. Бұл Ахеменидтердің мұрагерлері екенін дәлелдеу үшін кейіннен қосылған сурет болуы мүмкін. Сасан империяға зороастризмді қайта енгізуге жасаған тырабымен танымал. Ол тіпті Папакқа Парфян сатрапиясы Парсқа ие болуға ұсыныс жасады.